The Truths Atheism Won't Tell You | They Lied To Us B6
Published on
Bu gün ateizmin içindəki absurdluqları danışacağıq. Əslində absurdluq deməyimin səbəbi budur, bir az təhqiramiz səslənir. Yəni, absurdluq! Niyə bu qədər sərt danışırsınız? Dostlar, bizim aqressivliyimiz və ya bu münasibətimiz heç vaxt ateist insanların yaxşı niyyətli olanları ilə bağlı deyil. Yəni ateist, bəli, həqiqətən də ateizmin içində hazırda həqiqətən axtarışda olan və səmimi şəkildə həqiqəti axtaran dostlarımız var, amma içində həqiqətən çox zəhərli bir qrup da var.
və bizim müqəddəs və dəyərli gördüyümüz şeyləri təhqir edən və çox aqressiv yanaşan insanlar da olduğu üçün bu insanların bu aqressiyası, bu pis münasibəti səmimi şəkildə həqiqəti axtaran insanlarda İslamiyyətə qarşı çox böyük bir ön mühakimə yaratdığı üçün bizim bu münasibətimiz insanlarla bağlı deyil, əslində sadəcə o fəlsəfə ilə bağlıdır. Çünki bu fəlsəfə, ateizm fəlsəfəsi əslində içində üzə çıxmayan ziddiyyətlər və problemlər daşıyır. Məhz buna görə bu gün ateizm fəlsəfəsinin içindəki ziddiyyətləri danışacağıq. Bizə Yalan Dedilər Bölüm l Yoxluqdan Varlığa Çıxış Ziddiyyəti Belə bir cümlə eşitsən necə reaksiya verərdin?
"Bir ana özü-özünü dünyaya gətirdi." Çox məntiqsiz və absurd bir cümlədir, düzdü? Amma məhz ateizm fəlsəfəsinin təməlində bu fikir var. Necəmi? Ateizmə görə kainat öz-özünə var oldu, kainat özünü özü yaratdı inancına sahib deyilmi? Əlbəttə belədir. Ateizm arxa planda maddə xaricində bir gücü, bir yaradanı qəbul etmədikdə məhz belə ziddiyyətli bir inancı da qəbul etmək məcburiyyətində qalır. Kainat öz-özünü yaratdı demək bir ananın özü-özünü dünyaya gətirdi iddiasından çox da fərqli deyil. Halbuki məntiqin əsas prinsipinə görə sonradan yaranan hər şey bir yaradanına möhtacdır. Kainat sonradan yarandığına görə elə isə, bunu da yaradan əsas bir güc olmalı deyilmi?
Bir də kainatın genişlənməkdə olduğu artıq bilinir. Yəni zamanı geriyə çevirdikdə kainat getdikcə kiçilərək sonsuz kiçikliyə və sıfır həcmə çatır və elm adamlarının təklik olaraq adlandırdığı bir nöqtəyə çatır. Yəni fiziki yoxluğa. Və Böyük Partlayış deyilən Big Bang ilə kainat varlığa çıxır. Bəs o yoxluqdan varlığa keçidi hansı iradə təmin etdi? Varlığı yoxluğa üstün tutan o seçici kimdir? Yəni var olmağı o yox olan kainat mı seçdi? Amma özü belə yoxdur. Məhz bu nöqtədə imkan dəlili dediyimiz məntiqin digər bir qaydası ortaya çıxır. Yəni iki bərabər ehtimal arasından biri seçilirsə, əlbəttə bu seçimi edən xarici bir təsir olmalıdır.
Məsələn bir masanın üzərində sarı və qırmızı rəngdə iki boya olsun. Əgər bir seçən mühitdə olmazsa, o rənglərdən biri seçilib divarda günəş şəkli heç vaxt yaranmaz. Amma əgər divarda sarı rəngdə bir günəşin çəkildiyini görürüksə, o zaman avtomatik olaraq deyərik ki bir seçən, sarı rəngi qırmızı rəngə üstün tutmuşdur. Çünki bərabər ehtimallı iki seçim arasında birinin seçilə bilməsi bir seçəni zəruri edir. Məhz kainatın varlığı və ya yoxluğu bərabər ehtimallı bir seçim olduğu üçün varlığı yoxluğa üstün tutan bir iradə tələb edir. Yəni bir Yaradıcı. Onsuz da yoxluq öz-özünə seçim edə bilməz. Yoxluq dediyimiz onsuz da heç bir şeyin olmamasıdır. Yəni yoxluğu sıfır kimi təsəvvür edə bilərik.
Sıfır üstəgəl sıfır heç bir edərmi? Xeyr. Sonsuza qədər sıfırları ard-arda topla. Heç vaxt bir əldə edə bilməzsən. Məhz kainatı yoxdan var edən, varlığı yoxluğa üstün tutan xarici bir gücü qəbul etmək əqli bir zərurətdir. Buna ingiliscədə necessary being, ərəbcədə Vacibül-Vücud, türkcədə isə zəruri varlıq deyilir. Və bu fərdi bir fikrin üstündə məntiqi bir zərurətdir. Həmçinin maddəni və kainatı bir az daha ətraflı şəkildə araşdırsaq bunun da artıq fərqinə varırıq. Maddə dəyişən və aşınan bir quruluşa sahibdir. Onsuz da entropiya qanunu ilə hər şey daim dəyişkən vəziyyətdədir. Dəmir paslanır, canlılar qocalır, kainat genişlənir, cisimlər köhnəlir. Yəni maddə daim dəyişir və hərəkət edir.
Bəs dəyişən bir şey, artıb-azalan bir şey sonsuz ola bilərmi? Əlbəttə xeyr. Sonsuz olan azalmaz və artmaz, hərəkət etməz. Sonsuz olan dəyişməz. Deməli bu kainat, bu maddə əzəldən bəri mövcud ola bilməz. Əgər yoxluqdan varlıq aləminə gəlibsə, deməli varlığı yoxluğa üstün tutan maddə xaricində bir Yaradıcı olmalıdır. II Bölüm Duyğusal Elementlər Dostlar, heç dövri cədvəldə bir-birini sevən, elementlər görmüsünüzmü? Yaxud belə çox həyəcanlı bir elementimiz varmı? Yox. Nə bilim, dövri cədvəldəki elementlərdən birinin başqa bir element üçün darıxdığını filan bilirikmi? Belə bir şey yoxdur. Hətta bunlar çox mənasız səsləndiyinin, gülməli gəldiyinin fərqindəyəm. Sualı verməyimin səbəbi budur.
Bu gördüyünüz insan, dövri cədvəldəki elementlərdən ibarətdir. Və məni təşkil edən bu elementlər 1995-ci ildə kainatın fərqli yerlərində, dünyanın fərqli yerlərindəki elementlər idi. Bu gün məni təşkil edirlər və bu gün mən kədərlənirəm, bu gün mən sevinirəm, bu gün mən kimin üçünsə çox darıxdığımı deyirəm. Bəs mən bunları dedikdə həqiqətən darıxan, sevən və sevilən şey elementlərdirmi? Maddədirmi? Atomdurmu? Hormonlarmı? Yoxsa həqiqətən burada bir ruhu qəbul etməliyik? Ateizmin ən böyük problemi bütün bölümlərdə danışdığımız kimi "Mən, maddədən başqa heç bir şeyi qəbul etmirəm!" deməsidir. Maddədən başqa şeylər var, qəbul etməsəniz də var.
İnsanın mənəviyyatını, mənliyini, duyğularını, müqəddəs hisslərinin hamısını yox sayaraq “Mən maddədən başqa heç bir şeyi qəbul etmirəm əsla.” deyildiyi zaman, çox böyük bir problem ortaya çıxır. Çünki insanın öz təcrübə etdiyi duyğuların heç birini dövri cədvəldəki elementlərdə görə bilmir. Məhz burada əslində ateizm fəlsəfəsinin bizə bu dəvəti etdiyini anlayırıq. Bütün duyğularını, hisslərini, o yaşadığın həyəcanlı duyğuların hamısını və müqəddəs saydığın, həyatında dəyər verdiyin, o mənliyinin hamısını yox say. Və sadəcə dövri cədvəlin elementlərindən ibarət bir insan olduğunu qəbul et. Bağışlayın, amma. bir insanın qəbul edə biləcəyi bir şey deyil.
Bir ananın övladına olan şəfqəti kimi, bir uşağın anasına olan məhəbbəti kimi bu müqəddəs duyğuların hamısını yaşayaraq, təcrübə edib, həyatı yaşayarkən bunların hamısını, sadəcə maddələrdən və atomlardan ibarət olduğunu qəbul etmək, bunların hamısını yox saymaq deməkdir. Bağışlayın, amma bir insanın qəbul edə biləcəyi bir anlayış deyil bu. Əslində ateizmi ilk eşitdiyinizdə sizə çox dəyər verirmiş kimi səslənə bilər. Amma əslində bütün dəyərlərinizi yox sayır. III Bölüm Sənət-Sənətkar Məntiqi ilə Lağ Etmək İndi aqressiv ateistlərin, yaradıcını qəbul edənlərlə lağ etməyə çalışdıqları məşhur bir etiraza baxaq. Məsələn kainatdan yola çıxaraq təqdim edilən ən əsas bir məntiqi nəticə vardır.
Bir fel öz failini zəruri edir. Ortada bir iş, bir əsər varsa, mütləq onu edən biri vardır. Yəni bir sənət varsa onun sənətkarı vardır. Əgər bu kainatda yaradılıb və ortadadırsa, əlbəttə onun bir sənətkarı olacaq. Bunu eşidən aqressiv bir ateist, bu açıq sübut haqqında dərindən düşünmək əvəzinə dərhal etiraz etməyə başlayır. Yenəmi şəkil, rəssam nümunəsi? Yenəmi sənət varsa, sənətkar vardır arqumenti? Belə deyərək bu sübutu istehzalı şəkildə keçişdirməyə çalışırlar. Amma bir sübutu lağa qoymaq onu çürütmək demək deyil. Çürütmək üçün məntiqsiz olduğunu sübut etməlidirlər. Məntiq sahəsində buna lağa qoyma və ya əsassız rədd etmə yanlışlığı deyilir.
