# Payg‘ambarimizning Sezar va Qirollarga Maktublari—Ajablanarli Javoblar—AI Talqinida—Ey Rasululloh—9q

- Language: uz
- Published: 2026-08-26
- Canonical: https://blog.towardseternity.com/uz/blog/epic-conquest-of-khaybar-visualized-by-ai-alis-heroic-fight-o-messenger-ep-9
- Source video: https://www.youtube.com/watch?v=ebeAyx_E7pc
- Channel: Towards Eternity

This is the cleaned transcript of the source video. The speech is unaltered.

---

4 nafar sahobani Rasululloh (s.a.v.) shaxsan tanlaganlar. Bular: Dihya al-Kalbi, Hotib ibn Abi Balta’a, Amr ibn Umayya va Abdulloh ibn Huzafa edi. Har biri maktub bilan yo‘lga chiqish arafasida edi. Bu xatlar kimga yozilgan edi? O‘sha davrning eng qudratli hukmdorlariga edi. Vizantiya imperatori, Habashiston podshohi, Misr hukmdori... va Fors podshohi. Har bir xat manzili bo‘yicha alohida tayyorlanib, ularni Islomga da’vat qilardi. Hatto muhrli uzuk yasattirib, u bilan barcha harflarni muhrlagan. Ushbu videolar ishonchli Islom manbalaridan olingan yuzlab ma'lumotlarga asoslandi.

Barcha sun'iy intellekt vizual materiallari malakali Islom olimlari bilan hamrohlikda tayyorlandi va Islom ko'rsatmalariga muvofiqlashtirildi. Bu voqealar milodiy 629-yilning boshi edi. Hijratdan keyin 7 yil o‘tgan edi. Alloh Rasuli (s.a.v.)ning vazifasi Islom dinini butun dunyoga yoyish edi. Chunki u zot faqat Quraysh yoki Arabistonga emas, butun insoniyatga yuborilgan payg‘ambar edi. Shunday qilib, maktublar yozilib, elchi sahobalar ularni yetkazish uchun yo‘lga tushdilar. Allohning Rasuli Vizantiya imperiyasiga Dihya al-Kalbini yubordilar. "Saroyga xush kelibsiz." Saroyda uni avval hokimlar kutib oldi, so‘ng imperator Irakliyning huzuriga olib kirildi.

Imperator maktubni qabul qilib, ovoz chiqarib o‘qishni buyurdi. "Qani, eshitaman." Tinglar ekan, muqaddas kitoblarida yozilgan bashoratlarni eslay boshladi. Kelajakda keladigan bir payg‘ambar haqida bashorat qilinib, uning sifatlarini ta’riflagan edi. Mana endi, 1 inson payg‘ambarlikni da’vo qilib, maktub yo‘llabdi. Naxotki u o‘sha kutilgan zot bo‘lsa? Bu fikr uni chuqur o'yga soldi. "Marhamat, dam oling. Uzoq yo‘ldan charchab kelgansiz." So'ng 2 ta muhim ish qildi. Birinchi, o‘zining yaqin do‘sti — Vizantiya patriarxi Dag‘atira al-Usqufga xat yozdi. U do‘stining maslahatiga ishongani uchun vaziyatni tushuntirib, fikrini so‘radi.

So'ng, o‘z odamlariga buyurdi: "Borib surishtiringlar, bu yerda o‘zini payg‘ambar deb da’vo qilayotganning qavmidan birortasi bormi?" Ko‘p o‘tmay, Patriarxdan javob xati keldi. Nima deb yozgan edi? Bunga birozdan keyin to‘xtalamiz. Lekin avval Imperatorning bizga tanish bo'lgan Abu Sufyon bilan suhbatini ko‘raylik. O‘shanda Abu Sufyon savdo ishlari bilan kelgan edi. Askarlar uni bozorda ko‘rib qolishgach, hamrohlari bilan birga Imperator huzuriga olib kelishdi. Ilyo ibodatxonasiga olib borishdi. So‘ngra Irakliy ularni qabulga chorladi. "Oliy hazratlari." Atrofda barcha Rimning oliy amaldorlari va din peshvolari to‘plangan edi.

Imperator so‘radi: "Oralaringizda o‘zini payg‘ambar deb atayotgan kishiga nasabi yaqinrog‘ingiz kim?" "Eng yaqin qarindoshi men bo‘laman." Uni yaqinroq keltiring, sheriklari esa ortida tik tursin. O'sha kishi haqida ba’zi narsalarni so‘rayman. Agar yolg‘on gapirsa, sizlar darhol buni fosh qilinglar." Bunday vaziyatda Abu Sufyon endi yolg‘on gapira olmas edi. So‘ng Irakliy savol bera boshladi: "Uning orangizdagi nasab-nasli qanday?" "U oramizda eng aslzoda oiladan." "Shu paytgacha uni biror marta yolg‘onchilikda ayblaganmisizlar?" "Yo‘q." "Unga kimlar ergashyapti?

Boy-zodagonlarmi yoki kambag‘allar?" "Unga kambag‘allar va zaiflar ergashmoqda." "Ergashuvchilari ko‘payyaptimi yoki kamayyaptimi?" "Ko‘paymoqda." Abu Sufyon bu savollar ortidagi sababni tushunmas edi, lekin har birida o‘z hikmati bor edi. "Unga qarshi hech urushganmisizlar?" "Natijasi nima bo‘ldi?" "Ba’zan u yutdi, ba’zan biz." "U sizlarga nimalarni buyuradi?" "Yolg‘iz Allohga ibodat qilishni va Unga hech narsani sherik qilmaslikni buyuradi. Ajdodlarimiz sig‘ingan butlarga sig‘inishdan bizni qaytaradi." U bizga namoz o‘qishni, rostgo‘y bo‘lishni, iffatli bo‘lishni va qarindoshlik rishtalarini bog‘lashni buyuradi". "Sen ta’riflagan bu sifatlarning barchasi payg‘ambarlarga xosdir.

"Gaping rost bo‘lsa, u tez orada bu yerlarning ham egasi bo‘ladi." Bir payg‘ambar kelishini bilar edim, lekin u sizlarning orangizdan chiqishini kutmagan edim". Aynan shunday bo‘ldi ham. Irakliy endi Injil va Tavrotda bashorat qilingan payg‘ambar aynan Muhammad (s.a.v.) ligiga amin bo‘ldi. U so‘zini tugatishi bilan xonada shovqin ko‘tarildi. Oliy amaldorlar bahslasha boshladilar, shovqin borgan sari kuchayar edi. Abu Sufyon va do‘stlarini tezda tashqariga chiqarishdi. "Bu ish shu qadar kattalashib ketdiki, hatto Rim imperatori ham undan hayiqmoqda". Irakliy keyinchalik Islomni qabul qiladi, lekin taxtidan ayrilishdan qo‘rqib, iymonini sir saqlaydi.

Xo‘sh, do‘sti Patriarxga yuborgan xati nima bo‘ldi? Javob kelgan edi. O‘z xatida Dag‘atira Allohning Rasuli haqiqatda payg‘ambar ekanini yozgandi. Imperator Dihyadan Patriarxni ham Islomga da’vat qilishni so‘radi. Patriarxning javobi, ko‘rgan-kechirganlari kishini larzaga soladi. "Payg‘ambaringiz huzuriga qaytib, mendan salom ayting. Shuni yetkazingki, Allohdan o‘zga iloh yo‘qligiga va Muhammad Allohning elchisi ekaniga iymon keltirdim. Shuningdek, Iso Allohning bandasi ekaniga guvohlik beraman". So‘ng Patriarx xonasiga kirgach, qora libosini yechib, oq rangli kiyimini kiydi. Hassasini olib, ibodatxonaga to‘plangan xalqning qarshisiga chiqdi. Endi haqiqatni e’lon qilish vaqti kelgan edi.

"Ey Rimliklar! Biz Ahmad ismli payg‘ambardan maktub oldik. Unda bizni Buyuk Allohga iymon keltirishga chaqiribdi. Allohdan o‘zga iloh yo‘qligiga va Muhammad Uning bandasi hamda elchisi ekanligiga guvohlik beraman". Buni eshitgan olomon g‘azabdan aqldan ozay dedi. "Bunday bo‘lishi mumkin emas?! Ota-bobolaringiz dinidan voz kechdingiz!" Dag‘atirga tashlanib, uni shahid bo‘lguniga qadar kaltakladilar. Alloh uni o‘z rahmatiga olsin. Yana bir maktub Habashiston podshohi — Najoshiyga yo'llangandi. Uni Amr ibn Umayya yetkazdi. Musulmonlar Habashistonga qiyin ahvolda hijrat qilganida, Najoshiy katta lutf bilan kutib olgan edi. "Yurtimda sizlar mutlaqo himoyadasizlar".

