# Rasulullohning (s.a.v.) So'nggi Daqiqalari! Bilol Azonni Tugata Olmadi...|Yakuniy Qism—Ey Rasululloh

- Language: uz
- Published: 2026-08-26
- Canonical: https://blog.towardseternity.com/uz/blog/the-prophets-farewell-to-the-world-his-final-words-to-you-final-episode-o-messenger
- Source video: https://www.youtube.com/watch?v=pR65Sfhp-AY
- Channel: Towards Eternity

This is the cleaned transcript of the source video. The speech is unaltered.

---

Har bir payg‘ambarga bir duo berilgan edi, u duo shak-shubhasiz qabul bo‘lardi. Har bir payg‘ambar undan hayotlik chog‘ida foydalandi. Masalan, Sulaymon alayhissalom shunday duo qilganlar: "Robbim, meni mag'firat qilgin va menga o'zimdan keyin biror kishiga muyassar bo'lmaydigan mulkni hadya etgin. Albatta, Sen ko‘plab atolarni berguvchisan". Alloh unga misli ko‘rilmagan saltanat berdi. Zakariyo alayhissalom esa, o‘zidan keyin o‘rnini bosadigan qarindoshlaridan xavotirda edi. U juda keksaygan, ayoli esa farzand ko‘ra olmas edi. Shunda duosida Allohdan farzand ato etishini so‘radi. Alloh unga Yahyo alayhissalomni in'om etdi.

Lekin Allohning Rasuli (a.s.) butun olamlarga rahmat qilib yuborilgan edilar. Shuning uchun o‘z duolarini bu dunyoda ishlatmadilar. Chunki u zotning qalblarida o‘z ehtiyojlari va qiyinchiliklaridan avval, ummatlari bor edi. Biz bor edik. Duosini asrab qo‘ydilar. Uni na o‘zlari, na oilalari, na chekkan azoblaridan qutulish uchun ishlatdilar. U zot: "Duoyimni Qiyomat kunida ummatimga shafoat qilish uchun saqlamoqchiman", dedilar. Bu duoni oxiratda Allohdan bizning nomimizdan mag‘firat so‘rash uchun olib qo‘ydilar. Bizni qiyomatda qutqarish va Robbisiga: "Ummatim, ummatim!" deb yolvorish uchun saqladilar. Duosini bu Dunyoda ishlatmadilar.

O‘z rohatlarini so‘rash o‘rniga, bizning oxiratimizni saqlab qolishni istadilar. Shunday marhamatni ummatlari uchun ko‘ngillariga tugib yurdilar. U zot umrlari tobora oxirlab borayotganini sezar edilar. Tez orada u zot sahobalariga, ummatlariga va butun insoniyatga tarixiy nutq bilan yuzlanadilar. Uni "Vido xutbasi" deb bilamiz. Keling, u zotning so‘zlariga quloq tutish uchun o‘sha lahzalarga qaytamiz. Ushbu videolar ishonchli Islom manbalaridan olingan yuzlab ma'lumotlarga asoslandi. Barcha sun'iy intellekt vizual materiallari malakali Islom olimlari bilan hamrohlikda tayyorlandi va Islom ko'rsatmalariga muvofiqlashtirildi.

Islomning besh ustunidan biri-Haj ibodati hijratning 9-yilida farz qilingan. Hijratning 10-yilida esa Payg‘ambarimiz (a.s.) Haj safari uchun tayyorgarlikni boshladilar. Madinadagi musulmonlar va atrofdagi qabilalarga ham tayyorlanishni aytdilar. Minglab musulmonlar safarga chiqish uchun Madinaga to‘plandilar. Juda ham hayajonda edilar. Chunki o‘zlarining ilk Haj ibodatini Rasululloh (a.s.) bilan birga ado etishar edi. Lekin bu Payg‘ambarimizning (a.s.) oxirgi Hajlari bo‘lishini hali bilmas edilar. Zulqa’da oyining 25-kunida, 40 000 kishilik karvon Peshin namozini o‘qib, yo‘lga tushdi. Rasululloh boshchilik qilar edilar.

Hajdan oldin u zot shunday duo qildilar: "Yo Alloh, bu Hajni riyosiz va shuhratparastliksiz bir Haj qilgin". O‘zlari bilan qurbonlikka 100 ta tuya olib kelishdi. Taxminan 10 kunlik yo‘ldan so‘ng, Zulhijja oyining 4-kunida Makkaga yetib kelishdi. Yaman va boshqa hududlardan kelgan musulmonlar ham qo‘shilgach, ular 100 000 dan oshib ketdi. Bu qanday buyuk qalblar fathidir! Bundan 10 yil avval Allohning Rasuli (a.s.) Makkadan faqatgina Abu Bakr bilan chiqib ketishga majbur bo‘lgan edilar. Endi esa o‘n minglab musulmonlar bilan Makkaga qaytayotgan edilar. Bunga na bir urush, na bir qilich bilan erishib bo‘lardi. Gap qilichda emas, qalblarni zabt etishda edi. Allohning Rasuli xotirjam edilar.

U zot Hajni ado etishga tayyor edilar. Zulhijja oyining 8-kuni u zot Minoga bordilar. 9-kuni esa Arafotga yo‘l oldilar. O‘sha kuni tushdan keyin, Arafot vodiysining o‘rtasida, u zot o‘zlarining "Vido xutbasi"ni o‘qidilar. So‘zlarini "Ey odamlar!" deb boshladilar. "Ey musulmonlar!" demadilar, chunki bu xitob faqat o‘sha kuni Arafotda turganlar uchun emas edi. Balki Qiyomat kunigacha keladigan har bir inson uchun edi. Erkak-u ayollar, yosh-u keksalar — u zot 100 000 dan ortiq kishiga gapirar edilar. Ular orqali kelajakdagi barcha avlodlarga murojaat qilar edilar. O‘z nutqlarini ushbu so‘zlar bilan boshladilar: "Barcha hamdu sanolar Allohga xosdir.