Həmçinin bir ifadənin sadə şəkildə izah edilə bilməsi də onun səhv olduğunu göstərmir. Məsələn, 2 + 2 = 4-dür. Çox sadə deyilmi? Amma bu ifadənin sadə olması və ya çox istifadə edilməsi onun yanlış olduğunu göstərmir. Məhz bir sənət varsa, onun bir sənətkarı vardır. Deməli bu kainatın da bir sənətkarı, yəni Yaradıcısı vardır dəlili əslində ən əsas və asan başa düşülən sübutlardan biridir. Lakin aqressiv ateistlərin bu sadə hesab etdikləri arqumenti belə ağılla çürüdə bilməmələri əslində öz iddialarının nə qədər sadə olduğunu göstərir.
Məntiqli bir qarşı arqument varsa dinləyək, amma buna qarşı təqdim edilən cavablar ya dəlili çürüdəcək gücdə olmur, ya da sadəcə gülmək və lağ etməkdən ibarət qalır. IV Bölüm Ateizmin Möcüzə Yanılması Ateistlərdən gələn ən məşhur etirazlardan biri də, "Möcüzə görmədən inanmaram!" ifadəsidir. Lakin bu da yenə yanlış bir düşüncədir. Çünki əslində kainatdakı hər şey bir möcüzədir. Amma bunların hər gün eyni şəkildə baş verdiyini görmək insanda vərdiş yaratdığı üçün o möcüzənin fərqinə varılmır.
Yəni bir ateist möcüzə gözləyərkən özündən bunu soruşmalıdır: "İstədiyim möcüzə gəlsə belə, onu davamlı görə-görə öyrəşsəydim, bu dəfə də ona möcüzə deməkdən imtina edərdimmi?" Məsələn, əllərimizi hər dəfə bir-birinə sürtdükdə ortaya bir portağal çıxsa, buna möcüzə deyərdik. Amma bu doğulduğumuz andan etibarən hər gün baş versə, artıq buna öyrəşər və onun möcüzə olduğunu anlaya bilməzdik. Yaxud bir arının bal deyil də çiyələk mürəbbəsi hazırladığını görsəydik buna heyrət edərdik və bu bizim üçün bir möcüzə olardı, elə deyilmi? Bəs bal hazırladığını gördükdə buna niyə təəccüblənmirik? Bunun səbəbi, doğulduğumuzdan bəri bunun olduğunu daim görüb buna öyrəşməyimiz ola bilərmi?
Bir ateistin bunu dərindən düşünməsi lazım deyilmi? Məsələn, bir damla spermanı düşün. Şüursuz, ağılsız, kor, kar, sadə bir spermadan həyat sahibi, ağıl sahibi, görən, eşidən, şüur sahibi bir insan yaranır. Bəs bunu hər gün görməyimiz möcüzəliyini aradan qaldırırmı? Onsuz da bir körpənin doğumunu görən və ya yeni doğulan körpələrini qucağına alan insanlar istəmədən buna möcüzə deməzlərmi? Məhz bunu görüb, “Bunda nə var ki, hər gün olur.” deyən bir ateist, sadəcə buna öyrəşdiyi üçün bu möcüzəni qaçırır. Yaxud bir yumurtanı sındırdıqda içində şəffaf və sarı rəngdə maye olduğunu görürük. Ağılsız, şüursuz, sadə bir maye.
Amma məhz bu maye bir neçə həftə içində canlı bir cücəyə çevrilir və ətrafda sevimli şəkildə qaçmağa başlayır. İndi bu möcüzə deyilmi? Amma buna şahid olan bir ateist yenə öyrəşdiyi üçün buradakı yaradıcıya işarə edən möcüzəni görə bilmir. Halbuki sürpriz yumurtadan çıxan bir oyuncağa belə ora birisinin qoyduğu şübhəsiz qəbul edilərkən, həqiqi bir yumurtaya baxıb canlı, bəzəkli, rəngarəng bir tovuz quşunu onun içinə qoyan bir yaradıcı necə qəbul edilməz? V Bölüm Ateizmin Görmədən, Müşahidə Etmədən İnanmamaq İddiası Bir də ateizmdə, "Görmədən, müşahidə etmədən inanmamaq." fəlsəfəsi var. Amma səmimi olaq, ateistlər belə həyatı bu şəkildə yaşamırlar.
Yəni biz hər məlumatı təcrübə ilə və ya şəxsən görməklə əldə etmirik. Məsələn, bir insan öz ata-anasının həqiqi ata-anası olduğuna dair mütləq DNA testinə ehtiyac duyarmı? Xeyr. Yəni bir ateist qalxıb “Mənim elmi bir məlumat olmadan inanmamaq fəlsəfəm var.” deyərək gedib DNA testi etdirməz. Deməli o da müşahidə etmədən, o da buna inanır. Yaxud bir dostuna, “Sən mənim ən yaxşı dostumsan.” dedikdə, yəni bu da elmi sübutudur deyə əlavə bir dəlil göstərməsən, buna ehtiyac duymazsan. Həyatımızda çox şey əllə tutulmayan və gözlə görünməyən həqiqətlərdən ibarətdir. Məsələn şüur, həyat, xəyal, yuxu, məntiq, intuisiya, sevgi, nifrət və digər bütün duyğularımız kimi.
O zaman niyə bu “görmədən inanmaram” fəlsəfəsi yalnız Yaradıcı məsələsində bu qədər sərtdir? Ən sadə nümunə olaraq, biri qarajında bir Ferrari görsə, çıxıb "Bu maşın öz-özünə yoxdan var oldu." yəqin ki deməz. Yəni bir ateist də bu maşını düzəldib buraya gətirənin kim olduğunu araşdırar və soruşar. Mütləq bir şeyin elmi və müşahidə yolu ilə sübutunu axtarmırıq. Əlbəttə burada belə bir etiraz gələ bilər. Yaxşı, amma maşının hazırlanmasına şahid oluruq, ona görə bilirik. Amma yaratmağa heç şahid olmamışıq ki, haradan bilək deyə bilirlər. Halbuki məntiq qaydaları dəyişmir. Məntiqin əsasına görə sonradan yaranan hər şeyin bir Yaradanı olmaq məcburiyyətindədir dedik.
Sən daha əvvəl şahid olsan da olmasan da bir məhsul, bir nəticə yaranıbsa, əlbəttə onu Yaradan bir qüvvə olmalıdır. Həmçinin yenə elmi olaraq birbaşa müşahidə edilmədiyi halda kainatdakı qaranlıq maddənin varlığı da qəbul edilir. Müşahidə edilməsə belə, dolayı çıxarış ilə varlığı bilinir. Elm dünyası da bunu hazırda qəbul edir. Yaxşı, amma biz də onsuz eyni məntiqlə kainatın yaranması, nizamı, intizamlı olması, içində həyat kimi bir anlayışın olması bunları göstərərək məntiqi bir nəticə çıxarıb “deməli Yaradıcı olmalıdır” deyəndə bu niyə qəbul edilmir? Bu niyə “müşahidə edilmədən bilinməz” deyərək keçişdirilir? Yaxud təbiət qanunlarının da fiziki bir varlığı yoxdur.
Yəni qanun dediyimiz ağac kimi və ya masa kimi bir şey deyil, elə deyilmi? Amma ateistlər də bunların varlığına heç etiraz etmirlər. Maddi olaraq görmədən rahatlıqla qəbul edirlər. Əslində, ağıl gözümüz adi gözümüzdən daha üstündür. Belə düşün. Dağın arxasında bir tüstü görsən orada od olduğunu bilərsən, elə deyilmi? Bəs yanğınsöndürənləri çağırsan və sənə belə desələr məntiqli olarmı? "Qardaş, sən şəxsən gedib odu gördünmü? Əminsənmi?" Deməzlər. Niyə? Tüstünü görmək odun varlığının dəqiqliyi üçün kifayət edən bir dəlildir. Məhz bunun kimi, kainata baxıb "Bunun da bir Yaradıcısı var." deyəndə, “Yəni, sən bunu şəxsən müşahidə etdinmi? Haradan bilirsən?” demək belə məntiqsizdir.
Yaradıcıın varlığı ağıl gözü ilə qəti şəkildə görülür. VI Bölüm Ateizmdəki Azad İradə Problemi Bəs ateizm inancına görə azad iradəni qəbul etməyin də əslində məntiqsiz olduğunu bilirdinmi? Əksər ateistlər belə bunun fərqində deyil. Hətta bir çoxu, “Yox, mən azad iradəni qəbul edirəm.” deyəcək. Amma maddədən kənar heç bir şeyi qəbul etmədiyi üçün bir ateistin azad iradəni qəbul etməsi də mümkün deyil. Çünki azad iradə dediyimiz şey maddi bir şey deyil. Ruhun seçim etmə xüsusiyyətidir. Məsələn, bu videoya azad şəkildə klik etdin, elə deyilmi? İstəsəydin, heç klik etməyə də bilərdin. Bəs bu ikisi arasında seçim etməyini təmin edən nə idi? Əlbəttə ki azad iradə. Seçim edə bilmə xüsusiyyəti.
Yenə ateizmə görə azad iradə inkar edilərsə, ortada cinayət deyilən bir anlayış da qalmaz. Məsələn, onlara qarşı biri cinayət törətdikdə ateistlər də həmin şəxsi polisə şikayət edirlər. Məhkəməyə verirlər. Evlərinə bir oğru girdikdə, "Adamın azad iradəsi yoxdur ki. Bədənində ifraz olunan bəzi hormonlara görə evimə girib. Bu adam günahsızdır." deməzlər. Bəs azad iradə yoxdursa, ateizmə görə kim həbs edilməlidir? Hormonlarmı? Yenə bu baxış bucağı ilə bir insanın, başqa birinə cinsi təcavüz etməsi belə pisdir deyilə bilməz. İnsan burada günahlandırıla bilməz.