U Alloh Rasulining maktubini qabul qilib, hurmat ramzi sifatida ko‘zlariga surtdi, o‘pib, peshonasiga qo‘ydi. So‘ng odamlaridan biriga maktubni baland ovozda o‘qittiri. Maktubni tinglagach, taxtidan tushdi-da, kamtarlik bilan yerga o‘tirib, shahodat kalimasini aytdi: "Ashhadu an la ilaha illalloh, va ashhadu anna Muhammadan Rasululloh". "U zotning huzurlariga borishning imkoni bo‘lganida, albatta borar edim". Elchi Amr ibn Umayyaning yana bir iltimosi bor edi: "Hali ham Habashistonda yashayotgan musulmonlarni Madinaga yuborishingizni so‘rayman". Najoshiyga Alloh Rasulini (a.s) ko‘rish nasib etmadi, lekin yillar davomida sahobalarga mezbonlik qildi.

Endi esa musulmonlarni u zot bilan ko‘rishishlari uchun uylariga kuzatmoqda. Fors hukmdori Kisro Parviz ham Alloh Rasulidan maktub oldi. Abdulloh ibn Huzafa Fors o‘lkasiga yetib keldi va Payg‘ambarimizning maktubini shaxsan Kisroga topshirdi. Kisro kotibiga maktubni o‘qittirdi. "Bismillahir Rohmanir Rohim. Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan boshlayman. Allohning elchisi Muhammaddan forslar peshvosi Xisravga..." Kisro birdan g‘azablanib, oxirigacha o‘qittirmadi. "Buni qaranglar! Qo‘l ostimdagi bir qulim bo‘la turib, menga xat yozishga va hatto o‘z ismini mennikidan oldin qo‘yishga qanday jur’at qildi?!" So'ng, maktubni yirtib tashladi.

Bu xabar Allohning Rasuliga (a.s) yetib kelganda, u zot qo‘llarini ko‘tarib, Allohdan uni va saltanatini xuddi shunday parchalab tashlashini so‘rab duo qildilar. Alloh O‘z elchisining duosini ijobat qildi va ko‘p o‘tmay, Kisro Parviz o‘z o‘g‘li Shiroviy tomonidan pichoqlab o‘ldirildi. Xuddi maktubdek parchalanib ketdi. Payg‘ambar (a.s) buni aniq oyi va kunini ham bashorat qilgan edilar, va hammasi aytganlaridek sodir bo‘ldi. Fors saltanatini esa Umar (r.a.) xalifaliklari davrida Sa’d ibn Abi Vaqqos butunlay parchalab tashladi. Misrga borish uchun tanlangan elchi Hotib ibn Abi Balta’a edi. Maktubni hukmdor Muqavqisga yetkazish uchun yo‘lga chiqdi.

O‘sha paytda Muqavqis Iskandariyada bo‘lgani uchun, Hotib o‘sha yerda uchrashib, maktubni topshirdi. "Bismillahir Rohmanir Rohim. Allohning bandasi va elchisi Muhammaddan qibtiylar peshvosi Muqavqisga. To‘g‘ri yo‘lga ergashganlarga omonlik bo‘lsin. Hozirda seni Islomga da’vat qilaman. Islomni qabul qil, omon qolasan va Alloh mukofotingni ikki barobar qilib beradi. Agar rad etsang, barcha qibtiylarning gunohi sening bo‘yningga tushadi. Ayting: «Ey ahli kitob! O'rtamizda bir xil bo‘lgan so‘zga kelaylik: Yolg‘iz Allohga ibodat qilaylik, Unga hech narsani sherik qilmaylik va Allohni qo‘yib, bir-birimizni iloh qilib olmaylik».

Agar ular yuz o‘girsalar, shunday deng: "Guvoh bo‘linglar, biz musulmonmiz". Maktub o‘qib bo‘lingach, Muqavqis elchi Hotib ibn Abi Balta’aga katta ehtirom ko‘rsatdi. Lekin o‘sha lahzada hech narsa demadi. O‘sha kuni tunda u Hotibni huzuriga chorladi. Uzoq va batafsil suhbatdan so‘ng, Muqavqis dedi: "Yana bir payg‘ambar chiqishini bilar edim. Ammo u Shom o‘lkasidan chiqsa kerak, deb o‘ylagandim, chunki avvalgilarining aksariyati o‘sha yerda chiqqan. Biroq, muqaddas bitiklarda oxirgi payg‘ambar mashaqqat va qashshoqlik o‘lkasi bo‘lgan Arabistondan chiqishini ham o‘qigan edim. Uning sifatlarini Allohning Kitobida yozilganini topdik. Hozir aynan u zot chiqadigan vaqt.

Ammo qibtiylar ergashish haqidagi gapimni tinglamaydilar, men esa taxtimdan voz kecha olmayman. U payg‘ambar ko‘plab yerlarni zabt etadi va undan keyin sahobalari shahrimiz maydonlarigacha kelib, shu yerda o‘rnashadilar". Esingizda bo‘lsa, Madinaga hijrat qilinayotgan vaqtda ham, Lekin u bir haqiqatni — Oxirat mukofotlari abadiy va afzalroqligini unutgan edi. Qasos surasida Alloh, bizga berilgan barcha narsalar aslida O‘zi in'om etganini eslatadi: "Sizga berilgan narsalar bu dunyoning matohi va ziynati, xolos. Allohning huzuridagi narsa yaxshiroq va boqiydir. Aql ishlatmaysizlarmi?" Shunday qilib, hukmdorlarga maktublar yuborildi va Islomni yangi o‘lkalarga yoyish davom etdi.

Lekin, bu jasoratli qadamlar uchun qulay sharoitlar oson qo‘lga kiritilmadi. Buning ortida sabr-toqatli bir bitim yotardi. Makka mushriklari bilan imzolangan "Hudaybiya sulhi". Maktublar yuborilishidan taxminan 8-10 oy oldin edi. Hammasi bir tush bilan boshlandi. O‘sha kecha Allohning Rasuli ko'rgan tushi butun Madinaga chuqur ta’sir qildi. Tushlarida u zot sahobalari bilan Ka’bani ziyorat qilayotgan edilar, mutlaqo omonlikda, birga Makkaga kirib borgan edilar. Tongda Payg‘ambarimiz (s.a.v.) bu tushni aytganlarida, sahobalari ta’riflab bo‘lmas darajada quvondilar. "Hoy! Eshitdingizmi? Allohning Rasuli tush ko‘ribdilar! Tushlarida barchamiz Makkada Umra qilayotgan emishmiz!

Omonlikda!" Nega oddiy tush bunchalik shov-shuv bo‘ldi? Chunki payg‘ambarlarning tushi — vahiydir. Demak, tush albatta ushaladigan haqiqat edi. Hamma Makkaga qaytishni orzu qila boshladi. Olti yillik uzoq ayriliqdan so‘ng Makkaga qaytib, Allohning uyini ziyorat qila oladilar. Tayyorgarlik darhol boshlandi. Dushanba kuni 1400 musulmon hayajon bilan yo‘lga chiqdi. O‘zlari bilan 70 ta qurbonlik tuyasini va himoya qilichini oldilar. Niyati urush emas, Umra amalini bajarish edi. Uzoqdan ham urushmasliklari aniq bilinib turishi lozim edi. Tasavvur qiling, 6 yildan beri urushda bo‘lgan qavmning huzuriga hech qanday jangga tayyorgarliksiz yo‘l olgan edilar. Bu qanday yuksak jasorat!

Ularning shijoati iymonlaridan kuch olgan edi. Zul-Hulayfaga yetganlarida peshin namozini o‘qidilar. So‘ng Allohning Rasuli ehrom kiyimini kiyib, Umra qilishni niyat qildilar va ehromga kirdilar. So‘ngra talbiya aytishni boshladilar. "Labbaykallohumma Labbayk (Huzuringga keldim, ey Alloh, huzuringga keldim)". Sahobalar u zotga ergashishdi. Makkaga tobora yaqinlashib borishardi. Hayajon cho‘qqisiga chiqqan edi. Bu orada bu xabar Qurayshga yetib bordi. 1400 musulmon Makkaga kelayotgani mushriklarni sarosimaga soldi. "Eshitdingizmi? Musulmonlar Makka tomon kelyapti! 1400 kishi! Bunga qanday jur’at qilishdi?" "Lekin qurollanmagan. Nega kelayotganini tushunolmayapmiz". "Chora ko‘rish kerak.