Biz Unga hamd aytamiz va Undan yordam so‘raymiz. Alloh kimni hidoyat qilsa, uni hech kim adashtira olmas. Kimni adashtirsa, uni hech kim hidoyatga sola olmas. Guvohlik beramanki, Allohdan o‘zga iloh yo‘q. U Yagonadir. Uning sherigi ham, o‘xshashi ham, tengi ham yo‘qdir. Yana guvohlik beramanki, Muhammad Uning bandasi va Rasulidir. Ey odamlar, so‘zlarimga quloq soling. Bilmayman, ehtimol bu yildan keyin sizlar bilan bu yerda boshqa uchrashmasman. Ey odamlar, mana shu kuningiz, shu oyingiz va shu shahringiz Makka qanchalik muqaddas bo‘lsa, jonlaringiz, mollaringiz va nomusingiz ham shunchalik muqaddasdir. Har qanday tajovuzdan himoyalangandir. Sahobalarim, ertaga Robbingizga ro‘baro‘ bo‘lasiz.

Shubhasiz, bugun qilgan har bir amalingiz haqida so‘ralasiz. Mendan keyin bir-biringizning bo‘g‘zingizga tig‘ tutib, kufrga qaytmang. Bu yerdagilar eshitganlarini yo‘qlarga yetkazinglar. Ajab emaski, yetkazilgan kishilar buni bevosita tinglaganlardan ko‘ra teranroq anglasalar". So‘ng birinchi bo‘lib ribo haqida gapirdilar. Aytdilarki: "Sahobalarim, kimning huzurida omonat bo‘lsa, uni darhol egasiga qaytarsin. Bilingki, riboning har qanday ko‘rinishi bekor qilindi. Bu — Allohning buyrug‘idir. Men bekor qiladigan birinchi ribo — amakim Abbos ibn Abdulmuttalibnikidir. Biroq bergan sarmoyangiz o‘zingizniki bo‘lib qoladi. Zulm qilmang va zulmga qolmang". Keyin ayol haqlari haqida so‘z ochdilar.

"Ey odamlar, ayollar haqiga rioya qilib, ular borasida Allohdan qo‘rqishingizni vasiyat qilaman. Zero, siz ularni Allohning omonati o'laroq qabul qildingiz, Allohning nomi bilan o'zingizga halol qildingiz Ayollardagi haqingiz kabi, ularning ham sizda haqlari bor." U zot irqchilikka chek qo'yadigan so‘zlarni aytdilar: "Ey odamlar, Robbingiz birdir. Otangiz birdir. Hammangiz Odam bolalarisiz. Odam esa tuproqdan yaratilgan". Arabning arab bo‘lmagandan ustunligi yo‘q. Shuningdek, arab bo‘lmaganning ham arabdan ustunligi yo‘qdir. Oq tanli qora tanlidan ustun emas, qora tanli ham oq tanlidan ustun emas. Ustunlik faqat taqvo — Allohdan qo‘rqish bilan bo‘ladi.

Allohning huzurida sizlarning eng azizrog‘ingiz eng taqvodoringizdir". U zot insoniyat asrlar davomida duch keladigan muammolar haqida gapirib, dunyoda insonlarga kerakli yechimlarni va hikmatli ko'rsatmalarni taqdim etdilar. So‘ngra bizga bir omonat qoldirdilar. Allohning Rasuli shunday dedilar: "Ey mo‘minlar, men sizlarga ikki narsa qoldirmoqdaman. Agar ularni mahkam tutsangiz, hech qachon yo‘lingizdan adashmaysiz. Bular — Allohning muqaddas kitobi Qur'on va Uning Payg‘ambarining sunnatidir". So'ng u zot sahobalariga bir savol berdilar. "Ey odamlar, sizlardan men haqimda so‘raydilar.

O‘shanda nima deysizlar?" Guvohlik beramizki, siz dinni yetkazdingiz, vazifangizni ado etdingiz va bizga nasihat qildingiz". Buni eshitib, Rasululloh (a.s.) ko‘rsatkich barmoqlarini osmonga ko‘tardilar va aytdilar: "Allohim, O‘zing guvoh bo‘l! Allohim, O‘zing guvoh bo‘l! Allohim, O‘zing guvoh bo‘l! Oradan 14 asr o‘tganiga qaramay, guvohligimiz hali ham qabul bo‘lsa, biz ham guvohlik beramizki, vazifangizni ado etdingiz, ey Allohning Rasuli! Shom tushib qolgan edi. Oqshom yaqinlashmoqda. Rasululloh (a.s.) o‘zlarining Qasvo tuyalarida edilar. Birdan Rasululloh (a.s.) chehralari o‘zgardi va peshonalaridan ter tusha boshladi. Sahobalar u zotga vahiy tushayotganini tushundilar.

Bir ozdan so‘ng bu holat tugagach, Payg‘ambarimiz (a.s.) hozirgina nozil bo‘lgan oyatni o‘qidilar: "Bugungi kunda sizning diningizni mukammal qilib berdim. Sizga ne'matimni batamom qildim va sizlar uchun Islomni din deb ixtiyor qildim. Birdan qattiq yig‘i ovozi eshitildi. Bu Abu Bakr edi. Uning ko‘zlaridan yosh tinmay tomchilab oqardi. Hamma bu oyatdan xursand bo‘lib turganda, nega u bunchalik yig‘ladi? U bu oyat aslida vidolashuv ekanini anglab yetgan edi. Modomiki Alloh: "Diningizni mukammal qildim", dedimi, demak, Payg‘ambarning vazifasi nihoyasiga yetgandi. Bu esa ayriliq vaqti yaqinligini anglatardi. O‘sha lahzada buni faqat Abu Bakr tushungan edi.