Çünki ateizmə görə bu hərəkətin arxasında yenə bəzi hormonal fəaliyyətlər, keçmişdə yaşanmış bir sıra hadisələr ya da bəzi ətraf mühit faktorları kimi sadəcə maddi səbəblər vardır. Baş verən hadisə insan bunu etməyi seçdiyi üçün deyil, onun bədənindəki bəzi fiziki proseslərlə və xarici faktorlarla əlaqəlidir. Nəticədə onun azad iradəsi yox idi, elə deyilmi? O zaman ateist biri üçün təbii olaraq ortada bir günahkar və ya qəzəblənəcək, pis deyiləcək biri də yoxdur. Yaxud bir qətl səhnəsinə gedək. Ateizmə görə əslində burada baş verən budur. Atomlardan ibarət insan, hormonlarındakı dəyişiklik nəticəsində tətiyi çəkir.
Atomlardan ibarət güllə də qarşıdakı insanın atomlardan ibarət ürəyinə daxil olur. Və kinetik enerjisini ürək toxumasına ötürərək, onun quruluşunu pozur. Yenə bir ateistin baxışına görə, burada bir cinayət və bir cinayətkar olmamalıdır. Çünki öldürən şəxsdə də azad iradə yoxdur. Amma ortada bir qətl var. Məsum bir insan öldürüldü. O zaman burada günahkar və pis olan kimdir? Güllədirmi? Silahdırmı? Tətiyi çəkən barmaqdırmı? Hormonlardırmı? Ətraf mühit faktorlarıdırmı? Və əgər "Günahkar bunlardan biridir və ya bunların heç biri deyil." deyiriksə, necə bu adamı günahlandırıb ona görə reaksiya göstərə bilərik?
Halbuki günümüz tibb dünyası və hüquq dünyası da insanın qərar vermə qabiliyyətinin tamamilə aradan qalxdığı çox nadir bəzi xəstəliklər və ya vəziyyətlər istisna olmaqla hər kəsin azad iradəsinin olduğunu qəbul edir və buna görə hökm verir. Hətta bu baxış bucağı ilə bəzi aqressiv ateistlərin yaradıcıya inananlara da bu şəkildə davranmamaları lazımdır. Nəticədə onların məntiqinə görə inanclı insanlar da bu qərarı bəzi bioloji və ətraf mühit faktorlarının təsiri ilə vermiş olmurlarmı? Azad iradəni rədd edən bir ateist "Mən ateist olmağı seçdim!" deyərkən belə əslində azad iradəsini istifadə etmiş və öz görüşü ilə ziddiyyət təşkil edən bir söz söyləmiş olur.
Amma bu absurd vəziyyətin belə fərqinə vara bilmir. Məhz ateistlər azad iradəni qəbul etdikləri təqdirdə maddədən kənar olanı da qəbul etmək məcburiyyətində qalacaqları üçün bunu fərqli səbəblərlə izah etməyə çalışırlar. Seçimlərimizin arxasında azad iradəmizin deyil, təbii proseslər, ətraf mühit faktorları, cəmiyyətin ümumi quruluşu, hormonların artıb-azalması kimi faktorların olduğunu iddia edirlər. Yəni ateizmə görə insan əslində qərar verən bir quruluşa sahib deyil. Sadəcə xarici səbəblərin təsiri altında məcburi şəkildə hərəkət edir. Halbuki bu iddianı insanın fitrəti, təbiəti tamamilə rədd edir. Çünki insan çox vaxt normal gedişatının əksinə də qərarlar verir.
Bəzən çox ac olduğumuz halda yemək yeməyi rədd edirik, elə deyilmi? Yaxud çox əsəbi olsaq da qəzəbimizi idarə edirik. Cəmiyyət bir fikri müdafiə edərkən, onların əksinə gedərək öz qərarlarımızı verə bilərik. Ailəsi dindar olmasına baxmayaraq bir gənc tam əksinə: "Mən ateistəm." deyə bilər. Yaxud ətrafı ateist olduğu halda mən inanıram deyən yüz minlərlə insan var. Yəni hamımızın içində bütün şərtlərə baxmayaraq hadisələrin tam əksinə qərar verə bilən bir güc var. Bunu özümüz şəxsən bilirik. Çünki nümunələrini yaşayırıq. Bəs bu qədər açıq bir həqiqət necə inkar edilə bilər? Necə, azad iradəmiz yalnız fiziki əsaslara endirilə bilər?
İnsan belə bir şeyi qəbul edərsə, bilə-bilə özünə yalan danışmış olmazmı? Bu səmimi bir yanaşma olarmı? Siz iradə var dediyiniz anda materializm ölür. Hüquq sisteminə baxın, yaxşı? Yəni xeyli fizikçi deyək və bir az da filosoflar iradə yoxdur filan deyirlər. Amma ondan sonra real həyata gələndə hamısı iradə var deyirlər. Məsələn, lazım olduqda uşağını danlayır. Sonra ev tapşırığını etmədi. "Niyə etmədin, de görüm?" Uşaq desə ki: “Mənim iradəm yoxdur ki, məndən niyə soruşursuz?" Belə bir şey desə yaxşı bir danlaq eşidər. Hüquqa baxaq. Məsələn, deyək ki bir oğru və ya bir qatil, nəysə, məhkəməyə çıxanda "Ey hakim bəy, mənim iradəm yoxdur ki.
Mənim beyin fəaliyyətlərim məni belə hərəkət etdirməyə məcbur edir. Əlim tətiyə gedib, mənim günahım yoxdur. Burada heç bir qəsd yoxdur." Qəsd olmazsa hüquqda bilirsiniz ki, çox şey dəyişir. Siz iradə var dediyiniz anda iradə bu bədənə hökm edən fiziki olmayan bir şeydir. Yəni başda ruh olmaqla bu fiziki olmayan bir varlığı bədənə hökm edən bir şey kimi qəbul edirsiniz. Yəni bu bədəndən qaynaqlanmır, bu bədəndən kənar bir şeydir. Fizikadən kənar bir şeydir. Ona görə siz iradə var dediyiniz anda çünki iradə belə bir şey deyil ki, öz-özünə yaranan bir şey deyil. İradə var dediyiniz anda siz bədəndən kənar bir şeyin varlığını qəbul edirsiniz. O zaman materializm fikri nə olur?
Aradan qaldırılır. Yəni ideoloji olaraq buna məhkumdurlar. Ona görə məsələn şüur da yenə. Bəziləri məsələn inkar edir, çünki maddənin şüuru olmaz. Niyə inkar edirlər? Bu materialist ideologiyaya bağlılıqlarına görə. Məsələn deyək ki ölü bir iti çay aparıb. Onun nə edəcəyini çox yaxşı bilirik. Çayın sürətini bilirik. İtin bədənini bilirik. Bundan sonra dalğalar varsa, külək və s. Mühəndislər bunu götürüb modelləşdirirlər. O itin bədəninin nə zaman harada olacağını, harada sahilə çıxacağını sizə dəqiq göstərirlər. Niyə? Fizika qanunları və qüvvələri. Amma canlı bir iti çay aparsa. Bütün elm dünyasını toplayın. Deyin ki bu it 2 dəqiqə sonra harada olacaq? Oldumu? Heç kim buna cavab verə bilmir.
İt mümkündür ki, axın istiqamətində yox, əks istiqamətdə üzsün. Çünki iradə var. Yəni baxın nə olur. Fizika qanunları və qüvvələri ona hökm etmir. Siz iradə yoxdur dediyiniz anda və siz varlığı, maddə, enerji, xüsusiyyətlər və fizika qanunları və qüvvələri kimi gördüyünüz anda bütün fizika qanunları və qüvvələri, sizin hər şeyi əvvəlcədən bilməyinizi tələb edir. Azad iradə nədir? Bunu beyin izah etmir. Hətta beynimizdə tam əksinə azad iradənin beyindən kənar olduğuna dair sübutlar var. Nevroloqların bu postmaterializm tezini ortaya atmalarındakı ən böyük səbəb budur ki, "Beynimizdə P300 dalğası var, pozitiv 300. Pozitiv xəbərdarlığa 300 millisaniyədən sonra cavab verir.
Amma mənfi xəbərdarlıq etsən, beyninə bir qorxu, təhlükə ilə bağlı bir xəbərdarlıq etsən 50 millisaniyədən sonra cavab verir. Buna N50 dalğası deyilir. Yəni beyin pozitiv hadisələrə 300 millisaniyədən sonra cavab verir, mənfi hadisələrə 50 millisaniyədən sonra cavab verir. Daha sürətli, həyatın davamı baxımından vacib olduğu üçün. İndi belə bir beyin var, o halda beyinə bu göstərişi kim verir?" deyir. Arada görəsən bir idarəedici gen varmı? Araşdırıldı, belə bir idarəedici gen yoxdur. O halda hazırda kvant şüuru var. Kvant kainatla əlaqəli işləyən kvant şüuru var. Əslində kainatdakı hər şeyin əlaqəlilik həqiqəti ortaya çıxdıqdan sonra bu postmaterializm elmi tezisi ortaya çıxdı.
Kainatdakı ən böyük həqiqət hazırda əlaqəlilik hərəkətidir. Hər şey, hər şeylə bir-biri ilə əlaqəlidir kvant fizikasına görə. Şüur da kainatla əlaqəlidir. Beynimiz bütün kainatla əlaqəli işləyir. İnsanların beyinlərində bir-biri ilə əlaqəli güzgü neyronları var sanki simsiz internet kimi işləyərək qarşı tərəfin beynindəki güzgü neyronlarını hərəkətə gətirir. Güzgü sinir hüceyrələrini. Əlaqəlilik var. Kainatdakı bu əlaqəlilik əslində bu kainatın bir proqram olduğunu göstərdi. Kainat bir proqramdır. Materializm hər şeyi fiziki reallığa endirmişdi. Amma kvant elmi də kainatı dizayn edilmiş reallığa endirir.