Tezroq!" Sababi nima bo‘lmasin, ruxsat bermaymiz". Mushriklar buni urush emasligini sezib turishardi. Bu niyat boshqa edi. Baribir musulmonlarni Makkaga kiritmaslikka qaror qilishdi. Shunday qilib, Xolid ibn Valid boshliq 200 otliq bo‘linma tuzdilar. Allohning Rasuli Quraysh rejasidan xabar topib, yo‘lni o‘zgartirdi.. Makkaga boshqa so‘qmoqdan kirishni rejalashtirdilar. LEkin u zotning tuyalari Qasva yo‘lda to‘xtab qoldi. Madinaga hijrat yakunida, bir maydonga cho‘kib olib, turishni istamagan edi. Endi esa Makkaga yaqinlashganda, yana cho‘kib oldi. Qancha harakat qilishmasin, tuya turmadi. Sahobalar hayron bo‘lib dedilar: "Qasva o‘jarlik qilyapti".

Allohning Rasuli javob berdilar: "U o‘jarlik qilmayapti, chunki bu uning odati emas. Balki uni "Filni to‘xtatgan Zot" to‘xtatib turibdi". Ya’ni, Ka’bani buzmoqchi bo‘lgan Abrahaning filini nazarda tutdilar. "Alloh O‘z maxluqotini nimaga yo‘naltirsa, bir hikmat bor, va ularni nimadan qaytarsa, albatta yaxshilik bor". So‘ngra Hudaybiyadagi bir quduq yonida qarorgoh qurdilar. Ona vatanlari, xotiralari, uylari va yaqinlari endi juda yaqin edi. Lekin hammaning ko‘nglidagi savol bitta edi: "Qachon Makkaga kirishga ruxsat berisharkun?" "Bilmadim. Buni Allohning Rasuli yaxshiroq biladilar". Mushriklar vaziyatdan xabar topgach, darhol musulmonlar yaqinida o‘z qarorgohlarini qurdilar.

Endi ikki tomon o‘rtasida elchilar qatnay boshladi. Musulmonlar tarafidan borgan birinchi elchi Qurayshga faqat Umra uchun kelganliklarini va Allohning Rasuli sulh tuzishni xohlayotganlarini aytdi. Mushriklar bu taklifni rad etishdi. Biroq, Qurayshdan bo‘lgan Budayl ibn Varqo ismli kishi bu taklifni oqilona deb bildi va Allohning Rasuli bilan uchrashishga keldi. U dedi: "Ey Muhammad, Quraysh senga qarshi urush ochadi va seni Ka’bani ziyorat qilishdan to‘sadi". Allohning Rasuli faqat Umra uchun kelganliklarini aytdilar. So‘ng dedilar: "Axir, urush Qurayshning tinkasini quritdi. Tinchlik ustida ham kelishishimiz mumkin.

Lekin hozir chetga chiqib, men bilan Ka’ba o‘rtasiga to‘sqinlik qilmasinlar. Umra qilishga va qurbonlik so‘yishga ruxsat bersinlar". Elchilar borib-kelaverdilar, biroq bir to‘xtamga kelishmasdi. Oxiri, Alloh Rasuli elchi sifatida Usmon ibn Affonni tanladilar. Usmon (r.a.) Makkada hurmatga loyiq shaxs edi, u yerda qarindoshlari ham bor edi, bu vazifaga eng munosibi u edi. " Alloh Rasulining niyatlarini tushuntirish, tinchlikka va Islomga da’vat qilish uchun keldim". "Seni yuborganga borib aytki, u hech qachon Makkaga kirmaydi va Ka’bani tavof qilmaydi. Lekin o‘zing xohlasang, tavof qilishing mumkin". Usmon 13 yil Ka’bani ko‘rmagan edi.

Payg‘ambarlikning 6-yilida Habashistonga hijratidan so‘ng Madinada Payg‘ambarimiz (s.a.v.) huzurlariga qaytgan edi. Shunga qaramay, javobi qat’iy bo‘ldi: "Yo‘q. Allohning Rasuliga ruxsat berilmas ekan, men ham tavof qilmayman". Bu javob mushriklarni juda g‘azablantirdi va Usmonni Makkada asir qilishga qaror qilishdi. Usmon ketganiga uch kun bo‘ldi. Hali ham undan darak yo‘q edi. Shu payt musulmonlar orasida mish-mish tarqaldi: "Usmonni o‘ldirishibdi!" Jimgina qarab tura olishmasdi. Allohning Rasulida bitta yo‘l qolgan edi: Usmonning qoni uchun qasos olish. U zot sahobalarni bay’at olish uchun to‘pladilar. U zot bilan birga oxirigacha jang qilishga ont ichishlari kerak edi.

Jangga tayyorgarlik ko‘rmagan bo‘lsalar-da, birma-bir oldinga chiqib, Payg‘ambarimiz qo‘llarini tutib ahd qildilar. "Quraysh bilan o‘lgunimizcha jang qilamiz va aslo qochmaymiz". Bu voqea Islom tarixiga "Rizvon bay’ati" nomi bilan kirdi. Faqat bir kishiga bay’at berish nasib etmagandi. U ham bo‘lsa Makkada qolgan Usmon (r.a.) edi. Allohning Rasuli o‘ng qo‘llarini ko‘taribdedilar: "Bu mening qo‘lim". So‘ng chapini ko‘tarib dedilar: "Bu esa Usmonning qo‘li". O‘ng qo‘llarini chap qo‘llarining ustiga qo‘ydilar. So‘ng musulmonlarga yuzlanib: "Guvoh bo‘linglar, bu bay’at Usmonning nomidandir", dedilar. Bu holat sahobalarning shijoatlantirdi. "Usmonni qo‘yib yuborishimiz kerak!

Aks holda Muhammadning odamlari Makkaga hujum qiladi!" Musulmonlar Usmon uchun qasosga ont ichganini eshitgan Quraysh qo‘rqib ketib, darhol ozod qilishdi. Usmonning qaytishi barcha musulmonlarni, ayniqsa Allohning Rasulini cheksiz quvontirdi. Uni sog‘-salomat ko‘rish barchaga taskin berdi. Musulmonlarning qat’iyligini ko‘rgan mushriklar ortga chekindilar. Sulh tuzish uchun Rasululloh huzuriga Suhaylni yubordilar. Rasululloh uni ko‘rgach dedilar: " Suhayl kelmoqda. Endi ishingiz osonlashdi". Quraysh qachon tinchlik istasa, doim shu odamni yuborar edi. Quraysh endi faqat kelishuv haqida o‘ylardi.

Suhayl Payg‘ambarimiz a.s qarshilariga kelib, dedi: "Ey Muhammad, Quraysh nomidan bitim tuzish uchun keldim bu yerga". Rasululloh ham buni istaganlari uchun taklifni qabul qildilar. So‘ngra bitim shartlarini yozish uchun Ali (r.a.) chaqirildi. Rasululloh ko‘rsatma berdilar: "Ey Ali, 'Bismillahir Rohmanir Rohim' deb yoz". Suhayl darhol e’tiroz bildirdi: "Bu jumlani eshitmaganman va 'Ar-Rohman' ning ma'nosin bilmayman. Biz biladigan va shartnomalarimizda qo‘llaydigan narsa — 'Bismikallohumma' (Sening noming bilan, ey Alloh)dir. O‘rniga shuni yoz". Payg‘ambarimiz (s.a.v.): "'Bismikallohumma' ham yaxshi", dedilar. Bitim shunday yozildi.

So‘ngra Rasululloh dedilar: "Ey Ali, yoz: 'Bu — Allohning elchisi Muhammad va Suhayl ibn Amr o‘rtasida kelishilgan tinchlik shartlaridir'". Suhayl yana e’tiroz bildirdi. "Allohga qasamki, seni Allohning elchisi deb tan olganimizda, Ka’bani ziyorat qilishdan to‘smagan, qarshi urushmagan bo‘lardik. O‘rniga 'Muhammad ibn Abdulloh' deb yoz". Rasululloh buni ham qabul qildilar: "Ey Ali, uni o‘chirib, 'Muhammad ibn Abdulloh' deb yoz". Ali hayratdan qotib qoldi. Boshqalar ham bu vaziyatdan bezovta bo‘lishdi. Ali dedi: "Allohga qasamki, 'Allohning elchisi' yozuvini aslo o‘chira olmayman. Bunga qo‘lim bormaydi". Rasululloh qayerda yozilganini so‘radilar.