Ehtimol, Alloh uni bu og‘ir judolikka oldindan tayyorlayotgan edi. Chunki Rasulullohning vafoti sahobalarni ich-ichidan larzaga solardi. O‘sha vaqt kelganida, kimdir matonat bilan turishi, hammani xotirjam qilib, yo‘l ko‘rsatishi kerak edi. Haqiqatan ham, o‘sha kuni Abu Bakr tog‘dek mustahkam turib beradi. Makka fathidan so'ng ikki yil o‘tdi. Bu ikki yil ichida nimalar bo‘ldi? Qisqacha xulosa qilaylik. Arabiston yarim orolining yuragi sifatida, Makka tavhid va Allohning yagonaligi markaziga aylandi. Bu ulkan o‘zgarish boshqa qabilalarning Islom dinini qabul qilishiga yo‘l ochdi. "Va Muhammad Allohning elchisidir". Shu bilan "Sanat al-Vufud" (Elchilar yili) deb nomlangan yil boshlandi.

Arabistonning har burchagidan qabilalar kelib, Islomni qabul qila boshlashdi. Yaman hududidan odamlar, Sulaym, Muzayna, Juhayna, Havozin qabilalari, hatto Toif ahli ham kelib musulmon Bo'lishdi. Payg‘ambarimizning Toif ahli uchun qilgan duolarini eslang. O‘sha duo endi ijobat bo‘layotgandi. O‘sha yili 60 dan ortiq elchilar kelishdi. Makka fathidan ko‘p o‘tmay, Ummon hukmdori bilan xalqi Islomni qabul qildi. Musulmon bo‘lgan yana bir Bahrayn hukmdori edi. U bilan birga majusiylarning din peshvosi ham Islomga kirdi. Bahrayndagi ayrim majusiylar musulmon bo‘lishgan bo‘lsa, ba'zilari o‘z dinlarida qolishshdi. Nasr surasida bashorat qilingan kunlar nihoyat yetib keldi.

Xuddi oyatda tasvirlanganidek, odamlar guruh-guruh bo‘lib, ketma-ket Allohning diniga kira boshladilar. Yangi musulmon bo‘lgan hududlarga esa sahobalar voliy yoki elchi sifatida yuborildilar. Bu sahobalar ham qozilik qilar, ham odamlarga dinni o‘rgatar edilar. ...aslo bo‘linib ketmanglar deganlar. Shuningdek, ular zakot ishlarini boshqarishga ham mas'ul edilar. Madinada davlat poydevori qurilayotgan bir vaqtda, Rasululloh (a.s.) kurashgan uch narsani eslaysizmi? Jaholat... kambag‘allik... va nizo. Bu voliylar aslida shu uch illatga qarshi kurashar edilar. Odamlarga dinni o‘rgatishardi.

Islom faqat ibodatdan iborat bo‘lmay, hayotning har jabhasida yo‘l ko‘rsatgani uchun, aslida jaholatga qarshi kurashishardi. Qozilik vazifalari orqali esa, odilona hukmlar chiqarib, Islom odobini yoyish bilan nizo va bo‘linishlarga barham berishardi. Zakot ishlarini boshqarib bevosita kambag‘allikka qarshi kurashishardi. Har yili qabilalarga Islomning besh ustunidan biri bo‘lgan zakot haqida ta’lim berilardi. So‘ngra boyligi nisob miqdoridan, ya’ni belgilangan boylik darajasidan oshganlardan zakot yig‘ib olinardi. Mas’ullar bu zakot mablag‘larini o‘sha hududdagi muhtojlarga tarqatishar edi.

Bu tizim shunchalik kuchli ta’sir ko‘rsatdiki, bir necha yil ichida ilgari zakot olib yurgan insonlar endi esa o‘zlari zakot beradigan darajaga yetishdi. Hatto, bir necha yil o‘tib Muoz ibn Jabal zakotlarni yig‘di. Lekin Yamanda birorta ham muhtoj odam topilmagani uchun, u zakot pullarini boshqa joyda tarqatish uchun Xalifalik markaziga yuborishga majbur bo‘ldi. Tasavvur qiling-a! Ehson qilmoqchisiz-u, lekin butun bir shaharda bitta ham kambag‘al yo‘q. Bu tushga o‘xshaydi-a? Islom mana shunday adolatli tizimni va’da qiladi. Payg‘ambarimiz (a.s.) va 4 xalifa davrida, musulmonlardan zakotdan tashqari boshqa soliq so‘ralmas edi.

Musulmon kishi zakot berishga qodir bo‘lmasa, hech narsa olinmasdi. Yahudiy, nasroniy va majusiy jamoalardan esa, "jizya" solig'i yig‘ilar edi. Bu soliq evaziga ular urushda qo'shinga qo‘shilishlari shart emas edi. Ularning joni va moli himoyalangan va davlat xizmatlaridan hech qanday kamsitishlarsiz foydalana olishardi. Hatto Ali (roziyallohu anhu) o‘z xalifaligi davrida sudda bir nasroniy kishi bilan teng darajada ko‘rildi. Vaholanki, u davlat rahbari edi. O‘sha nasroniyga esa zarracha ham nohaqlik qilinmadi. Biroq, adolatning bunday darajasini Vizantiya yoki Sosoniylar kabi boshqa davlatlarda ko'rish imkonsiz edi. Belgilangan jizya odamlarni qiyin ahvolga soladigan darajada emas edi.

Aslida, Vizantiya va Sosoniylar qo‘l ostida yashagan xalqlar yillar davomida juda og‘ir soliqlar to‘lashga majbur edi. Bu — menda qolgan oxirgi urug‘. Omborlaringiz to‘lib-toshgan, bolalarim esa ochlikdan o‘lyabdi. Xudo bizga albatta bir xaloskor, qutqaruvchi yuboradi! Ammo ularning yerlari Islom boshqaruviga o‘tgach, ancha kam miqdordagi soliq bilan yengillik topdilar. Buning ustiga ayollar, keksalar, og‘ir bemorlar va din peshvolardan mutlaqo soliq olinmasdi. Fath qilingan yerlardan tashqari, ba’zi podshohliklar musulmonlar hukmini qabul qilib, yillik jizyaga rozi bo‘lgan edi. Masalan, Tabuk g‘azoti paytida Kinda podshohi, Ayla hukmdori hamda Jarba va Azruh xalqi Islomga taklif qilindi.