Dizayn edilmiş reallığın bir hissəsi də insandakı fərdi ölçüsü bizim ruh dediyimiz ölçüdür. Beynin üzərində kvant şüur da deyəcəyimiz şüur, əsas şüur araşdırmaları bunu göstərir. VII Bölüm Əxlaq Problemi Ateizmin ən böyük problemlərindən biri əxlaq məsələsidir. Dostlar, əxlaq, ateistlərin bir çoxunun fərqində olmadığı qədər əslində bir ateist üçün problemli bir mövzudur. Əxlaq problemi bu deməkdir. Əgər ateistsənsə, hər şeyin maddələrdən ibarət olduğunu qəbul edirsənsə, "Bir yaradıcı qanunları və əxlaqı müəyyən edir." deməsən, biz yaxşı davranış və pis davranış dediyimiz şeyi necə müəyyən edəcəyik? Və bu dünyada mühakiməni necə edəcəyik? Burada çox ciddi bir problem var.
Bir insan özü üçün bunu etməyimin yaxşı, bunu etməyimin pis olduğunu necə müəyyən edəcək? Və biz kiməsə necə cəza verəcəyik? Bunlar çox ciddi problemlərdir. Gəlin bir neçə sualla bunu anlamağa çalışaq. Bax, bir ateist, ateist düşüncəni qəbul edən insanlara bir insanın həyat yoldaşını aldatması pis bir şeydirmi? Pis bir şeydir. Bəs niyə? Yəni bir atom yığını başqa bir atom yığınını aldatması niyə pis bir şeydir? Birinin digərini öldürməsi, qətl etməsi niyə pis bir şeydir? Yəni təbii seçilim deyilən bir şey var, qardaş. Böyük balıq kiçik balığı yeyər, mənim silahım onunkundan daha yaxşı idi. Onun da silahı olsaydı, onda.
Yoluma çıxan bir uşağa təpik atmağım təbii seçimdir, qardaş, mən güclüyəm, böyük balıq kiçik balığı yeyər. Mən bunu öz mənfəətlərim uğrunda fəda edərəm dediyi zaman, biz “Xeyr, dayan, belə deyil.” deyərək necə bir izah verəcəyik? Yaxşı və pisi necə müəyyən edəcəyik? Ateizmin burada çox ciddi bir problemi var və ateistlərin bir qismi belə deyir. "Xeyr, əlbəttə ki əxlaq var və biz bunu əslində anlaya bilirik, empatiya hissimiz var." Yəni empatiya hissi deyilən bir şey var, qardaş. Yəni sən özünə edilməsini istəmədiyin bir şeyi başqasına etmə kimi bir arqument var. Amma buna qarşı da çox ciddi etirazlar var. Onsuz da empatiya iddiasının elmlə əlaqəsi yoxdur.
Ateizm fəlsəfəsi belə bir nəticə verir. İnəyi öldürməyimlə insanı öldürməyim arasında fərq yoxdur. Bu insan üçün ateizm düşüncəsini qəbul edən insanın çox ciddi bir problemidir. Və ateizmin əxlaq mövzusunda səsinin kəsilməsinin bir səbəbi də budur ki, əxlaqı elmiləşdirə bilməzsən. Yəni əxlaqı götürüb laboratoriyada təcrübə və müşahidə ilə izah edə bilməzsən. Yəni empati filan deyirlər, onların heç biri də elmi deyil. Və bir insana ateizm fəlsəfəsi ilə gəlib, "Atomlardan ibarətsən, bir həyatın var, sonda yox olacağıq və mühakimə olunmayacağıq." dediyin zaman o insanı dayandıra biləcək heç bir güc yoxdur.
Bu halda ki mənim bir həyatım var və güclüyəm, zəifi əzməyim mövzusunda mənə heç vaxt bir qanun qoya bilməzsən. Heç vaxt. Çünki məndən güclü başqa heç bir şey yoxdur. Adam sənə deyər ki: “Səsini kəs, atom yığını.” Mən də atomam, sən də atomsan. Öldürər. Ona heç bir qanun qoya bilməzsiniz. Ateist dostlarla danışanda əslində bir çoxunun özünü gözəl əxlaqlı olaraq tərif etdiyini görürük. Yəni bəli, danışdığım bu cinayətləri bir çox insan etmir. Onsuz da buradakı əsas məsələ ateistlər deyil. Ateizm fəlsəfəsinin bizə təqdim etdiyi şeydir. Yəni ateizm fəlsəfəsi bunu bizə bir paket halında təqdim edir. Və qəbul edildikdə nələrin ortaya çıxdığını bir az əvvəl danışdıq.
Yəni ateist olduğunu iddia edən biri əslində bir müqavilə imzalayır. Və bu imzaladığı müqavilədə oxumadığı maddələr var. Və bəziləri belə deyir: "Qardaş, fərqində deyilsinizmi? Onsuz da ictimai bir əxlaq var. Yəni biz nəyin pis olduğunu onsuz da anlayırıq. Yəni İslamiyyətin bizə çıxıb bir şey təklif etməsinə ehtiyac yoxdur." deyir. Halbuki dostlar, əxlaqı maddədən kənar bir tanrı müəyyən etmədiyi zaman ictimai əxlaq da insanların əxlaqı da daima nisbidir. Bundan çox əvvəl, 1500 il əvvəl insanlar qız uşaqlarını diri-diri torpağa basdırırdılar və ictimai əxlaq bunu qəbul edirdi.
Yəni o dövrdəki bir insana ''Baxın, yaxşının və pisin nə olduğunu anlayırıq.'’ dediyinizdə bunun pis olduğunu dərk edə bilmirdi. Və buna görə etdiyi şey pis olaraq müəyyən edilə bilmirdi. Bir insanın qızını öldürməsini pis olaraq müəyyən edə bilməyən bir fəlsəfədən danışırıq. Həqiqətən hamımız səmimi şəkildə sorğulayıb bu dünyada həqiqəti tapmağa çalışan insanlarıq. Sonra həqiqətən qarşımda bir ateist olsa, ondan bunu soruşardım: "Bu ateizm fəlsəfəsi həqiqətən heç sənə görə deyil.
Bunun fərqinə varmırsanmı?" Və həqiqətən səmimi, həqiqəti axtaran, doğrunu axtaran bir ateistin bunları gördüyü zaman həqiqətən ateizm fəlsəfəsinin bəzəklərlə, səhnə işıqları ilə belə məşhurlaşdırılaraq qızıl qabda təqdim edildikdə əslində içində nə qədər zəhərli şərbətlərin olduğununun fərqinə varsa, əminəm ki o düşüncədən uzaqlaşacaq. İndi sual vermə vaxtıdır. Hansı daha məntiqlidir? Ateizmin bizə təqdim etdiyi bu əxlaq təklifi? Yoxsa İslamiyyətin maddənin ötəsində bir Allah vardır və Allahın dünyada qoyduğu qanunlar vardır fikri. Bu qanunlar insandan insana görə, məqamına görə, puluna görə və gücünə görə dəyişməz deyən İslamiyyətin təklifi? Seçim insana qalmışdır.
VIII Bölüm Ateizmdəki Məna Boşluğu Bir də ateizmdə həyata məna yükləyə bilməmək problemi var. Halbuki bu insanın fitrətinə zidd bir vəziyyətdir. Yəni həyatına bir məna yükləmədən, bir məqsədin olmadan yaşamaq çox çətindir. Həmişə bizi ayaqda saxlayacaq bir hədəfə, bir motivasiyaya ehtiyac duyuruq, elə deyilmi? Amma ateizmə görə həyatın həqiqi mənada nə bir mənası vardır, nə də bir məqsədi. Çünki ateizmə görə hər şey onsuz da təsadüfən yaranmış və yenə yoxluğa gedir. Bəs insan o zaman bu şəkildə necə yaşaya bilər? Məna elmləri də “Kainat niyə var?” deyir. "İnsan niyə var, biz niyə varıq?" Bu sual məhz yalnız insana məxsus sualdır. İnsan xaricində heç bir canlı məna axtarmır. Ölümü soruşmur.
Yəni zaman anlayışı yoxdur. İnsandan başqa heç bir canlıda zaman anlayışı yoxdur. Bu suallar da insanı digər canlılardan fərqli edir. Bu sualları ona soruşdurur. Bu şəkildə baxdığımız zaman hər şey mənalı olur, hər şey izah edilə bilir, varoluş da izah edilə bilir, ölüm də izah edilə bilir, pisliklər də izah edilə bilir. Yəni ateizmə görə sən mükəmməl bir karyera da qursan, dünyanın ən tanınmış insanı da olsan sonunda yox olacaqsan. Buna arxanda buraxdığın əsərlər və səni, əsərlərini alqışlayan insanlar da daxildir. Bəs belə bir insan həyata necə məna yükləyə bilər? Özünə necə həqiqi bir məqsəd müəyyən edə bilər?
Bəzi insanlar belə deyir: "Mən yaxşı insan kimi xatırlanmaq üçün yaşayıram." Amma ölüm gəldikdə və ateizmə görə yoxluğa gedib itdiyində sənin arxanca yaxşı insan idi deyilməsi nə işinə yarayacaq ki? Onsuz da sənin arxanca yaxşı insan idi deyən insanlar da ateizmə görə yoxluğa getməyəcəklərmi? Yəni bu inanca görə insanın nə özü qalır nə də digər insanlar nə də ortaya qoyduğu əsərlər. Hər şey bir-bir yox olmağa məhkumdur. Bəs belə bir vəziyyətdə həqiqi bir məqsəddən necə danışmaq olar? Mötərizənin içi sonda sıfıra vurulacaqsa rəqəmləri toplamağın nə mənası qalır? Yaxud mən ana fokuslanıram, hazırda xoşbəxt olmağa çalışıram, deyənlər də olur.
Amma yenə işin sonunda ölüm və yoxluq varsa, həqiqi mənada xoşbəxtlik də mümkün olmaz. Saxta gülümsəmələr qəlbi rahatlıqla doldura bilməz. Qarşında bir dar ağacı olduğu halda masaya qoyulan meyvə boşqabından ləzzət ala bilərsənmi? Ateizmə görə insan sanki qaranlıqlar içindədir. Məqsədsiz şəkildə kainatda dolaşan bir planetdə sıxılıb qalmışdır. O saxta gülümsəmələrin altında inancsız insanın dərin kədərləri, dərin narahatlıqları olur. Özünün və sevdiyi, dəyər verdiyi hər şeyin, hər kəsin bir gün yox olacağı düşüncəsi onu dəli edəcək həddə gətirir. Məhz buna görə bunları düşünmək istəmir və daim zehnini nələrləsə məşğul etməyə çalışır.