Ali ko‘rsatganida, u zot "Allohning elchisi" yozuvini o‘z qo‘llari bilan o‘chirdilar, so'ng Ali o‘rniga "Muhammad ibn Abdulloh" deb yozdi. Ishlar yaxshi ketmayotgan edi. Lekin bitimning birinchi bandi sahobalarni hayratda qoldirdi. "Musulmonlar bu yil Makkaga kirmasdan ortga qaytadilar. Umrani esa kelasi yili qiladilar. Lekin himoya qilichlardan boshqa qurol bilan kirmaydilar. Makkada faqatgina 3 kun qolishlari mumkin". Allohning Rasuli buni qabul qilganlarida, hamma tushkunlikka tushdi. Hech kim buni tushuna olmasdi. So‘ngra ikkinchi band yozildi: "Ikki tomon o‘n yil davomida bir-biri bilan urushmaydi".

Uchinchi band: "Madinadan kimdir dinidan qaytib Makkaga kelsa, u musulmonlarga qaytarilmaydi. Biroq, Makkadan kimdir musulmon bo‘lsa, u Qurayshga qaytariladi". Bu shart musulmonlarga juda og‘irlik qildi. Sahobalar dedilar: "Subhanalloh! Musulmon bo‘lib kelgan birodarimizni qanday mushriklarga qaytarib beramiz?" Tinchlikni istagan Rasululloh (s.a.v.) shunday javob berdilar: "Ha. Kim bizdan ketib ularga qo‘shilsa, Alloh uni bizdan uzoq qilsin. Ulardan bizga kelib, biz qaytarib yuboradigan kishilarga kelsak, shubhasiz, Alloh hammasini biladi. U Zot albatta bir najot va chiqish yo‘lini yaratadi". To‘rtinchi: "Arab qabilalari xohlagan tomoni bilan ittifoq tuzishda erkindirlar".

Bitim shu kabi boshqa shartlar bilan davom etdi. Ushbu og‘ir shartlar ustiga, battar tushkunlikka tushuradigan voqea sodir bo‘ldi. Bitim yozilgan, ammo hali imzolanmagan edi. Shu lahzada oyoqlarida kishanlarni sudrab, bir kishi musulmonlar safiga yiqildi. Bu Quraysh elchisi Suhaylning o‘g‘li Abu Jandal edi. Otasi uni Islomni qabul qilgani uchun 4 yil asirlikda saqlagan edi. U qochishga muvaffaq bo‘lib, katta qiyinchilik bilan musulmonlar huzuriga yetib keldi. Otasining zulmi va qiynoqlaridan qochib, Allohning Rasuli huzurlariga keldi. U faryod qilar edi: "Yordam beringlar, ey musulmonlar!" Bu manzarani ko‘rgan Suhayl g‘azabdan qizarib ketdi. U dedi: "Ey Muhammad!

Bu — bitimimizning birinchi sharti. O‘g‘limni qaytarishingni talab qilaman". Rasululloh Abu Jandalni qaytarishni aslo xohlamasdilar. U zot Suhaylni ko‘ndirishga urundilar. Bitim hali imzolanmaganini eslatib, bu shartni o‘g‘liga nisbatan qo‘llamaslikni so‘radilar. Lekin Suhayl qat’iyan rad etdi. "O‘g‘limni qaytarib olmaguncha, bitimga aslo imzo chekmayman". Shu lahzada Abu Jandal yuraklarni o‘rtovchi ovozda hayqirdi: "Ey musulmonlar! Musulmon bo‘lsam ham, meni yana mushriklarga qaytarasizmi?" Qancha azob chekkanimni ko‘rmayapsizlarmi?" Payg‘ambarimiz (s.a.v.) Abu Jandalga g‘amgin ovozda shunday dedilar: "Yana biroz sabr qil. Bu adolatsizlikka yana biroz chida.

Bu qiyinchiliklar mukofotini Allohdan kutgin. Alloh, shubhasiz, chorasiz musulmonlar uchun tez orada najot va chiqish yo‘lini yaratadi". "Bergan va’damizni buza olmaymiz". U zot tasalli so‘zlari bilan Abu Jandalni otasiga qaytardilar. Aslida u zot yaqinlashayotgan ozodlikdan xushxabar berardilar. Abu Jandal va Makkadagi barcha mazlum musulmonlar uchun bir najot yo‘li edi bu. Bu mushriklarni bitimga o‘zlari kiritgan o‘sha shartdan pushaymon qildiradigan yo'l edi. Hudaybiya sulhining ilk mevalari ana o‘shanda ko‘rina boshlaydi. Bir qarashda shartlar butunlay musulmonlarning zarariga tushgandek ko‘rinardi. Biroq Allohning Rasuli bu tinchlik ortidan keladigan buyuk g‘alabalarni ko‘rgan edilar.

Lekin sahobalar qattiq tushkunlikda edilar. Nega og‘ir shartlar qabul qilinganini tushuna olmasdilar. Shu kungacha Rasululloh (s.a.v.) sahobalari bilan maslahatlashib, fikrlariga quloq tutardilar. Qizig‘i, o‘sha kuni hech kim u zotga hamfikr bo‘lmasa-da, hech kim bilan maslahatlashmadilar. Chunki u zot Allohning rejasi boshqacha ekanini va bularning bari zarurligini bilardilar. Endi ehromdan chiqish va Madinaga qaytish vaqti kelgan edi. Allohning Rasuli sahobalarga sochlarini oldirishni va qurbonliklarini so‘yishni buyurdilar. Odatda sahobalar u zotning amrlarini bajarishga musobaqalashardilar. Ammo bu safar butunlay aksi bo‘ldi.

Payg‘ambarimiz uch marta takrorlasalar ham, hech kim o‘rnidan turmadi. Rasululloh (s.a.v.) nima qilishni bilmay qoldilar. U zot Ummu Salama onamizga bo‘lib o‘tgan voqeani so‘zladilar. Ummu Salama (r.a.) ajoyib bir fikr berdilar. Onamiz dedilar: "Ey Allohning Rasuli, buyrug‘ingizga ergashishini xohlasangiz, tashqariga chiqing va bir og‘iz so‘z demang. Qurbonligingizni so‘ying va sartaroshga sochingizni oldiring. Sahobalar buni ko‘rgach, albatta ergashadilar". Rasululloh a.s buni qabul qildilar. U zot qurbonliklarini so‘yib, sochlarini oldirdilar. Buni ko‘rgan sahobalar u zotga ergashdilar. Biroz o‘tgach, shamol kesilgan sochlarini Ka’ba tomon uchirib ketdi.

Sahobalar hatto shabada ham bejiz esmasligini, Alloh aslida ularga tasalli berayotganini his qildilar. Buni Umra niyatlari qabul bo‘lganiga ishora deb bildilar. Darhaqiqat, sahobalarning ikkilanishi itoatsizlikdan emas edi. Unda sababi nima edi? Ular biror vahiy kelib, Payg‘ambarimizning qarorini o‘zgartirishini umid qildilar. Chunki Qur’onda Alloh O‘z Rasulini ogohlantirgan yoki to‘g‘irlagan holatlarni ko‘rgan edilar. Balki yangi vahiy kelar deb o‘zlarini tiyib turishgandi. Lekin Payg‘ambarimiz (s.a.v.) ehromdan chiqishlari bilan, ular ham darhol ergashdilar. Endi Madinaga qaytish vaqti kelgan edi. Safar boshida qalbida cheksiz quvonch bor edi, endi esa g‘am-alam bilan qaytmoqdalar.

Hammaning kayfiyati tushkun edi. Ularga ruhan dalda juda zarur edi. Shu lahzada Yaratgan Zot intizorlik bilan kutilgan xushxabarni yubordi, barcha umidsizlikka chek qo'yildi. To‘satdan Allohning Rasulida vahiy alomatlari ko‘rina boshladi. Shunda butun boshli "Fath" surasi nozil bo‘ldi. "Albatta Biz senga ravshan fathni berdik. Batahqiq, Alloh Rasulining tushini haq ila ro'yobga chiqardi. Masjidul Haromga, inshaalloh, omonlikda, sochlaringiz olingan, qisqartirgan holda, qo‘rqmasdan albatta kirasizlar. Bas, U sizlar bilmagan narsani biladi, va sizlarga bundan boshqa yaqin fath qildi".

Umar so‘radi: "Ey Allohning Rasuli, bu bitim haqiqatan ham g‘alabami?" U zot javob berdilar: "Ha, Allohga qasamki, bu haqiqiy g‘alabadir". Bu so‘zlar sahobalarga ulkan taskin berdi. Bu g‘alabaning mohiyatini faqat vaqt o‘tgach anglaydilar. Hozir esa faqat kutish va kuzatish qolgan edi. Uzoq safardan so‘ng Madinaga qaytib keldilar. Allohning Rasuli Makka ahli bilan 10 yil urushmaslik haqida bitim imzolagan edilar. Hudaybiya dastlab Islom uchun mag‘lubiyatdek ko‘ringan edi. Aksincha, bu kutilmagan natijalar berish arafasida edi. Bu natijalarni na Quraysh umid qilgan, na musulmonlar tasavvur qila olgan edi. Quraysh tezda afsuslanib, sulh bandlaridan birini bekor qilishni xohlaydi.