Lekin ular qabul qilishmadi. Shunday qilib, yillik jizya to‘lash evaziga ular bilan tinchlik shartnomalari imzolandi. Alloh Rasulining amri bilan, bundan buyon jizya to‘laysizlar. O‘sha paytda davlat xarajatlari uch xil yo‘l bilan qoplanar edi: jizya, urush o‘ljalari va xayriya ya'ni vaqf tushumlari. Shu tariqa, Makka fathidan atigi ikki yil o‘tib, kuchli xavfsizlik va nazorat o‘rnatildi. Mustahkam tizim yo‘lga qo‘yildi. Boshqa tomondan, Payg‘ambarimiz (a.s.) amri bilan butun mintaqada butlar va butxonalar vayron qilindi. Arabistondagi butparastlik butkul tugatildi. Bu ulkan o‘zgarishlarning barchasi atigi 23 yil ichida yuz berdi.

Johiliyat kabi jamiyatda bunday o‘zgarish deyarli imkonsizdek tuyulganda, shunday inqilob sodir bo‘ldi. Allohning irodasi bilan Allohning Rasuli (a.s.) ko‘mirni olmosga aylantirayotgan edilar. U zot tarbiyalagan sahobalar esa har bir sohada dunyo uchun muallim va namuna bo‘ladigan insonlarga aylanishdi. Rasululloh (a.s.) Vido hajini ado etayotgan edilar. U zot barcha amallarni birin-ketin bajardilar. Qurbonlik vaqti kelganida, u zot roppa-rosa 63 ta tuyani so‘ydilar. Umrlarining har bir yili uchun bittadan. U zot o‘z qo‘llari bilan so'ydilar. U kishining yoshlarida, bir kunda 63 ta tuyani so‘yish aslo oson ish emas edi. U zot hali ham kuchli, sog'lomligidan dalolat edi.

Yoshlari bir joyga borganiga qaramay, zaiflik nimaligini bilmasdilar. So‘ngra, u zot sochlarini oldirdilar. Haj ibodati endi yakunlangan edi. U zot sahobalari bilan Madinaga qarab yo'lga tushdilar. Hijratning 11-yili edi. Payg‘ambarimiz (a.s.) isitma bilan xastalanib qoldilar. Bu kasallik ahvollarini kundan-kunga og‘irlashtirib borar edi. Har yili Ramazon oyida Jabroil alayhissalom kelar, Allohning Rasuli bilan o‘sha vaqtgacha nozil bo‘lgan barcha Qur'on oyatlari haqida suhbatlashishar edi. Lekin o‘sha yili ular Qur’onni ikki marta to‘liq xatm qildilar. Bu o‘sha yilning boshqacha bo‘lishidan aniq nishona edi. Bu vaqt ichida u zot qabristonni tez-tez ziyorat qildilar.

Allohning Rasuli Baqi’ qabristoniga borib, shunday dedilar: "Sizlarga salom bo‘lsin, ey mo‘minlar diyori! Sizga va’da qilingan narsa keldi. Inshaalloh, yaqinda sizlarga qo‘shilamiz. Allohim, Baqi’ul-G‘arqadda yotganlarni mag‘firat qil". Bir ozdan so‘ng: "Birodarlarimni ko‘rishni istardim", dedilar. "Ey Allohning Rasuli, biz birodarlaringiz emasmizmi?" U zot javob berdilar: "Sizlar sahobalarimsiz. Birodarlarim esa hali dunyoga kelmaganlardir. Sizlardan oldin borib, Kavsar suvi bilan to‘lgan hovuz bo‘yida bo‘laman". Ha, u zot biz haqimizda gapirayotgandilar. Bizni "birodarlarim" dedilar. Ya’ni u zotni ko‘rmasdan iymon keltiradigan, yo‘llaridan ergashadiganlarni nazarda tutdilar.

"Biz sizni ko‘rmay turib iymon keltirdik, ey Allohning Rasuli. Sizni hech ko‘rmay turib sevdik, ey Allohning habibi. Birodaringiz deyilishga loyiq emasmiz balki, lekin sizni juda qattiq sevdik". U zotning so‘nggi 13 kunlari boshlangan edi. Bu u zotning muborak hayotining oxirgi kunlari edi. Kasalliklari yanada zo‘raydi, vujudlari esa juda zaiflashib qoldi. Qattiq azob ichida edilar. Vaziyat qanchalik jiddiy ekanini hamma tushunib turardi. Sahobalar chuqur qayg‘uga botgandilar. U zot ularni ma’naviy yetimlikdan qutqarish uchun kelgan edilar. Endi esa u zotsiz yashashga majbur bo‘ladilarmi? Yana yetim qoladilarmi? Agar u zot ketsalar, dardlarini kimga aytadilar?

Kimning so‘zlari ularning aql va ruhini oziqlantiradi? Lekin bu dunyo o‘tkinchidir. Har bir inson bu yerda faqatgina mehmondir. Ertami-kechmi ,shubhasiz, o‘lim farishtasi har bir eshikni qoqadi. Har bir jon o‘limni totguvchidir. Hatto so‘nggi kunlarida ham u zot o‘z ummatini o‘ylayotgan edilar. Duolarida, ko‘z yoshlarida hamisha ummatlari bor edi. Ummatlari uchun yig‘layotgandilar. Shunday lahzalardan birida Jabroil alayhissalom kelib, nega yig‘layotganlarini so‘radi. U zot javob berdilar: "Ummatim, ey Jabroil, ummatim! Ularning ahvolidan xavotirdaman".

Jabroil alayhissalom borib, bu safar xushxabar bilan qaytdi: "Robbing aytmoqdaki: 'Muhammadning huzuriga borib ayt, Biz seni ummating borasida albatta rozi qilurmiz va seni aslo xafa qo‘ymaymiz'". Bu og‘ir kunlarda u zot o‘zlarini eng xotirjam his qiladigan joyda — Oisha onamizning uylarida qolishni istadilar. Aslida har kecha bir ayollarining uyida navbat bilan qolardilar. Hatto shu holatlarida ham aslo adolatni chetga surib qo'ymadilar. Avval navbat kimdaligini so‘radilar va Maymuna onamizning uylariga bordilar. Biroq ayollari u zotning ko‘nglidagini tushunib bo‘lishgan edi.