Gənc yaşlarda bu çox hiss edilməsə də qocalıb tək başına evindəki stulda oturduqda və tənhalığın səssizliyi ilə düşündükdə qəlbini parçalayan bu boşluğu, bu ağrını dərindən hiss edərsən. Yaxşı, amma niyə israrla belə bir vəziyyətə özünü salırsan? İnsan niyə inad edər? Ateizmin sənə təqdim etdiyi bir dəlil, bir arqument və ya bir faydası varmı? Bir dənə belə dəlil təqdim edə bilmir. Bir ateist üçün ölümdən sonra sadəcə iki seçim var.
Birinci seçimə görə ateizm əgər doğrudursa, insan bütün sevdiklərindən bir-bir ayrılıb özü də bir gün yox olacaq və dünyada həyat bütün əyləncələri və zövqləri ilə coşqu ilə yaşanmağa davam edəcək və o bütün bunları dərk edə bilməyəcək qədər yoxluğa gömülmüş olacaq. İkinci seçimə görə isə ateizm yanlış çıxarsa, və həqiqətən bir yaradıcı varsa, onu qəbul etmədiyi üçün dərin bir peşmanlıq içində olacaq. Yəni hər iki seçimin sonu da bir ateistə görə ağrılı və kədərlidir. Halbuki Allaha inanıb İslamiyyəti qəbul etsə, yox olmaq bir yana, sonsuzadək qalacağı bir cənnət həyatı olacaq.
Dünyada da rahatlıq içində yaşayacaq, ölüm qorxusundan da xilas olacaq və əbədi həyatda sonsuza qədər xoşbəxt olacaq. Bu kainat necə ilk dəfə yaradılıb, yeni bir yaradılış da mütləq olacaq. Yəni bu yeni yaradılışın varlığını da yenə dəlillərə əsaslanaraq deyirik. Bəs səmimi olaraq soruşmaq istəyirəm. Bir insan bütün bu dəlilləri eşitməsinə baxmayaraq bu iki seçimdə də itirəcəyi dəqiq olan ateizmi niyə israrla seçər? İçində bu qədər ziddiyyətlər olduğu halda heç kimin bu inkar fikrini qəbul etməməsi lazım deyilmi? Amma unutduğumuz məqam insanda hisslərin və duyğuların da olmasıdır. Və ən məntiqsiz şey belə bu hiss və duyğular işə daxil olduqda qəbul edilə bilir. Yəni belə düşün.
Ateistlərə, “Yaradıcıya inanırsanmı?” deyə soruşduğumuzda, “Xeyr.” deyirlər. Amma nədənsə bir çoxu həyatlarını yaradıcıya düşmənçiliklə keçirir, elə deyilmi? Bəs mövcud olmadığını düşündüyün birinə niyə qəzəb duyarsan? Niyə mübarizəyə girərsən? Məsələn, ateistlərin bir qisminə, "Yaradıcıya inansaydınız ona itaət edərdinizmi?" deyə soruşulduqda, "Olsaydı belə ona itaət etməzdim." deyə cavab verilir. Yəni səmimi bir insan özündən bunu soruşmalıdır. "Mən yoxsa hisslərimləmi hərəkət edirəm? İnkar etmə səbəbim hisslərimdən qaynaqlana bilərmi?" Bəzən də insan heç bir qaydaya tabe olmadan saxta bir azadlıq hissi ilə yaşamaq istəyir. Və bu şüuraltı ilə Yaradıcını da zamanla rədd etməyə başlayır.
Amma fərqinə varmasa da bir yaradıcıya qul olmaqdan qaçarkən əslində öz hisslərinin və cəmiyyətdəki trendlərin əsiri olur. Və bir də insan özü kimi düşünən çoxluğun içində özünü güvəndə hiss edə bilir. Amma bu da bir həqiqətdir. Biz bu dünyaya tək gəldik. Və bu dünya səhnəsindən yenə tək ayrılacağıq. Və qəbirin arxasında hər kəs etdiyi seçimlərin nəticəsini tək başına yaşayacaq. Və orada dünyadakı dostluqların heç bir faydası olmayacaq. Artıq qərar sənə qalıb. Və seçimində azadsan. Bax, pərdə bağlandı. O saxta yuxu bitdi. Kor təsadüf nağılı bu gün iflasa uğradı. Yoxluqdan varlıq çıxmaz. Bu necə bir kor inaddı? İçimdəki Boşluğa sığmır bu kainat. Öz-özünü doğan bir ana desəm, üzümə gülərdin.
Kainat öz-özünü var etdi. Nağılını necə qəbul etdin? Sıfırla sıfırı sonsuz dəfə topla, nəticə heç vaxt bir etməz. Yoxluq dediyin böyük bir heçlikdir. Ondan bu kainat çıxmaz. Həm inkar edib durursan həm də üsyanla daşırsan. Mövcud olmadığını düşündüyün o gücə niyə bu qədər qəzəblənirsən? Bir damladan nəhəng bir insan yaranır. Bax bu səhnəyə. Hər gün gördüyün üçün alışdın bu böyük möcüzəyə. Əgər hər şey hormonlardırsa, fizikidirsə, qayda belədirsə, qətldə günahkar kimdir? Tətikdir, yoxsa güllə? Güllə ürəyə girdi deyə gülləni həbs edəcəksən? Evə girən oğrunu hormonları yüksəkdir deyib bağışlayacaqsan. Əxlaq nədir, mənə izah et. O sınaq şüşələrinin içinə sığarmı?
Mənfəətdirsə tək ölçün, bu cəmiyyətdə nizam qalarmı? Bax, pərdə bağlandı. O saxta yuxu bitdi. Kor təsadüf nağılı bu gün iflas etdi. Yoxluqdan varlıq çıxmaz. Bu necə bir kor inaddı? İçindəki boşluğa sığmır bu kainat. Yaxşı insan olsan nə dəyişər? Sonda tamamilə yox olacaqsansa. Səni alqışlayan hər kəs torpaq olduqda əlində nə qalacaq? Bir gün hər şey sıfıra vurulacaqsa, rəqəmləri toplamağın nə mənası var? Qarşında iki seçim var. Hər ikisində də itirirsən. Haqlısansa yox olub gedəcəksən. Bu həyat böyük bir heç olacaq. Haqssansa, inkar etdiyin üçün sonsuz bir peşmanlıqda boğulacaqsan. Hər iki tərəfi də qaranlıq olan bu masaya niyə oturacaqsan?
və bizim müqəddəs və dəyərli gördüyümüz şeyləri təhqir edən və çox aqressiv yanaşan insanlar da olduğu üçün bu insanların bu aqressiyası, bu pis münasibəti səmimi şəkildə həqiqəti axtaran insanlarda İslamiyyətə qarşı çox böyük bir ön mühakimə yaratdığı üçün bizim bu münasibətimiz insanlarla bağlı deyil, əslində sadəcə o fəlsəfə ilə bağlıdır. Çünki bu fəlsəfə, ateizm fəlsəfəsi əslində içində üzə çıxmayan ziddiyyətlər və problemlər daşıyır. Məhz buna görə bu gün ateizm fəlsəfəsinin içindəki ziddiyyətləri danışacağıq. Bizə Yalan Dedilər Bölüm l Yoxluqdan Varlığa Çıxış Ziddiyyəti Belə bir cümlə eşitsən necə reaksiya verərdin?
"Bir ana özü-özünü dünyaya gətirdi." Çox məntiqsiz və absurd bir cümlədir, düzdü? Amma məhz ateizm fəlsəfəsinin təməlində bu fikir var. Necəmi? Ateizmə görə kainat öz-özünə var oldu, kainat özünü özü yaratdı inancına sahib deyilmi? Əlbəttə belədir. Ateizm arxa planda maddə xaricində bir gücü, bir yaradanı qəbul etmədikdə məhz belə ziddiyyətli bir inancı da qəbul etmək məcburiyyətində qalır. Kainat öz-özünü yaratdı demək bir ananın özü-özünü dünyaya gətirdi iddiasından çox da fərqli deyil. Halbuki məntiqin əsas prinsipinə görə sonradan yaranan hər şey bir yaradanına möhtacdır. Kainat sonradan yarandığına görə elə isə, bunu da yaradan əsas bir güc olmalı deyilmi?
Bir də kainatın genişlənməkdə olduğu artıq bilinir. Yəni zamanı geriyə çevirdikdə kainat getdikcə kiçilərək sonsuz kiçikliyə və sıfır həcmə çatır və elm adamlarının təklik olaraq adlandırdığı bir nöqtəyə çatır. Yəni fiziki yoxluğa. Və Böyük Partlayış deyilən Big Bang ilə kainat varlığa çıxır. Bəs o yoxluqdan varlığa keçidi hansı iradə təmin etdi? Varlığı yoxluğa üstün tutan o seçici kimdir? Yəni var olmağı o yox olan kainat mı seçdi? Amma özü belə yoxdur. Məhz bu nöqtədə imkan dəlili dediyimiz məntiqin digər bir qaydası ortaya çıxır. Yəni iki bərabər ehtimal arasından biri seçilirsə, əlbəttə bu seçimi edən xarici bir təsir olmalıdır.
Məsələn bir masanın üzərində sarı və qırmızı rəngdə iki boya olsun. Əgər bir seçən mühitdə olmazsa, o rənglərdən biri seçilib divarda günəş şəkli heç vaxt yaranmaz. Amma əgər divarda sarı rəngdə bir günəşin çəkildiyini görürüksə, o zaman avtomatik olaraq deyərik ki bir seçən, sarı rəngi qırmızı rəngə üstün tutmuşdur. Çünki bərabər ehtimallı iki seçim arasında birinin seçilə bilməsi bir seçəni zəruri edir. Məhz kainatın varlığı və ya yoxluğu bərabər ehtimallı bir seçim olduğu üçün varlığı yoxluğa üstün tutan bir iradə tələb edir. Yəni bir Yaradıcı. Onsuz da yoxluq öz-özünə seçim edə bilməz. Yoxluq dediyimiz onsuz da heç bir şeyin olmamasıdır. Yəni yoxluğu sıfır kimi təsəvvür edə bilərik.