Hammasi birin-ketin Allohning rejasiga muvofiq sodir bo‘layotgan edi. Kutilmagan dushmanlar, kutilmagan g‘alabalar. Sizningcha, qaysi g‘alaba buyukroq? Qilich bilan qozonilganimi yoki qalam bilanmi? Qilich bilan erishilganiga ko‘proq mehnat sarflansa-da, qalam bilan qo‘lga kiritilgani ancha buyukroqdir. Allohning Rasuli (s.a.v.) buni bilardilar. Shuning uchun bitimni qabul qildilar. Hudaybiya tarixda qalam bilan qozonilgan eng buyuk g‘alabadir. Qisqa vaqtda bitim ortiga yashiringan haqiqiy g‘alaba urug‘lari unib chiqa boshladi. Birinchisi — Makkadan Madinaga qochib kelgan Abu Basir edi.

Lekin bu faqat o'zi uchun emas, o‘nlab boshqa musulmonlar uchun ham chiqish yo‘li bo‘lishini hali bilmas edi. Abu Basir Saqif qabilasidan edi. U yoshligida Islomni qabul qilgan edi. Makkadagi og‘ir sharoitlarga ortiq chiday olmagach, qochib, birodarlari huzuriga — Madinaga yo‘l oldi. Ammo mushriklar uni shunchaki qo‘yib yubormoqchi emasdi. 3 kundan so'ng Abu Basirni qaytarishga 2 odamni yubordi. Allohning Rasuli huzurlariga kelib dedilar: "Biz bilan imzolagan bitimingizni eslatmoqchimiz". Abu Basir qaytarishlarini talab qilishdi. Tuzilgan kelishuvga ko‘ra, Allohning Rasuli Abu Basirni qaytarib berishga majbur edilar.

U zot dedilar: "Ey Abu Basir, bilasan, Quraysh bilan bitim tuzganmiz va so‘z berganmiz. Dinimizda va’dani buzish mumkin emas. Alloh albatta sen va mushriklar orasida qolgan boshqa chorasiz musulmonlarga najot va chiqish yo‘lini yaratadi". Abu Basir so'radi: "Ey Allohning Rasuli. Meni yana qiynashlari va dinimdan qaytarishlari uchun mushriklarga qaytarib beryapsizmi?" O‘sha umidsizlikni bir tasavvur qilib ko'ring. Lekin chora yo‘q edi. Xo‘sh, Allohning Rasuli nima dedilar? "Sen boraver. Alloh albatta sen va sen kabi boshqalar uchun bir yo‘l ochadi". So‘ng uni kelgan odamlarga topshirdilar. Quraysh vakillari Abu Basirni olib, Madinadan yo‘lga chiqishdi.

Ammo Abu Basirning taslim bo‘lish yoki Makkaga qaytish niyati yo‘q edi. Zul-Hulayfada dam olish uchun to‘xtadilar. Abu Basir qochish uchun qulay fursat poylar edi. Avval do‘stona munosabat bilan ularning ishonchini qozonmoqchi bo‘ldi. Suhbatlasha boshladi. Ulardan biriga dedi: "Bu qiliching ancha o‘tkir ko‘rinadi". "Ha, u juda ham o‘tkir". Shunda Abu Basir xotirjamlik bilan so‘radi: "Ko‘rsam maylimi?" "Mayli, ko‘ra qol". Abu Basir qulay fursatni topgan edi. Qilichni qo‘liga olishi bilan o'sha odamga hujum qilib, o‘ldirdi. Sherigi buni ko'rib Madinaga qarab qochib ketdi.

Allohning Rasuli huzurlariga borib dedi: "Hamrohim o‘ldirildi, meni ham o‘ldirishiga bir baxya qoldi!" Shu paytda Abu Basir ham yetib keldi va dedi: "Ey Allohning Rasuli, meni ularga topshirib, va’dangizni bajardingiz, endi esa Alloh meni ulardan qutqardi". Rasululloh dedilar: "Bu odam urush alangasidir. Yonida bir necha kishi bo‘lsa, u imkonsiz ishni ham uddalardi." Biroq, bitim sababli Abu Basir Madinada qola olmas edi. Shuning uchun u Makka va Shom yo‘li yoqasidagi Is'h vodiysiga borib joylashdi. Bu joy yangi maskaniga aylandi. Makkadagi asir musulmonlar buni eshitgach, birin-ketin qochib, Abu Basirning atrofida to‘plana boshladilar. Birinchisi Abu Jandal edi. Uni eslaysizmi?

Suhayl ibn Amrning o‘g‘li edi. Hudaybiya bitimi imzolangan vaqtda, Allohning Rasuli huzurlariga kelgan, ammo mushriklarga qaytarilgan edi. Endi u yana qochish yo‘lini topgan edi. U Abu Basirning qayerdaligini bilgan zahoti yo‘lga tushdi. Qisqa vaqtda ularning soni 70 taga yetdi. Atrofdagi qabilalardan ham boshqalar qo‘shilgach, 300 kishiga yetdilar. Shunday qilib, Abu Basir atrofida qudratli bir kuch to‘play oldi. Ilgari Quraysh ularni o‘z yerlarida asir olib, qiynar edi. Endi esa Abu Basir va odamlari mushriklarni o‘z qaroridan pushaymon qilishga ahd qildilar. Quraysh uchun Shomga yuboriladigan savdo karvonlari g‘oyat muhim edi. Abu Basir va odamlari joylashgan joy aynan o‘sha yo‘lda edi.

Ular yo‘l to‘sib, Quraysh karvonlariga hujum qila boshladilar. Hujumlar bilan butparastlarni zaiflashtira boshladilar. Quraysh bu baloni o‘ziga-o'zi sotib olgan edi. Endi Abu Basirning odamlariga bas kela olish imkonsiz edi. Qurayshlar Hudaybiya bitimida "Bizdan sizga borgan kishini qaytarib yuborasiz", demaganlarida, bu guruh hech qachon shakllanmagan bo‘lardi. Mana, bir qarashda musulmonlarning zarariga bo'lib tuyulgan kelishuvning ilk mevalari hosil bera boshlagan edi. Madinadagilarga kelsak, hech kim Makkaga qaytishni istamasdi. Bitim imzolangandan beri, Makka bilan o‘rtalarida umuman nizo chiqmadi. Bir muddat hamma yoq tinchib qoldi. Lekin Quraysh yagona dushman emas edi.

Yahudiylar ham katta xavf tug‘dirib turardi. Ular Madinadan haydalganlaridan so‘ng, Haybarda to‘plandilar. Ular arab qabilalarini birlashtirib, Madinaga yurish qilgan va Xandaq jangi sababchilari edilar. Yahudiylar bir-birlarini Madinaga hujum qilishga undar va ruhlantiruvchi nutqlar so‘zlar edilar. Allohning Rasuli Haybardagi harakatlar haqida xabar topdilar. Shuning uchun ma’lumot yig'ishga ba’zi sahobalarni yubordilar. Yahudiylar urushga tayyorlanayotgan edi. Kundan-kunga Haybar kuchi yetib bo‘lmas darajadagi xavfga aylanib borardi. Bu xavfga butunlay chek qo‘yish kerak edi. Quraysh musulmonlarga hali ham tahdid bo‘lib turganda, bu vaziyatni hal qilish ancha qiyin kechar edi.

Shu tariqa, Alloh O‘z rejasi bilan Rasuliga o‘sha tushni ko‘rsatib, uni Umraga yo‘naltirgan edi. Yakunda esa Hudaybiya bitimi imzolandi. Bu esa dushmanlar sonini ikkitadan bittaga kamaytirdi. Endi musulmonlar Haybar sari yurish qilishlari mumkin edi. Rasululloh (s.a.v.) yo‘lga chiqishga qaror qildilar va sahobalarga tayyorgarlik ko‘rishni buyurdilar. Musulmonlar qo‘shini darhol to'plandi. Soni 1600 nafarga yetdi, shundan 200 nafari suvoriy edi. Bular faqat Madinadan Payg‘ambarimiz (s.a.v.) bilan yo‘lga chiqqanlar edi. Keyinchalik Davs qabilasidan 400 kishi kelib qo‘shildi. Orasida mashhur sahoba Abu Hurayra ham bor edi. Bu Hijratning 7-yili edi.