Shuning uchun hamma to‘planib, Allohning Rasuli Oisha onamizning uyida qolishlariga chin ko'ngildan rozilik berishdi. Faqatgina besh kun vaqt qolgan edi. U zot bu dunyodagi vaqtlari poyoniga yetayotganini bilar edilar. Ali (roziyallohu anhu) yordamida masjidga chiqib, sahobalar to‘planishi uchun xabar yubordilar. Allohning Rasuli sahobalariga yuzlanib, dedilar: "Alloh O‘z bandalaridan biriga dunyo bilan O‘z huzuridagi narsadan birini tanlash ixtiyorini berdi. Va u banda Allohning huzuridagi narsani tanladi". Birdan kimdir yig‘lay boshladi. Bu yana u zotning sodiq do‘sti Abu Bakr as-Siddiq edi.

U dedi: "Yo Rasululloh, otamiz-onamiz sizga fido bo‘lsinlar, Rasululloh (a.s.) Abu Bakrga qarab dedilar: "Odamlar orasida o‘zining mazmunli suhbati va moli bilan menga eng ko‘p lutf ko‘rsatgan kishi bu Abu Bakrdir. Bu dunyoda o‘zimga "xalil" ya'ni eng yaqin do‘st tutganimda, Abu Bakrni tanlardim. Lekin xalil tuta olmayman, chunki Alloh meni O‘zi uchun xalil qilib tanlagan. Biroq bizni bog‘lab turgan narsa Islom birodarligi va muhabbatidir". So‘ng dedilar: "Masjidning barcha eshiklari yopilsin, faqat Abu Bakrning eshigi qolsin". Ushbu buyruq darhol ijro etildi. "Abu Bakrnikidan boshqa barcha eshiklarni yopinglar" deyishida chuqurroq ma’no bor edi.

Go‘yoki shunday degandilar: "Orangizda ummat mas’uliyatini o‘z zimmasiga olishni istaganlar bordir. Lekin bu borada boshqa barcha eshiklarni yopmoqdaman. O‘ringa Abu Bakrning munosib ko‘rilishini xohlayman". Payg‘ambarimiz(a.s.) ning isitmalari ko‘tarilib borar, xastaliklari esa og‘irlashayotgan edi. Sahobalar u zotni ziyorat qilib, bu holatda ko‘rganlarida, nihoyatda mahzun bo‘lardilar. Rasululloh bir safar shunday deganlar: "Eng og‘ir sinovlar payg‘ambarlarga tushadi. Shunday bo‘lsa-da, payg‘ambarning bu sinovlar qarshisidagi quvonchi, sizga ne’mat berilgandagi his qilgan quvonchingizdan kattaroqdir".

So‘ng qo‘shib qo‘ydilar: "Biror musulmon borki, unga xastalikmi yoki boshqa biror ozor yetsa, daraxt o‘z bargini to‘kkanidek, Alloh ham uning gunohlarini shunday to‘kadi". Endi Rasululloh (a.s.) ning masjidga chiqishga quvvatlari qolmagandi. Shu vaqtgacha amakilari Abbos, Ali va jiyanlari Fadl yordamida masjidga chiqib, namozga imomlik qilayotgan edilar. Lekin endi u zot uzoq vaqt to‘shakda yotar, faqat vaqti-vaqti bilan ko‘zlarini ocha olardilar. Bir lahza tepaga qarab so‘radilar: "Odamlar namoz o‘qidilarmi?" "Yo‘q, ular sizni kutmoqdalar, ey Allohning Rasuli". Javob berdilar: "Abu Bakrga aytinglar, imomlik qilsin". "Ey Allohning Rasuli. Otam bo'lmish Abu Bakr ko‘ngli juda ham bo‘sh odam.

Agar o‘rningizga tursa, ko‘z yoshlarini tuta olmaydi. Odamlar ham u bilan birga yig‘lab yuboradilar. O‘rniga boshqa birovni tayinlay olmaysizmi?" Rasululloh ko‘rsatmalarni yana takrorladilar: "Abu Bakrga aytinglar, imomlik qilsin". Shunday qilib, Abu Bakr imom sifatida oldinga chiqib, peshin namozini boshlab berdi. Ertasi kuni Rasululloh (a.s.) to‘satdan o‘rinlaridan turishga yetarli quvvat topdilar. Yonlaridagilar yordami bilan masjidga keldilar. Abu Bakr u zotni payqagach, ortga chekinmoqchi bo‘ldi. Rasululloh joyida qolishni ishora qilib, so‘ng chap tomoniga o‘tirdilar. Ammo Abu Bakr orqaga o‘tib, u zotga ergashdi. Bu Payg‘ambarimiz (a.s.) sahobalari uchun oxirgi o‘qigan namozlari edi.

Shundan so‘ng, namozlarga Abu Bakr imomlik qildi. Xastalikning 13-kuni, dushanba tongi edi. U zot dushanba kuni bu dunyoga kelgan edilar. Mana yana dushanba keldi. Lekin bu safar juda og‘ir vidolashuv yaqinlashmoqda edi. Abu Bakr bomdodda imomlik qilayotgan edi. Allohning Rasuli (a.s.) bir lahza boshlarini ko‘tardilar va uylarining derazasidan yelkadosh bo‘lib, tekis safda turgan sahobalarni ko‘rdilar. O‘sha lahzada qalblari quvonchga to‘ldi. U zot yo‘lida ko‘p mashaqqat chekkan sahobalar shu yerda edi. Ular 23 yil avvalgi johiliyat davridagidan butunlay farq qilishardi. Har biri o‘z Robbisiga qaytgan, Islomni qabul qilgan va jon-u molini Rasululloh (a.s.) yo‘lida fido qilgan edi.