Sıfır üstəgəl sıfır heç bir edərmi? Xeyr. Sonsuza qədər sıfırları ard-arda topla. Heç vaxt bir əldə edə bilməzsən. Məhz kainatı yoxdan var edən, varlığı yoxluğa üstün tutan xarici bir gücü qəbul etmək əqli bir zərurətdir. Buna ingiliscədə necessary being, ərəbcədə Vacibül-Vücud, türkcədə isə zəruri varlıq deyilir. Və bu fərdi bir fikrin üstündə məntiqi bir zərurətdir. Həmçinin maddəni və kainatı bir az daha ətraflı şəkildə araşdırsaq bunun da artıq fərqinə varırıq. Maddə dəyişən və aşınan bir quruluşa sahibdir. Onsuz da entropiya qanunu ilə hər şey daim dəyişkən vəziyyətdədir. Dəmir paslanır, canlılar qocalır, kainat genişlənir, cisimlər köhnəlir. Yəni maddə daim dəyişir və hərəkət edir.
Bəs dəyişən bir şey, artıb-azalan bir şey sonsuz ola bilərmi? Əlbəttə xeyr. Sonsuz olan azalmaz və artmaz, hərəkət etməz. Sonsuz olan dəyişməz. Deməli bu kainat, bu maddə əzəldən bəri mövcud ola bilməz. Əgər yoxluqdan varlıq aləminə gəlibsə, deməli varlığı yoxluğa üstün tutan maddə xaricində bir Yaradıcı olmalıdır. II Bölüm Duyğusal Elementlər Dostlar, heç dövri cədvəldə bir-birini sevən, elementlər görmüsünüzmü? Yaxud belə çox həyəcanlı bir elementimiz varmı? Yox. Nə bilim, dövri cədvəldəki elementlərdən birinin başqa bir element üçün darıxdığını filan bilirikmi? Belə bir şey yoxdur. Hətta bunlar çox mənasız səsləndiyinin, gülməli gəldiyinin fərqindəyəm. Sualı verməyimin səbəbi budur.
Bu gördüyünüz insan, dövri cədvəldəki elementlərdən ibarətdir. Və məni təşkil edən bu elementlər 1995-ci ildə kainatın fərqli yerlərində, dünyanın fərqli yerlərindəki elementlər idi. Bu gün məni təşkil edirlər və bu gün mən kədərlənirəm, bu gün mən sevinirəm, bu gün mən kimin üçünsə çox darıxdığımı deyirəm. Bəs mən bunları dedikdə həqiqətən darıxan, sevən və sevilən şey elementlərdirmi? Maddədirmi? Atomdurmu? Hormonlarmı? Yoxsa həqiqətən burada bir ruhu qəbul etməliyik? Ateizmin ən böyük problemi bütün bölümlərdə danışdığımız kimi "Mən, maddədən başqa heç bir şeyi qəbul etmirəm!" deməsidir. Maddədən başqa şeylər var, qəbul etməsəniz də var.
İnsanın mənəviyyatını, mənliyini, duyğularını, müqəddəs hisslərinin hamısını yox sayaraq “Mən maddədən başqa heç bir şeyi qəbul etmirəm əsla.” deyildiyi zaman, çox böyük bir problem ortaya çıxır. Çünki insanın öz təcrübə etdiyi duyğuların heç birini dövri cədvəldəki elementlərdə görə bilmir. Məhz burada əslində ateizm fəlsəfəsinin bizə bu dəvəti etdiyini anlayırıq. Bütün duyğularını, hisslərini, o yaşadığın həyəcanlı duyğuların hamısını və müqəddəs saydığın, həyatında dəyər verdiyin, o mənliyinin hamısını yox say. Və sadəcə dövri cədvəlin elementlərindən ibarət bir insan olduğunu qəbul et. Bağışlayın, amma. bir insanın qəbul edə biləcəyi bir şey deyil.
Bir ananın övladına olan şəfqəti kimi, bir uşağın anasına olan məhəbbəti kimi bu müqəddəs duyğuların hamısını yaşayaraq, təcrübə edib, həyatı yaşayarkən bunların hamısını, sadəcə maddələrdən və atomlardan ibarət olduğunu qəbul etmək, bunların hamısını yox saymaq deməkdir. Bağışlayın, amma bir insanın qəbul edə biləcəyi bir anlayış deyil bu. Əslində ateizmi ilk eşitdiyinizdə sizə çox dəyər verirmiş kimi səslənə bilər. Amma əslində bütün dəyərlərinizi yox sayır. III Bölüm Sənət-Sənətkar Məntiqi ilə Lağ Etmək İndi aqressiv ateistlərin, yaradıcını qəbul edənlərlə lağ etməyə çalışdıqları məşhur bir etiraza baxaq. Məsələn kainatdan yola çıxaraq təqdim edilən ən əsas bir məntiqi nəticə vardır.
Bir fel öz failini zəruri edir. Ortada bir iş, bir əsər varsa, mütləq onu edən biri vardır. Yəni bir sənət varsa onun sənətkarı vardır. Əgər bu kainatda yaradılıb və ortadadırsa, əlbəttə onun bir sənətkarı olacaq. Bunu eşidən aqressiv bir ateist, bu açıq sübut haqqında dərindən düşünmək əvəzinə dərhal etiraz etməyə başlayır. Yenəmi şəkil, rəssam nümunəsi? Yenəmi sənət varsa, sənətkar vardır arqumenti? Belə deyərək bu sübutu istehzalı şəkildə keçişdirməyə çalışırlar. Amma bir sübutu lağa qoymaq onu çürütmək demək deyil. Çürütmək üçün məntiqsiz olduğunu sübut etməlidirlər. Məntiq sahəsində buna lağa qoyma və ya əsassız rədd etmə yanlışlığı deyilir.
Həmçinin bir ifadənin sadə şəkildə izah edilə bilməsi də onun səhv olduğunu göstərmir. Məsələn, 2 + 2 = 4-dür. Çox sadə deyilmi? Amma bu ifadənin sadə olması və ya çox istifadə edilməsi onun yanlış olduğunu göstərmir. Məhz bir sənət varsa, onun bir sənətkarı vardır. Deməli bu kainatın da bir sənətkarı, yəni Yaradıcısı vardır dəlili əslində ən əsas və asan başa düşülən sübutlardan biridir. Lakin aqressiv ateistlərin bu sadə hesab etdikləri arqumenti belə ağılla çürüdə bilməmələri əslində öz iddialarının nə qədər sadə olduğunu göstərir.
Məntiqli bir qarşı arqument varsa dinləyək, amma buna qarşı təqdim edilən cavablar ya dəlili çürüdəcək gücdə olmur, ya da sadəcə gülmək və lağ etməkdən ibarət qalır. IV Bölüm Ateizmin Möcüzə Yanılması Ateistlərdən gələn ən məşhur etirazlardan biri də, "Möcüzə görmədən inanmaram!" ifadəsidir. Lakin bu da yenə yanlış bir düşüncədir. Çünki əslində kainatdakı hər şey bir möcüzədir. Amma bunların hər gün eyni şəkildə baş verdiyini görmək insanda vərdiş yaratdığı üçün o möcüzənin fərqinə varılmır.
Yəni bir ateist möcüzə gözləyərkən özündən bunu soruşmalıdır: "İstədiyim möcüzə gəlsə belə, onu davamlı görə-görə öyrəşsəydim, bu dəfə də ona möcüzə deməkdən imtina edərdimmi?" Məsələn, əllərimizi hər dəfə bir-birinə sürtdükdə ortaya bir portağal çıxsa, buna möcüzə deyərdik. Amma bu doğulduğumuz andan etibarən hər gün baş versə, artıq buna öyrəşər və onun möcüzə olduğunu anlaya bilməzdik. Yaxud bir arının bal deyil də çiyələk mürəbbəsi hazırladığını görsəydik buna heyrət edərdik və bu bizim üçün bir möcüzə olardı, elə deyilmi? Bəs bal hazırladığını gördükdə buna niyə təəccüblənmirik? Bunun səbəbi, doğulduğumuzdan bəri bunun olduğunu daim görüb buna öyrəşməyimiz ola bilərmi?
Bir ateistin bunu dərindən düşünməsi lazım deyilmi? Məsələn, bir damla spermanı düşün. Şüursuz, ağılsız, kor, kar, sadə bir spermadan həyat sahibi, ağıl sahibi, görən, eşidən, şüur sahibi bir insan yaranır. Bəs bunu hər gün görməyimiz möcüzəliyini aradan qaldırırmı? Onsuz da bir körpənin doğumunu görən və ya yeni doğulan körpələrini qucağına alan insanlar istəmədən buna möcüzə deməzlərmi? Məhz bunu görüb, “Bunda nə var ki, hər gün olur.” deyən bir ateist, sadəcə buna öyrəşdiyi üçün bu möcüzəni qaçırır. Yaxud bir yumurtanı sındırdıqda içində şəffaf və sarı rəngdə maye olduğunu görürük. Ağılsız, şüursuz, sadə bir maye.
Amma məhz bu maye bir neçə həftə içində canlı bir cücəyə çevrilir və ətrafda sevimli şəkildə qaçmağa başlayır. İndi bu möcüzə deyilmi? Amma buna şahid olan bir ateist yenə öyrəşdiyi üçün buradakı yaradıcıya işarə edən möcüzəni görə bilmir. Halbuki sürpriz yumurtadan çıxan bir oyuncağa belə ora birisinin qoyduğu şübhəsiz qəbul edilərkən, həqiqi bir yumurtaya baxıb canlı, bəzəkli, rəngarəng bir tovuz quşunu onun içinə qoyan bir yaradıcı necə qəbul edilməz? V Bölüm Ateizmin Görmədən, Müşahidə Etmədən İnanmamaq İddiası Bir də ateizmdə, "Görmədən, müşahidə etmədən inanmamaq." fəlsəfəsi var. Amma səmimi olaq, ateistlər belə həyatı bu şəkildə yaşamırlar.