Musulmonlar bayrog‘ini Ali (r.a.) ko‘tarib borar, o‘ng qanotga esa Umar (r.a.) boshchilik qilar edi. Raji’ degan joyga kelib, o‘sha yerda qo‘nim topdilar. Bu yer Xaybar va G‘atafon hududlari orasidagi strategik nuqta edi. Rasulullohning bu joyni tanlashlarida sabab bor edi. Xaybar yahudiylari G‘atafon qabilasidan yordam so‘rashganda ular rozi bo‘lishgandi. Zarurat tug‘ilganda kelib, Xaybar qal’alarida musulmonlarga qarshi jang qilishga va’da berishgandi. Payg‘ambarimiz a.s bundan xabar topdilar. Yordam yo'lini kesish uchun G‘atafonga elchi yo‘lladilar: Yahudiylarga yordam berishmasa, fathdan keyin Xaybarning bir yillik xurmo hosili ularga beriladi. Biroq buni rad etishdi.

Shu sababli, Rasululloh qo‘shinni o‘sha yerga joylashtirib, G‘atafondan keladigan yordamni to‘sib qo‘ydilar. So‘ngra Rasululloh Raji’dan Xaybar sari yurish qildilar. Yetib kelishganida tun edi. Tun qorong‘usida hujum qilish odatlari bo‘lmagani uchun tongni kutdilar. Kun chiqishi bilan yahudiylar hech narsadan xabarsiz, dalalarida ishlash uchun qal’alaridan chiqishdi. Lekin qarshilarida musulmonlar qo‘shinini ko‘rib, dong qotib qolishdi. Baqirishga tushdi: "Muhammad va qo‘shini keldi!" . Vahimada qal’alariga qarab qochishdi. Aksariyati Payg‘ambarimiz (s.a.v.) ularni qamal qiladi deb o‘ylashmagan ham edi. Chunki qal’alari mustahkam, odamlari ko‘p va qurol-yarog‘lari yetarli edi.

Rasululloh mustahkam joyni qamal qilolmaydi deb hisoblashardi. Lekin ishlar ular kutgandek bo‘lmadi. Rasululloh avvaliga Islomni qabul qilishga chaqirdilar. Rad etishsa, musulmonlarga soliq to‘lashlari kerak edi. U zot agar bu ikki yo‘ldan biriga sulh tuzilmasa, urush bo‘lishini e’lon qildilar. Xaybar yahudiylari maslahatlashish uchun ichkariga qaytishdi. Ko‘p o‘tmay, musulmonlarga kamondan o‘q ota boshladilar. Taklifni rad etishgan edi. Yahudiy askarlari eng mustahkam qal’a — Natotga to‘planishdi. Barcha ashyolari va oilalarini esa boshqa qal’alarga ko‘chirishdi. 10 000 kishilik yahudiy qo‘shini atigi 1600 sahobaning ustiga o‘q yog‘dirardi. O‘sha kuni 50 ga yaqin mujohid yaralandi.

Har kuni ertalab Payg‘ambarimiz (s.a.v.) va mujohidlar Natot qal’asi yaqinidagi balandlikka ko‘tarilib, kechgacha yahudiylar bilan jang qilishardi. Kechga yaqin esa yana Raji’ga qaytib kelishardi. Shu kunlarda Rasululloh (s.a.v.) ning boshi juda qattiq og'riydi. Shu sababli ikki kun davomida qo‘shinga boshchilik qila olmadilar. Dastlab Hazrati Abu Bakrni mas’ul qilib, jangga yubordilar. Ammo fath amalga oshmadi. Ertasi kuni u zot bayroqni Hazrati Umarga topshirdilar. Lekin g‘alaba u kishiga ham nasib etmadi. Bu yahudiylarga jasorat bag‘ishladi. Ular darvozalarini ochib, yuzma-yuz jangga kirishdi. Urush kechgacha davom etdi. Musulmonlar qancha harakat qilishmasin, natijaga erisha olishmadi.

Qamal kunlaridan birida Rasululloh dedilar: "Ertaga bayroqni bir kishiga beramanki, uni Alloh va Rasuli sevadi, u ham Alloh va Rasulini sevadi. Alloh uning qo‘li bilan g‘alabani nasib etadi". Sahobalar orasida hayajonlanib, qiziqa boshladi. Hamma o‘ylandi: "Bu sharaf kimga berilar ekan?" Bunday maqtovni kim ham xohlamaydi deysiz? O‘nlab sahobalar tunni umid va ishtiyoq bilan o‘tkazdilar. Hazrati Umar so'ng dedi: "Hech qachon o‘sha kundagidek qo‘mondon bo‘lishni istamaganman." Bomdod namozidan so‘ng, Rasululloh (s.a.v.) bayroqni keltirishni buyurdilar. Hamma ko‘zlar u zotning qo‘lidagi bayroqqa tikilgan, quloqlar u zotning so‘zlarni intizorlik bilan kutardi.

Allohning Rasuli so‘radilar: "Ali qayerda?" Endi bo‘lajak fotih kimligi ma’lum edi. Biroq o‘sha paytda Hazrati Alining ko‘zlari qattiq og‘riganidan ocha olmayotgan edi. Sahobalar: "Yo Rasululloh, uning ko‘zlari og‘riyapti", deyishdi. Shunga qaramay, Rasululloh (s.a.v.) dedilar: "Baribir uni chaqiringlar. Kelsin". Hazrati Ali sahobalar ko‘magida Payg‘ambarimiz huzurlariga keldi. Rasululloh (s.a.v.) Allohga duo qilgan edilar, og‘riyotgan ko‘zlar shu ondayoq tuzaldi. O‘sha kundan boshlab Hazrati Ali qaytib ko‘z og‘rig‘ini ko‘rmadi. Rasululloh (s.a.v.) yana duo qildilar: "Allohim, undan issiq va sovuqning qiyinchiligini ko‘targin".

Keyin Hazrati Ali shunday derdi: "O‘sha kundan keyin meni na issiq, na sovuq bezovta qildi". Uni ko‘pincha yozda qishki kiyimda, qishda esa yozgi kiyimda ko‘rishardi. Allohning Rasuli bayroqni Hazrati Aliga topshirdilar va sovut kiydirdilar. So‘ng buyurdilar: "Alloh senga fathni nasib etmaguncha jang qil. Ortingga qaytma". Hazrati Ali bayroqni olib, olg‘a yurdi. Bir oz yurgach, Payg‘ambarimizdan (s.a.v.) so‘radi: "Yo Rasululloh, nima maqsadda jang qilay?" Javob aniq va lo‘nda edi: 'Allohdan o‘zga iloh yo‘q va Muhammad Uning elchisidir' deb guvohlik bermagunlaricha jang qil. Qal’alarigacha xotirjamlik bilan yetib bor. So‘ng Islomga da’vat qil.

Qabul qilishsa, farz va majburiyatlarini tushuntir. Allohga qasamki, sen orqali birgina kishining hidoyat topishi, eng qimmat qizil tuyalar suruvidan ham yaxshidir". Ya’ni, eng bebaho boylikdan ham afzaldir. Bu so‘zlar Islom fathlarining asl muddaosini ko‘rsatib berardi. Yagona maqsad — Islom nurini yetkazish va odamlarning oxiratini saqlab qolish edi. Hazrati Ali mujohidlar oldida mardona qadam tashlardi. Natot qal’asi devorlariga yetgach, bayroqni yerga qadadi. U yeridagilarga Islom haqida so‘zlab, musulmon bo‘lishga chaqirdi. "Ey ahli kitob! Islom diniga kiringlar va najot topasiz". Yahudiylar rad etishdi. Jang qilish uchun qal’alaridan chiqishdi.

Shu payt baland ovozda hayqiriq eshitildi. "Qilich-u nayza bilan hayqirgan arslonni yiqitadigan botirman!" Hamma u tomonga burilib qaradi. Haybatli va ikki qavat sovut kiyib, ikkita qilich osib olgan qo‘rqinchli bir jangchi turardi. Bu Xaybar yahudiylarining botiri deb tanilgan Marhab edi. U akasi o‘ldirilganini eshitgan edi. Shu sababli askarlari bilan qal’adan chiqib keldi. Musulmonlar qalbiga qo‘rquv solishga urinib, o‘ziga raqib izlardi. So‘ng yana bir ovoz yangradi. "Onam ismimni moslab Haydar deb qo'ygan. O‘rmonning ulug‘vor sherlariga o‘xshayman! Seni tirik qo‘ymayman! Seni mahv etaman!" Bu Hazrati Ali edi. Musulmonlar qo‘shinining bayroqdori. Ikki bahodir yuzma-yuz kelishdi.