Ularni bunday ko‘rish qanday baxt! Bu Payg‘ambarimiz (a.s.) o‘z sahobalarini oxirgi marta ko‘rishlari edi. Ayriliq dardi ularning qalbiga yonayotgan cho‘g‘dek tushish arafasida edi. Endi diydor jannatga qolgan edi. Bir mahal Rasululloh (a.s.) suyukli qizlari Fotimani yonlariga chaqirdilar. Farzandlari orasida, faqat Fotima hayot edi. Fotima xulq-atvori, yurish-turishi va ko‘p jihatlari bilan otasiga juda o‘xshab ketar edi. Allohning Rasuli (a.s.) uni chap tomonlariga o‘tkazib, quloqlariga nimanidir pichirladilar. Fotimani to‘satdan chuqur qayg‘uga botdi. Ko‘zlaridan yoshlar quyila boshladi. Ovozi titrar edi. Rasululloh unga yana nimanidir pichirladilar. Bu safar u jilmaya boshladi.

Keyinchalik Oisha onamiz Payg‘ambarimiz nima deganlarini so‘raganida, Fotima javob berdi: "Avval, u zot yaqinda bu dunyoni tark etishlarini, meni qoldirib ketishlarini aytdilar, shunga yig‘ladim. Keyin esa u zot oilalari ichida birinchi bo‘lib men u kishining ortidan borishimni aytdilar,, Shuning uchun jilmaydim". Aynan shunday bo‘ldi ham. Otalarining vafotidan 6 oy o‘tib, u ham olamdan o‘tdi. O‘shanda hali 20 yosh atrofida edi. Payg‘ambarimizning og‘riqlarini qalban his qilgan Fotima ortiq chiday olmadi. Suyukli otasini mahkam quchoqlab, yig‘lab yubordi: "Otajon... Shunchalik ko‘p azob chekyapsiz-a".

Bu xuddi yillar oldin mushriklar u zotga tuya ichak-chavoqlarini to‘kib yuborganlaridagi kabi yig‘i edi. Endi u zotning og‘riqli kunlari poyoniga yetayotgan edi. Rasululloh qizlariga qarab dedilar: "Ey Fotima, otang endi azob chekmaydi. Qiyomatgacha hech kimni chetlab o‘tmaydigan narsa — o‘lim. Endi otangning huzuriga keldi". Allohning elchisi endi ortga qaytmaydigan yo‘lga chiqqan edilar. Olamlarga rahmat qilib yuborilgan Payg‘ambarimiz (a.s.), o‘z ummati uchun kurashishdan aslo to‘xtamagan, Islom dinini yoyish yo‘lida har qanday mashaqqatga chidagan, hayoti butun insoniyatga eng go‘zal namuna bo‘lgan zot endi o‘lim to‘shagida edilar.

Ha, o‘tgan kunlarda u zotning muborak hayotlari haqida gaplashdik. Yetim bo‘lib tug‘ildilar. Go‘daklik chog‘laridayoq onalaridan ayrildilar. Hayotlari qiyinchilik va sinovlarga to‘la bo‘ldi. Hiro g‘orida chuqur tafakkurga berilib, yolg‘iz qolganlarida ilk vahiy keldi. Avvaliga nima bo‘layotganini tushunmay, to‘g‘ri doimo suyanchig‘i bo‘lgan Xadichaning huzuriga bordilar. "Meni o‘ranglar, meni o‘ranglar", dedilar. U zotga payg‘ambarlik berilgan edi. U zotning 23 yillik kurashi shunday boshlangan edi. Dastlab har qanday zulm va tazyiqlarga duch keldilar. "Muhammadga ergashganlarning holi mana shunday bo‘ladi!". Sahobalari azob chekkanida, u zot ham birga azoblandilar.

Mushriklar Islomdan voz kechirish uchun tasavvurga sig'mas qiynoqlarga soldilar. Roppa-rosa uch yilda u zot, oilalari va qarindoshlari bilan birga qamal ostida qoldilar. Jamiyatdan uzib qo‘yilgan, och va tashna qoldirilgan bo‘lsalar-da, vazifasidan aslo voz kechmadilar. Bu davr tugab, endigina yengillik boshlanganida esa, eng suyukli insonlaridan ayrildilar. Avval o‘zlarini hamisha himoya qilgan amakilari Abu Tolibdan, so‘ngra yonlarida doim tirgak bo‘lgan vafodor Xadichalaridan ayrildilar. Keyin zora so‘zlarimni eshitsa deya Toifga bordilar, lekin shafqatsizlarcha toshbo‘ron Bo'ldilar. Istasalar, Alloh Toif ahlini halok qilar edi. Lekin u zot buni so‘ramadilar.

Chunki u zot Rahmat payg‘ambari edilar. U zot dedilar: "Ishonamanki, zurriyotlaridan Allohga ibodat qiladigan avlodlar chiqadi" Yana o‘z ummatlarini o‘yladilar. Yana marhamatni tanladilar. Barcha qiyinchiliklarga qaramay, aslo taslim bo‘lmadilar. Islomni yoyish uchun Madinaga hijrat qildilar. U yerda Islomni yoyish uchun tinmay mehnat qildilar. Yangi bir sivilizatsiyaga asos solib, u yerdan Islomni chor atrofga yoydilar. Uhud jangida u zot doim yonida tog'dek turadigan amakilari Hamzadan ayrildilar. Yana bir qancha eng yaqin sahobalaridan ayrildilar. Bu judoliklar u zotga juda og‘ir botdi.

Lekin har mashaqqatda Payg‘ambarimiz o‘z kuchlarini Allohdan oldilar va Uning omonatini yetkazishdan aslo to‘xtamadilar. Ko‘plab harbiy yurishlarga boshchilik qildilar va Allohning izni bilan g‘alabalarga erishdilar. Shu tariqa, ko‘plab qabilalar Islom bilan tanishib, qabul Qilishdi. Rasululloh o‘z vazifalarini to‘liq ado etgan edilar. Nihoyat, Vido hajini ado etdib, o‘zlarining Vido xutbalarini o‘qidilar. Butun insoniyatga, sahobalariga va ummatiga o'zining so‘nggi nasihat va eslatmalarini berdilar. U zot vazifasini eng go‘zal tarzda yakunladilar. Endi esa boqiy dunyoga ketish vaqti kelgan edi. Kun yarmidan o'tgan, quyosh botish tomon yo‘l olgan edi.