Yəni biz hər məlumatı təcrübə ilə və ya şəxsən görməklə əldə etmirik. Məsələn, bir insan öz ata-anasının həqiqi ata-anası olduğuna dair mütləq DNA testinə ehtiyac duyarmı? Xeyr. Yəni bir ateist qalxıb “Mənim elmi bir məlumat olmadan inanmamaq fəlsəfəm var.” deyərək gedib DNA testi etdirməz. Deməli o da müşahidə etmədən, o da buna inanır. Yaxud bir dostuna, “Sən mənim ən yaxşı dostumsan.” dedikdə, yəni bu da elmi sübutudur deyə əlavə bir dəlil göstərməsən, buna ehtiyac duymazsan. Həyatımızda çox şey əllə tutulmayan və gözlə görünməyən həqiqətlərdən ibarətdir. Məsələn şüur, həyat, xəyal, yuxu, məntiq, intuisiya, sevgi, nifrət və digər bütün duyğularımız kimi.
O zaman niyə bu “görmədən inanmaram” fəlsəfəsi yalnız Yaradıcı məsələsində bu qədər sərtdir? Ən sadə nümunə olaraq, biri qarajında bir Ferrari görsə, çıxıb "Bu maşın öz-özünə yoxdan var oldu." yəqin ki deməz. Yəni bir ateist də bu maşını düzəldib buraya gətirənin kim olduğunu araşdırar və soruşar. Mütləq bir şeyin elmi və müşahidə yolu ilə sübutunu axtarmırıq. Əlbəttə burada belə bir etiraz gələ bilər. Yaxşı, amma maşının hazırlanmasına şahid oluruq, ona görə bilirik. Amma yaratmağa heç şahid olmamışıq ki, haradan bilək deyə bilirlər. Halbuki məntiq qaydaları dəyişmir. Məntiqin əsasına görə sonradan yaranan hər şeyin bir Yaradanı olmaq məcburiyyətindədir dedik.
Sən daha əvvəl şahid olsan da olmasan da bir məhsul, bir nəticə yaranıbsa, əlbəttə onu Yaradan bir qüvvə olmalıdır. Həmçinin yenə elmi olaraq birbaşa müşahidə edilmədiyi halda kainatdakı qaranlıq maddənin varlığı da qəbul edilir. Müşahidə edilməsə belə, dolayı çıxarış ilə varlığı bilinir. Elm dünyası da bunu hazırda qəbul edir. Yaxşı, amma biz də onsuz eyni məntiqlə kainatın yaranması, nizamı, intizamlı olması, içində həyat kimi bir anlayışın olması bunları göstərərək məntiqi bir nəticə çıxarıb “deməli Yaradıcı olmalıdır” deyəndə bu niyə qəbul edilmir? Bu niyə “müşahidə edilmədən bilinməz” deyərək keçişdirilir? Yaxud təbiət qanunlarının da fiziki bir varlığı yoxdur.
Yəni qanun dediyimiz ağac kimi və ya masa kimi bir şey deyil, elə deyilmi? Amma ateistlər də bunların varlığına heç etiraz etmirlər. Maddi olaraq görmədən rahatlıqla qəbul edirlər. Əslində, ağıl gözümüz adi gözümüzdən daha üstündür. Belə düşün. Dağın arxasında bir tüstü görsən orada od olduğunu bilərsən, elə deyilmi? Bəs yanğınsöndürənləri çağırsan və sənə belə desələr məntiqli olarmı? "Qardaş, sən şəxsən gedib odu gördünmü? Əminsənmi?" Deməzlər. Niyə? Tüstünü görmək odun varlığının dəqiqliyi üçün kifayət edən bir dəlildir. Məhz bunun kimi, kainata baxıb "Bunun da bir Yaradıcısı var." deyəndə, “Yəni, sən bunu şəxsən müşahidə etdinmi? Haradan bilirsən?” demək belə məntiqsizdir.
Yaradıcıın varlığı ağıl gözü ilə qəti şəkildə görülür. VI Bölüm Ateizmdəki Azad İradə Problemi Bəs ateizm inancına görə azad iradəni qəbul etməyin də əslində məntiqsiz olduğunu bilirdinmi? Əksər ateistlər belə bunun fərqində deyil. Hətta bir çoxu, “Yox, mən azad iradəni qəbul edirəm.” deyəcək. Amma maddədən kənar heç bir şeyi qəbul etmədiyi üçün bir ateistin azad iradəni qəbul etməsi də mümkün deyil. Çünki azad iradə dediyimiz şey maddi bir şey deyil. Ruhun seçim etmə xüsusiyyətidir. Məsələn, bu videoya azad şəkildə klik etdin, elə deyilmi? İstəsəydin, heç klik etməyə də bilərdin. Bəs bu ikisi arasında seçim etməyini təmin edən nə idi? Əlbəttə ki azad iradə. Seçim edə bilmə xüsusiyyəti.
Yenə ateizmə görə azad iradə inkar edilərsə, ortada cinayət deyilən bir anlayış da qalmaz. Məsələn, onlara qarşı biri cinayət törətdikdə ateistlər də həmin şəxsi polisə şikayət edirlər. Məhkəməyə verirlər. Evlərinə bir oğru girdikdə, "Adamın azad iradəsi yoxdur ki. Bədənində ifraz olunan bəzi hormonlara görə evimə girib. Bu adam günahsızdır." deməzlər. Bəs azad iradə yoxdursa, ateizmə görə kim həbs edilməlidir? Hormonlarmı? Yenə bu baxış bucağı ilə bir insanın, başqa birinə cinsi təcavüz etməsi belə pisdir deyilə bilməz. İnsan burada günahlandırıla bilməz.
Çünki ateizmə görə bu hərəkətin arxasında yenə bəzi hormonal fəaliyyətlər, keçmişdə yaşanmış bir sıra hadisələr ya da bəzi ətraf mühit faktorları kimi sadəcə maddi səbəblər vardır. Baş verən hadisə insan bunu etməyi seçdiyi üçün deyil, onun bədənindəki bəzi fiziki proseslərlə və xarici faktorlarla əlaqəlidir. Nəticədə onun azad iradəsi yox idi, elə deyilmi? O zaman ateist biri üçün təbii olaraq ortada bir günahkar və ya qəzəblənəcək, pis deyiləcək biri də yoxdur. Yaxud bir qətl səhnəsinə gedək. Ateizmə görə əslində burada baş verən budur. Atomlardan ibarət insan, hormonlarındakı dəyişiklik nəticəsində tətiyi çəkir.
Atomlardan ibarət güllə də qarşıdakı insanın atomlardan ibarət ürəyinə daxil olur. Və kinetik enerjisini ürək toxumasına ötürərək, onun quruluşunu pozur. Yenə bir ateistin baxışına görə, burada bir cinayət və bir cinayətkar olmamalıdır. Çünki öldürən şəxsdə də azad iradə yoxdur. Amma ortada bir qətl var. Məsum bir insan öldürüldü. O zaman burada günahkar və pis olan kimdir? Güllədirmi? Silahdırmı? Tətiyi çəkən barmaqdırmı? Hormonlardırmı? Ətraf mühit faktorlarıdırmı? Və əgər "Günahkar bunlardan biridir və ya bunların heç biri deyil." deyiriksə, necə bu adamı günahlandırıb ona görə reaksiya göstərə bilərik?
Halbuki günümüz tibb dünyası və hüquq dünyası da insanın qərar vermə qabiliyyətinin tamamilə aradan qalxdığı çox nadir bəzi xəstəliklər və ya vəziyyətlər istisna olmaqla hər kəsin azad iradəsinin olduğunu qəbul edir və buna görə hökm verir. Hətta bu baxış bucağı ilə bəzi aqressiv ateistlərin yaradıcıya inananlara da bu şəkildə davranmamaları lazımdır. Nəticədə onların məntiqinə görə inanclı insanlar da bu qərarı bəzi bioloji və ətraf mühit faktorlarının təsiri ilə vermiş olmurlarmı? Azad iradəni rədd edən bir ateist "Mən ateist olmağı seçdim!" deyərkən belə əslində azad iradəsini istifadə etmiş və öz görüşü ilə ziddiyyət təşkil edən bir söz söyləmiş olur.
Amma bu absurd vəziyyətin belə fərqinə vara bilmir. Məhz ateistlər azad iradəni qəbul etdikləri təqdirdə maddədən kənar olanı da qəbul etmək məcburiyyətində qalacaqları üçün bunu fərqli səbəblərlə izah etməyə çalışırlar. Seçimlərimizin arxasında azad iradəmizin deyil, təbii proseslər, ətraf mühit faktorları, cəmiyyətin ümumi quruluşu, hormonların artıb-azalması kimi faktorların olduğunu iddia edirlər. Yəni ateizmə görə insan əslində qərar verən bir quruluşa sahib deyil. Sadəcə xarici səbəblərin təsiri altında məcburi şəkildə hərəkət edir. Halbuki bu iddianı insanın fitrəti, təbiəti tamamilə rədd edir. Çünki insan çox vaxt normal gedişatının əksinə də qərarlar verir.
Bəzən çox ac olduğumuz halda yemək yeməyi rədd edirik, elə deyilmi? Yaxud çox əsəbi olsaq da qəzəbimizi idarə edirik. Cəmiyyət bir fikri müdafiə edərkən, onların əksinə gedərək öz qərarlarımızı verə bilərik. Ailəsi dindar olmasına baxmayaraq bir gənc tam əksinə: "Mən ateistəm." deyə bilər. Yaxud ətrafı ateist olduğu halda mən inanıram deyən yüz minlərlə insan var. Yəni hamımızın içində bütün şərtlərə baxmayaraq hadisələrin tam əksinə qərar verə bilən bir güc var. Bunu özümüz şəxsən bilirik. Çünki nümunələrini yaşayırıq. Bəs bu qədər açıq bir həqiqət necə inkar edilə bilər? Necə, azad iradəmiz yalnız fiziki əsaslara endirilə bilər?