Ali Rasululloh s.a.v ning qilichlari bilan jang qilayotgan edi. Bir ozdan so‘ng u shunday kuchli zarba berdi-ki, Marhabning qalqoni va dubulg‘asini parchalab yubordi. O‘sha zarba yanada chuqurroq kirib, shu ondayoq halok qildi. Yahudiylar eng kuchli jangchilarining ayanchli o‘limini ko‘rib, vahimaga tushishdi. Aynan shu nuqtada vaziyat butunlay o‘zgardi. Buni ko‘rgan Allohning Rasuli mujohidlarga xushxabar yubordilar: "Suyunaveringlar! Endi Xaybar fathi osonlashdi". So‘ng musulmonlar dushman ustiga katta shijoat bilan yopirildilar. Sahobalar jang qilib, qal’a darvozasigacha yetishdi. O‘sha paytda yahudiy askari qilichi bilan Hazrati Alining qalqonini urib, qo‘lidan tushirib yubordi.

Hazrati Ali atrofga qarab, darvozani ko‘rdi. O‘sha kun guvohlarining aytishicha, Ali ulkan darvozani sug‘urib olib, undan qalqon sifatida foydalandi. Odamlari birin-ketin halok bo‘layotganini ko‘rgan yahudiylar orqalariga ham qaramay, vahima ichida qochib ketishdi. Rasulullohning so‘zlari haq bo‘lib chiqdi. Alloh musulmonlarga fathni Hazrati Ali qo‘li bilan nasib etdi. Qizig'i, 10 000 kishilik yahudiy qo‘shinini qo‘rquv bosganda ham. musulmonlar yuzta ham askarini yo‘qotmagan edi. Sahobalar shahidlikka intilayotgan bir paytda, yahudiylar qo‘rquv ichida o‘limdan qochardi. Har ikki tomon o‘z dinini haq deb bilardi. Biroq yahudiylar bu dunyoga qattiq bog‘lanib qolishgan edi.

Qur’oni Karimda Alloh O‘z Rasuli orqali xitob qilgan: "Ayt: 'Agar Alloh huzuridagi oxirat hovlisi boshqa odamlarsiz xolis sizga bo'ladigan bo'lsa, gapingizda rostgo'y bo'lsangiz, o'limni orzu qiling." Qo'llari taqdim qilgan narsalar sababidan, uni abadiy, hech-hech orzu qilmaslar. Alloh zulm qiluvchilarni biluvchi zotdir. Ularning hayotga eng hirs qo'ygan odamlar ekanligini bilasan. Mushriklardan birlari ming yil umr ko'rishni suyadir. Ammo uzoq umr ko'rishi uni azobdan qutqarmas. Va Alloh ularning qilayotganlarini ko'ruvchidir. Qochayotgan dushman askarlari ketidan quvib, Hazrati Ali va mujohidlar Natot qal’asiga kirishdi. Lekin bolalardan bo‘lak hech kimni topishmadi.

Musulmonlar ularga tegishmadi. Yahudiy askarlari Natotni tashlab qochishgan edi. So‘ngra mujohidlar Naim qal’asini ham fath etdilar. Buning ortidan Sa’b ibn Muoz qal’asi ham taslim bo‘ldi. Uzoq davom etgan qamal va qal’alarining birin-ketin qulashini ko‘rgan yahudiylarning sulh so‘rashdan o‘zga chorasi qolmadi. Aslida bunday iltimos uchun juda kech edi. Baribir Allohning Rasuli qabul qildilar. Jonlari omon qoldi va oilalari bilan Xaybarni tark etishlariga izn berildi. Har bir oilaga bir tuya yuk olib ketishga ruxsat berildi. Ketishga tayyorlanayotganda, Allohning Rasuli huzuriga bir taklif bilan kelishdi. "Ey Abul Qosim!

Odamlaring bu yerlarni yaxshi bilishmaydi, biz esa eng yaxshi hosilni qanday olishni bilamiz. Hosilni teng bo‘lishishga kelishib olaylik?" Rasululloh va sahobalar Xaybarda uzoq qola olmasdilar. Qolaversa, bu yerlarga doimiy qarab turish imkonsiz edi. Shu sababli, Payg‘ambarimiz (s.a.v.) taklifni qabul qildilar va yahudiylarning Xaybarda qolishlariga ijozat berdilar. Faqat har yili hosilning yarmini berish sharti bilan. Biroq Payg‘ambarimiz (s.a.v.) bu kelishuvni xohlaganida bekor qilishlari mumkin edi. Zero, yahudiylarning kelgusida nima qilishi hali qorong‘u edi. Bu shart xiyonat qilishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun qo‘yilgan edi.

Har yili hosil yig‘im-terimi paytida, Allohning Rasuli Xaybarga Abdulloh ibn Ravohani yuborar edilar. Abdulloh hosilni teng ikkiga bo‘lar va tanlashni yahudiylarga qo‘yib berardi. "Qaysi yarmini xohlasangiz, o‘shani oling", derdi. Bunday adolatni ko‘rgan yahudiylar shunday derdi: "Mana shu adolat tufayli osmonlar va yer tik turibdi". Shunday bo‘lsa-da, ular bu ahdga bor-yo‘g‘i 12 yil amal qilishdi. Hazrati Umar xalifalik davrida, tartibsizlik chiqarib, bitimni buzishdi. So‘ng ular butunlay Xaybardan chiqarib yuborildi. Xaybar fath etildi va kelishuv tuzildi. Allohning Rasuli (s.a.v.) sahobalari bilan dam olishga kirdilar. Biroq yahudiy ayol Zaynubning makkorona bir rejasi bor edi.

Allohning Rasulini zaharlashga qaror qildi. U qo‘yni pishirib, har bir qismiga kuchli zahar surtdi. So‘ng taom sifatida olib keldi. Sahobalar birgalikda ovqatlanish uchun o‘tirdilar. Allohning Rasuli qo‘yning go‘shtidan bir bo‘lak olib, "Bismillahir Rohmanir Rohim" deb og‘izlariga soldilar. Biroq ta’mini sezishlari bilan darhol uni chiqarib, dedilar: "Qo‘lingizni torting! Bu go‘sht o‘zining zaharlanganini aytdi!" Sahobalar tezda qo‘llarini taomdan tortdilar. Lekin ulardan biri bir bo'lak go'shtni yutgan edi. Bishr ibn Baro ranglari ko‘karib, o‘sha yerda shahid bo‘ldi. Buni qilgan ayol — Zaynub qo‘lga olindi va Payg‘ambarimiz (s.a.v.) huzurlariga keltirildi.

Rasululloh nega bunday qilganini so‘radilar. U javob berdi: "O‘zimga-o‘zim aytdim-ki: 'U haqiqiy payg‘ambar bo‘lsa, Alloh unga xabar beradi. Payg‘ambar bo‘lmasa, bu zahar uni o‘ldiradi va undan qutulamiz'." Rasululloh o‘zlariga yomonlik qilganlarni doim kechirardilar. Bir rivoyatga ko‘ra, u zot ayolni kechirganlar. Boshqa bir rivoyatda esa qatl qilingani aytiladi. Olimlar bu holatni shunday tushuntiradilar: Rasululloh o‘zlariga qilgan yomonligini kechirdilar. Lekin Bishr shahid bo‘lgani uchun, qarorni oilasiga qoldirdilar. Ular qasos huquqidan foydalanishga qaror qilishdi va natijada ayol qatl etildi.

Payg‘ambarimiz (s.a.v.) hali Xaybarda bo‘lganlarida, u zotni juda xursand qilgan bir voqea yuz berdi. Ja’far ibn Abu Tolib boshchiligida Habashistonga hijrat qilgan musulmonlar yetib kelishdi. Eslasangiz, Rasululloh Najoshiydan ularni qaytarishni so‘ragan edilar. Allohning Rasuli shunchalik mamnun bo‘lib, dedilar: "Qaysi biri uchun ko‘proq suyunishni bilmayapman: Xaybar fathigami yoki Ja’farning kelishigami?" . Siz bilan ishlash — sharaf. Xaybar fathi bilan Madina ahli to‘kin-sochinlik va barakaga to‘ldi. "Yangi uzilgan xurmolardan oling!" Makkada esa vaziyat butunlay teskari edi. U yerda ocharchilik boshlanib, kun sayin ahvol og‘irlashib borardi.