Faqat lablari qimirlardi: "Allohim, meni Ar-Rafiqul A’lo bilan birga qil". "Allohim, Ar-Rafiqul A’lo..." Boshqacha aytganda: "Meni Yuksak Do‘st huzuriga olgin", dedilar. Yana tinmay takrorladilar: "Namozga, namozga". Namozni qoldirmaslikni eslatardilar. Asrlar davomida Yer yuzi u zotning kelishini kutgan edi. Endi esa jannat farishtalari u zotni kutmoqda edi. Yonlarida, idishda suv bor edi. Muborak qo‘llarini suvga botirib, yuzlarini artib derdilar: "La ilaha illalloh" . So‘ngra qo‘llarini osmonga ishora qilib, shu so‘zlarni takrorladilar: "Allohim, Ar-Rafiqul A’lo. Allohim, Ar-Rafiqul A’lo". 63 yoshlarida vafot etdilar. Fotima onamiz chiday olmay, bor ovozda yig‘lab yubordilar.

Payg‘ambarimizning ayollari ham yig‘lay boshlagach, sahobalar tushunishdi. Ali (r.a.) go‘yo toshdek qotib qoldi. Ko‘zlari yoshga to‘la edi. Usmon (r.a.) jim edi. Go‘yo tili bog‘lanib qolgan edi. Ammo Umar (roziyallohu anhu) bu dahshatli lahzada o‘zini yo‘qotib qo‘ydi. "Allohning Rasuli o‘lgani yo‘q, u tirik! U xuddi Muso alayhissalom kabi hushidan ketgan, xolos. Kim Muhammad o‘ldi desa, uni qilichim bilan chopaman!" O‘sha paytda Abu Bakr Sunhdagi uyida edi. Xabarni eshitishi bilan darhol yetib keldi. Hech kimga qaramay, to‘g‘ri hujraga kirdi va Payg‘ambarimizning muborak yuzlarini ochdi. Peshonasidan o‘pib, yig‘ladi. "Hayotlik chog‘ingizda ham go‘zal edingiz.

Vafotingizda ham go‘zalsiz, ey Allohning Rasuli". So‘ng yuzlarini qayta yopib, tashqariga chiqdi. Qarshisida nima qilishni bilmay qolgan sahobalar turardi. Hamma yig‘lar, qayg‘u va tushkunlikdan o‘zini yo‘qotgan edi. Umarning so‘zlarini ham eshitgan edi. "Kimki Muhammadga sig‘inayotgan bo‘lsa, bilsinki, Muhammad vafot etdi. Kimki Allohga ibodat qilayotgan bo‘lsa, bilsinki, Alloh tirikdir va aslo o‘lmaydi". Alloh aytgan: "Muhammad faqat bir rasul, xolos. Undan avval ham rasullar o‘tgan. Agar u o'lsa yoki qatl qilinsa, orqangizga qaytasizmi? Kimki orqasiga qaytsa, Allohga hech zarar yetkaza olmas. Va Alloh shukr qiluvchilarni mukofotlar".

Bu oyat aslida Uhud kuni, mushriklar "Muhammad o‘ldirildi" degan yolg‘on mish-mish tarqatilganida nozil bo‘lgan edi. Sahobalar bu oyatni yuz- ming marta o‘qigan bo‘lsalar-da, o‘sha g‘amli lahzada butunlay unutib qo‘ygandilar. Ammo Abu Bakr shu birgina oyat bilan hammani tinchlantirdi. Bu so‘zlarni eshitgach, sahobalar o‘zlarini asta-sekin qo‘lga ola boshlashdi. Nihoyat, Allohning Rasuli vafot etganlarini qabul qildilar. Umar ham o‘ziga kelib, "Rasululloh o‘lmagan" deyishni to‘xtatdi. So'ng Umar dedi: "Bu oyatni birinchi marta eshitayotgandek bo‘ldim". Ha, Madina o‘z tarixida hech qachon Payg‘ambarimiz (a.s.) kelgan kundagidek quvonchni his qilmagan edi.

Endi esa eng chuqur qayg‘u va hasratni boshidan kechirmoqda edi. Ko‘zlardan yoshlar quyilar, qalblar g‘am-alamga to'la edi. Lekin birgina qayg‘u bilan ish bitmas edi. Endi nima qilamiz? Xalifa saylanishi kerak edi. Musulmonlarga bosh bo‘ladigan, Islom qonunlarini davom ettiradigan xalifa. U butun ummat uchun panoh bo‘lishi lozim edi. Kun-u tunini Islom xizmatiga bag‘ishlaydigan inson kerak edi. Sahobalar to‘plandilar. Bu buyuk mas’uliyatga eng munosib kishi Abu Bakr edi. Makkada ilk u iymon keltirgan. Hijratda Payg‘ambarimizning hamrohi, g‘ordagi ikki kishidan biri edi. Rasululloh xastalik paytlarida u kishiga ishora qiluvchi aniq belgilar bergan edilar.

U zot masjiddagi barcha eshiklarni yopishni buyurdilar, faqatgina Abu Bakrning eshigini ochiq qoldirdilar. Uni namozga imom qilib tayinladilar. Imomlik, ya’ni yetakchilik vazifasini berdilar. Namoz Islomning ustunlaridan biri. Sahobalar ichidan barcha musulmonlarga imomlik qilish uchun aynan Abu Bakrni tanladilar. Abu Bakr Islom va musulmonlar uchun borini fido qilishdan chekinmasdi. Hatto biror kun ham. Qo'shinga qurol kerak bo‘lganda, hech kim qila olmaydigan fidoyilikni ko‘rsatdi. Bor-budini, butun boyligini olib keldi. Allohning Rasuli so‘radilar: "Ey Abu Bakr, oilangga nima qoldirding?" "Ularga Alloh va Uning Rasulini qoldirdim".