"Oz qoldi, yetamiz." Vaholanki, bu odamlar yillardir sahobalarni qiynashgan, uylaridan haydashgan va qorinlariga tosh bog‘lab yuradigan darajada och qoldirishgan edi. Endi esa o‘zlari shunday chorasiz ahvolda qolishdi. Qur’oni Karimda Alloh O‘z Rasuliga degan: "Seni olamlarga faqat rahmat qilib yubordik". Rasulullohning qalblari shunchalik shafqatga to‘la ediki, qarindosh Quraysh ahlining bu holiga chidab tura olmadilar. Shu sababli Makkaga ko‘p oziq-ovqat va yordam yubordilar. U zot hatto dushmanlariga ham rahm-shafqat ko‘rsatdilar. Ba’zi mushriklar bu yordamni olishni istashmasa-da, Abu Sufyon bu ne’matlarni qabul qilib, kambag‘allarga ulashdi. U dediki: "Buni jiyanim yubordi.

Alloh undan rozi bo‘lsin". Sovg‘alar orasida Abu Sufyon uchun maxsus Madina xurmolari ham bor edi. Payg‘ambarimizning bu muruvvatlari ularning qalbiga iymon urug‘ini ekdi. Vaqt o‘tib esa bu urug‘lar unib chiqib, ildiz otdi. Hudaybiya sulhidan so'ng bir yil o‘tdi. Nihoyat intizorlik bilan kutilgan o‘sha kun keldi. "Qazo umrasi"ning vaqti yetgan edi. Sahobalar Makkaga kirmay, Ka’bani hatto ko‘rmasdan ortlariga qaytishgan edi. O‘shanda amalga oshmagan Umra endi nasib etayotgan edi. 7 yillik ayriliqdan so‘ng, vatan bilan diydorlashib, Ka’bani tavof qilish vaqti keldi. Allohning Rasuli sahobalariga Umraga tayyorlanishni buyurdilar.

Hamma narsa tayyor bo‘lgach, Rasululloh 2000 sahoba va qurbonlik uchun 70 ta tuya bilan Makka sari yo‘lga chiqdilar. Rasululloh Madinadan 10 kilometrcha tashqaridagi Zul-Hulayfaga yetib borganlarida, u ehromga kirdi. So‘ngra sahobalar unga ergashdilar. Endi hamma oq kiyimda edi. Barchalari bir ovozdan jo‘r bo‘lib, Talbiya ayta boshladilar: La sharika lak. "Labbayk, Allohumma labbayk (Huzuringga keldim, Allohim)!" "Labbayk, laa shariyka laka labbayk Quraysh rahbarlari Payg‘ambarimiz va sahobalarning quvonchini ko‘rmaslik uchun Makkani tark etib, tog‘lar tepasiga chiqishdi. "Ka’ba Islom markaziga aylanganiga toqat qilolmasdilar.

Allohning Rasuli o‘zlarining Qasvo nomli tuyalarida, sahobalar bilan Makkaga kirdilar. Ba’zi mushrik erkaklar, ayollar va bolalar ularni Dorun-Nadvadan kuzatib turishardi. Allohning Rasuli Ka’ba hovlisiga kirgach, o‘ng yelkalarini ochib oldilar. So‘ngra sahobalariga qarata dedilar: "Bugun mushriklarga o‘z kuchini ko‘rsatgan kishini Alloh O‘z rahmatiga olsin". Mushriklar sahobalarni chetdan kuzatar ekan, haybatli va baquvvat turishidan hayratda edilar. Chunki "Musulmonlar Madinaga borgach, isitmaga chalinib, kuchsizlanishgan" degan mish-mishlar tarqalgan edi. Rasululloh (s.a.v.) shunday amaliy javob berdilar. Umraning barcha amallari to‘liq ado etildi.

So‘ngra Allohning Rasuli sochlarini oldirib, ehromdan chiqdilar. Sahobalar ham xuddi shunday qilishdi. Shu tariqa, Payg‘ambarimiz (s.a.v.) roppa-rosa bir yil avval ko'rgan tushlari amalga oshdi. Ushbu Umra davomida Payg‘ambarimizga chodir tikildi. Sahobalar u zotning atrofida uch kun chodirlarda qoldilar. Namozi vaqtlarida Ka’bada to‘planib, jamoat bo‘lib namoz o‘qidilar. Bu vaqtda qarindoshlarini ziyorat qildilar va go‘zal xulqlari, shirin so‘zlari ila Islomni tushuntirdilar. O‘zlarining xulq-atvori va amallari bilan barchaga o‘rnak bo‘lishayotgan edi. Bu uch kunda Makkani ich-ichidan fath qilishga urinishdi.

Ko‘plab qurayshliklarning qalbidagi eski nafrat, g‘azab va adovatlar yo‘qola boshladi. Hamma qadrdon do‘sti bilan samimiy suhbat qurishni qumsardi. Moddiy qilichlar qinlariga solindi, Qur’onning ma’naviy qilichi esa maydonga chiqdi. Sulh boshlanganidan beri, shu qilich ila davom etishar edi. Bu o‘z samarasini berayotgandek edi. Quraysh ahli o‘zlari ishongan narsalar va Islomga bo‘lgan qaysarliklarini yana shubha ostiga oldi. Unutilmas uch kun o‘tib ketdi. Endi xayrlashish vaqti kelgan edi. Rasulullohning (s.a.v.) buyruqlari bilan, hamma qaytishga hozirlik ko‘rdi, ashyolarini yig‘ib, Madina sari yo‘lga tushishdi. Bu ayriliq qanchalik og‘riqli bo‘lganini tasavvur qilish ham juda qiyin.

Ayriliq azobini faqat ular his qilmas edi. Abu Basir Is'h vodiysiga joylashganiga ikki yil bo'lgandi. Bu vaqt ichida guruhi makkaliklarga yetkazgan zararlari mushriklarni holdan toydirgandi. Musulmonlarni bu yo‘l bilan to‘xtatib bo‘lmasligini anglashdi. Kamiga, Madinadan birorta ham kishi Makkaga "men dindan qaytdim" deb kelmadi. Demak, bu shart ularga hech nima keltirmadi. O‘sha paytda o‘zlariga juda ishonishgan edi. Lekin albatta Allohning ham O‘z rejasi bor. Quraysh endi nima qilishni bilmay qoldi. Shu bois, Allohning Rasuli huzuriga xat bilan elchi yubordilar.

Xatda shunday deyilgan edi: "Alloh haqqi va qarindoshlik rishtalari hurmati, iltimos, Abu Basir va do‘stlariga xabar yuboring, bundan buyon Madinaga kim borsa, omonlikda bo‘ladi va u ortga qaytarilmaydi." Rasululloh bu iltimosni qabul qildilar va Abu Basirga xat yuborib, uni va birodarlarini Madinaga taklif qildilar. Ammo Abu Basir o‘sha paytda qattiq betob edi. Payg‘ambarimizning xati yetib borganida, u so‘nggi nafaslarini olayotgan edi. Ko‘zlari yoshga to‘ldi. Qaltiragan qo‘llari bilan xatni olib, yuz-ko‘zlariga surtdi. Allohning Rasuli (s.a.v.) bilan diydor ko‘rishishni juda sog'ingan edi. Ammo xatni oxirigacha o'qiyolmay, vafot etdi. Rasululloh bilan diydori endi Jannatga qoldi.

Dinida erkin yashash uchungina Makkadan qochgan edi. Bu dunyodagi vazifasini o‘tab bo‘ldi va haqiqiy uyi — Oxirat diyori sari yo‘l oldi. Abu Jandal va boshqa musulmonlar janozasini o‘qib, dafn etdilar. Keyinchalik uning qabri unutilmasligi uchun u yerda masjid qurdilar. So‘ngra Abu Jandal va do‘stlari Madinaga, Payg‘ambarimiz (s.a.v.) huzurlariga keldilar. Oyatda Hudaybiya sulhi haqida nima deyilgan edi? Ochiq-oydin g‘alaba! Haqiqatan ham shunday bo‘ldi. Lekin bu hali boshlanishi edi. Quraysh o‘z odamlarini birin-ketin yo‘qota boshladi. Eng kuchli erkaklari, kutilmagan shaxslar Islom saflariga qo‘shila boshladilar. Hudaybiya buyuk g‘alabaning kaliti edi.

Bu nomlar esa kelajakdagi ko‘plab fathlarning kalitiga aylandi. Nihoyat, o‘sha muborak kun yaqinlashmoqda edi. Makka ozod qilinadi. Uzoq ayriliq va sog‘inch nihoyasiga yetadi. Makka musulmonlari o‘z uylariga qaytadilar. Islomning eng buyuk g‘alabalaridan biriga guvoh bo‘lishga tayyormisiz? Keyingi qismda ko‘plab hayajonli sahnalar bilan Makka fathi kutmoqda. Bizni kuzatishda davom eting. "Allohu Akbar. Allohu Akbar." "Allohu Akbar. Allohu Akbar."