Me’roj kechasining ertasiga, mushriklar Allohning Rasulini masxara qilayotganlarida, Badr, Uhud va Xandaq janglarining eng og‘ir kunlarida ham Abu Bakr hamisha u zotning yonlarida edi. Shu sabablarning barchasiga ko‘ra, Payg‘ambarimizdan keyin xalifa bo‘lishga u eng loyiq zot edi. Shunday bo‘ldi ham. Sahobalar to‘planib, maslahatlashganlaridan so‘ng, Abu Bakr Islomning birinchi xalifasi etib saylandi. Ertasi kuni peshin vaqti edi. Butun Madina ahli hamon yig‘lab, masjidni to‘ldirib namoz o‘qimoqda edi. Har doimgidek, Bilol azon aytishni boshladi. Lekin u: "Ashhadu anna Muhammadan Rasulullah" degan jumlaga yetganida, tomog‘i bo‘g‘ildi, ovozi titradi. Jumlani oxiriga yetkaza olmadi.

U odamlarni namozga chorlashi kerak edi. Lekin qila olmadi. Dardiga chiday olmay, yig‘lab yubordi. Hamma baravar yig‘lar edi. Bilol Payg‘ambarimizsiz bo‘lgan Madinani tasavvur ham qila olmas edi. Boshqa azon ayta olmasdi. Endi har burchagi Allohning Rasulini yodga soladigan bu shaharda qolishni istamasdi. Bir necha yil o‘tgach, Shomga ketdi. Payg‘ambarimizning muborak jasadlarini Ali (roziyallohu anhu) yuvdi. U zotni yuvar ekan, mushkdek bir ifor taralar edi. Bu hidni ilgari hech kim tuymagan edi. Seshanba kuni tushga yaqin yuvish va kafanlash ishlari yakunlandi. Sahobalar kelib, janoza namozini o‘qidilar.

Allohning Rasuli bir vaqtlar shunday degan edilar: "Payg‘ambarlar vafot etgan joyiga dafn etiladi." Shuning uchun Abu Bakr ko‘rsatmasi bilan Oisha onamizning hujrasiga, aynan vafot etgan joylariga dafn qilindilar. U zot: "Biz, payg‘ambarlar, meros qoldirmaymiz. Bizdan qolgan narsalar sadaqadir", degan edilar. Hatto sovuti ham arpa evaziga bir yahudiyda garovda turgan edi. U zotni tanimagan kishi uchun ham buning o‘zi yetarli edi. Shunga qaramay, u zot sizga buyuk bir meros qoldirdilar. Ikki omonat: Qur’on va Sunnat. U zot o‘z vazifalarini a’lo darajada bajardilar. Endi navbat bizniki. U zot bayroqni bizga ishondilar.

Uni yuksaklarga ko‘tarib, butun dunyoga yoyish endi bizning mas’uliyatimizdir. Hozir uyda o‘tiradigan vaqt emas. BU omonat bayroq qadam tashlashimizni kutmoqda. Yuksaklarda hilpiraydigan kunlarni sog‘inmoqda. Dunyo bu xabarni intizorlik bilan kutmoqda. U johiliyat zulmatidan chiqib, iymon nuriga, Qur’on nuriga qadam qo‘yishni kutmoqda. Insoniyat ma’naviy xastadir. Ruhlari azobda, ammo najot yo‘lini topa olishmayapti. Davo qo‘limizda ekan, qachongacha qarab turamiz? O‘z safarimizni boshlash vaqti kelmadimi? Ummatingiz uchun yashadingiz, ey Allohning Rasuli. Lekin bizchi? Ummatingiz oxiratini qutqarish uchun tunlarni bedor o‘tkazdingiz. biz esa o‘zimizni o‘ylayapmiz.

Eng og‘ir sinovlarda ham o‘z yo‘lingizdan qaytmadingiz. Biz esa eng kichik qiyinchilikda ham adashib qolayapmiz. Hali ham bizni kutmoqdasiz. Bizni "birodarlarim va opa-singillarim" dedingiz. Lekin shu nomga loyiqmizmi? Faqat "sizni sevamiz" deyish kifoyami? Yoki Sunnatingiz bilan yashash, hayotimizga tatbiq etishmi? Hozir uyg‘onish vaqti keldi. Siz ko‘z yosh to‘kkan ummat sifatida Sizga loyiq bo‘lish vaqti keldi, yo Allohning Rasuli. Yo‘lingizni, davatingizni va merosingizni mahkam tutishga va’da beramiz. Bugun ko‘p narsani o‘zgartiramiz. Bugun Sizning namunangiz asosida yashashni boshlaymiz. Siz sog‘ingan o‘sha birodarlar bo‘lish sari qadam tashlaymiz.

Hozir bu videoni ko‘rayotgan birodarim, opa-singlim, sizga aytar so‘zim: Iymoningizni mustahkamlash va chuqur bilimlarni egallashni istasangiz, "Toward Eterniti" kanalimizda o‘nlab o‘quv videolarini tayyorladik. Kichik bo‘lsa-da, lekin davomli harakat bilan ulkan natijalarga erishish mumkin, Inshaalloh. "Islomni noldan o‘rganmoqchiman", desangiz, "Step Islam" nomli ilovamiz bor. Bepul "Salah" ilovamiz orqali besh vaqt namozni hayotingizning ajralmas qismiga aylantirishingiz mumkin. Qur’onni arab tilida o‘qishni bilmasangiz, "Lamalif Quran" ilovasini ishlab chiqdik. Qur’on ma’nolarini chuqurroq anglashni istasangiz, "My Risale" ilovamizni yuklab oling.

Ushbu silsila sizga yetib kelgan bo‘lsa, demak, Alloh hayotingizda nimadir o'zgartirmoqchi. Evaziga U zot tomon bitta ham qadam tashlamaymizmi? Yo Allohning Rasuli. Alloh bizni Sizga loyiq ummat qilsin. Sizga salovot va salomlar bo‘lsin. Ey barcha olamlarga rahmat qilib yuborilgan zot. Yo Rasululloh .