İnsan belə bir şeyi qəbul edərsə, bilə-bilə özünə yalan danışmış olmazmı? Bu səmimi bir yanaşma olarmı? Siz iradə var dediyiniz anda materializm ölür. Hüquq sisteminə baxın, yaxşı? Yəni xeyli fizikçi deyək və bir az da filosoflar iradə yoxdur filan deyirlər. Amma ondan sonra real həyata gələndə hamısı iradə var deyirlər. Məsələn, lazım olduqda uşağını danlayır. Sonra ev tapşırığını etmədi. "Niyə etmədin, de görüm?" Uşaq desə ki: “Mənim iradəm yoxdur ki, məndən niyə soruşursuz?" Belə bir şey desə yaxşı bir danlaq eşidər. Hüquqa baxaq. Məsələn, deyək ki bir oğru və ya bir qatil, nəysə, məhkəməyə çıxanda "Ey hakim bəy, mənim iradəm yoxdur ki.
Mənim beyin fəaliyyətlərim məni belə hərəkət etdirməyə məcbur edir. Əlim tətiyə gedib, mənim günahım yoxdur. Burada heç bir qəsd yoxdur." Qəsd olmazsa hüquqda bilirsiniz ki, çox şey dəyişir. Siz iradə var dediyiniz anda iradə bu bədənə hökm edən fiziki olmayan bir şeydir. Yəni başda ruh olmaqla bu fiziki olmayan bir varlığı bədənə hökm edən bir şey kimi qəbul edirsiniz. Yəni bu bədəndən qaynaqlanmır, bu bədəndən kənar bir şeydir. Fizikadən kənar bir şeydir. Ona görə siz iradə var dediyiniz anda çünki iradə belə bir şey deyil ki, öz-özünə yaranan bir şey deyil. İradə var dediyiniz anda siz bədəndən kənar bir şeyin varlığını qəbul edirsiniz. O zaman materializm fikri nə olur?
Aradan qaldırılır. Yəni ideoloji olaraq buna məhkumdurlar. Ona görə məsələn şüur da yenə. Bəziləri məsələn inkar edir, çünki maddənin şüuru olmaz. Niyə inkar edirlər? Bu materialist ideologiyaya bağlılıqlarına görə. Məsələn deyək ki ölü bir iti çay aparıb. Onun nə edəcəyini çox yaxşı bilirik. Çayın sürətini bilirik. İtin bədənini bilirik. Bundan sonra dalğalar varsa, külək və s. Mühəndislər bunu götürüb modelləşdirirlər. O itin bədəninin nə zaman harada olacağını, harada sahilə çıxacağını sizə dəqiq göstərirlər. Niyə? Fizika qanunları və qüvvələri. Amma canlı bir iti çay aparsa. Bütün elm dünyasını toplayın. Deyin ki bu it 2 dəqiqə sonra harada olacaq? Oldumu? Heç kim buna cavab verə bilmir.
İt mümkündür ki, axın istiqamətində yox, əks istiqamətdə üzsün. Çünki iradə var. Yəni baxın nə olur. Fizika qanunları və qüvvələri ona hökm etmir. Siz iradə yoxdur dediyiniz anda və siz varlığı, maddə, enerji, xüsusiyyətlər və fizika qanunları və qüvvələri kimi gördüyünüz anda bütün fizika qanunları və qüvvələri, sizin hər şeyi əvvəlcədən bilməyinizi tələb edir. Azad iradə nədir? Bunu beyin izah etmir. Hətta beynimizdə tam əksinə azad iradənin beyindən kənar olduğuna dair sübutlar var. Nevroloqların bu postmaterializm tezini ortaya atmalarındakı ən böyük səbəb budur ki, "Beynimizdə P300 dalğası var, pozitiv 300. Pozitiv xəbərdarlığa 300 millisaniyədən sonra cavab verir.
Amma mənfi xəbərdarlıq etsən, beyninə bir qorxu, təhlükə ilə bağlı bir xəbərdarlıq etsən 50 millisaniyədən sonra cavab verir. Buna N50 dalğası deyilir. Yəni beyin pozitiv hadisələrə 300 millisaniyədən sonra cavab verir, mənfi hadisələrə 50 millisaniyədən sonra cavab verir. Daha sürətli, həyatın davamı baxımından vacib olduğu üçün. İndi belə bir beyin var, o halda beyinə bu göstərişi kim verir?" deyir. Arada görəsən bir idarəedici gen varmı? Araşdırıldı, belə bir idarəedici gen yoxdur. O halda hazırda kvant şüuru var. Kvant kainatla əlaqəli işləyən kvant şüuru var. Əslində kainatdakı hər şeyin əlaqəlilik həqiqəti ortaya çıxdıqdan sonra bu postmaterializm elmi tezisi ortaya çıxdı.
Kainatdakı ən böyük həqiqət hazırda əlaqəlilik hərəkətidir. Hər şey, hər şeylə bir-biri ilə əlaqəlidir kvant fizikasına görə. Şüur da kainatla əlaqəlidir. Beynimiz bütün kainatla əlaqəli işləyir. İnsanların beyinlərində bir-biri ilə əlaqəli güzgü neyronları var sanki simsiz internet kimi işləyərək qarşı tərəfin beynindəki güzgü neyronlarını hərəkətə gətirir. Güzgü sinir hüceyrələrini. Əlaqəlilik var. Kainatdakı bu əlaqəlilik əslində bu kainatın bir proqram olduğunu göstərdi. Kainat bir proqramdır. Materializm hər şeyi fiziki reallığa endirmişdi. Amma kvant elmi də kainatı dizayn edilmiş reallığa endirir.
Dizayn edilmiş reallığın bir hissəsi də insandakı fərdi ölçüsü bizim ruh dediyimiz ölçüdür. Beynin üzərində kvant şüur da deyəcəyimiz şüur, əsas şüur araşdırmaları bunu göstərir. VII Bölüm Əxlaq Problemi Ateizmin ən böyük problemlərindən biri əxlaq məsələsidir. Dostlar, əxlaq, ateistlərin bir çoxunun fərqində olmadığı qədər əslində bir ateist üçün problemli bir mövzudur. Əxlaq problemi bu deməkdir. Əgər ateistsənsə, hər şeyin maddələrdən ibarət olduğunu qəbul edirsənsə, "Bir yaradıcı qanunları və əxlaqı müəyyən edir." deməsən, biz yaxşı davranış və pis davranış dediyimiz şeyi necə müəyyən edəcəyik? Və bu dünyada mühakiməni necə edəcəyik? Burada çox ciddi bir problem var.
Bir insan özü üçün bunu etməyimin yaxşı, bunu etməyimin pis olduğunu necə müəyyən edəcək? Və biz kiməsə necə cəza verəcəyik? Bunlar çox ciddi problemlərdir. Gəlin bir neçə sualla bunu anlamağa çalışaq. Bax, bir ateist, ateist düşüncəni qəbul edən insanlara bir insanın həyat yoldaşını aldatması pis bir şeydirmi? Pis bir şeydir. Bəs niyə? Yəni bir atom yığını başqa bir atom yığınını aldatması niyə pis bir şeydir? Birinin digərini öldürməsi, qətl etməsi niyə pis bir şeydir? Yəni təbii seçilim deyilən bir şey var, qardaş. Böyük balıq kiçik balığı yeyər, mənim silahım onunkundan daha yaxşı idi. Onun da silahı olsaydı, onda.
Yoluma çıxan bir uşağa təpik atmağım təbii seçimdir, qardaş, mən güclüyəm, böyük balıq kiçik balığı yeyər. Mən bunu öz mənfəətlərim uğrunda fəda edərəm dediyi zaman, biz “Xeyr, dayan, belə deyil.” deyərək necə bir izah verəcəyik? Yaxşı və pisi necə müəyyən edəcəyik? Ateizmin burada çox ciddi bir problemi var və ateistlərin bir qismi belə deyir. "Xeyr, əlbəttə ki əxlaq var və biz bunu əslində anlaya bilirik, empatiya hissimiz var." Yəni empatiya hissi deyilən bir şey var, qardaş. Yəni sən özünə edilməsini istəmədiyin bir şeyi başqasına etmə kimi bir arqument var. Amma buna qarşı da çox ciddi etirazlar var. Onsuz da empatiya iddiasının elmlə əlaqəsi yoxdur.
Ateizm fəlsəfəsi belə bir nəticə verir. İnəyi öldürməyimlə insanı öldürməyim arasında fərq yoxdur. Bu insan üçün ateizm düşüncəsini qəbul edən insanın çox ciddi bir problemidir. Və ateizmin əxlaq mövzusunda səsinin kəsilməsinin bir səbəbi də budur ki, əxlaqı elmiləşdirə bilməzsən. Yəni əxlaqı götürüb laboratoriyada təcrübə və müşahidə ilə izah edə bilməzsən. Yəni empati filan deyirlər, onların heç biri də elmi deyil. Və bir insana ateizm fəlsəfəsi ilə gəlib, "Atomlardan ibarətsən, bir həyatın var, sonda yox olacağıq və mühakimə olunmayacağıq." dediyin zaman o insanı dayandıra biləcək heç bir güc yoxdur.
Bu halda ki mənim bir həyatım var və güclüyəm, zəifi əzməyim mövzusunda mənə heç vaxt bir qanun qoya bilməzsən. Heç vaxt. Çünki məndən güclü başqa heç bir şey yoxdur. Adam sənə deyər ki: “Səsini kəs, atom yığını.” Mən də atomam, sən də atomsan. Öldürər. Ona heç bir qanun qoya bilməzsiniz. Ateist dostlarla danışanda əslində bir çoxunun özünü gözəl əxlaqlı olaraq tərif etdiyini görürük. Yəni bəli, danışdığım bu cinayətləri bir çox insan etmir. Onsuz da buradakı əsas məsələ ateistlər deyil. Ateizm fəlsəfəsinin bizə təqdim etdiyi şeydir. Yəni ateizm fəlsəfəsi bunu bizə bir paket halında təqdim edir. Və qəbul edildikdə nələrin ortaya çıxdığını bir az əvvəl danışdıq.
Yəni ateist olduğunu iddia edən biri əslində bir müqavilə imzalayır. Və bu imzaladığı müqavilədə oxumadığı maddələr var. Və bəziləri belə deyir: "Qardaş, fərqində deyilsinizmi? Onsuz da ictimai bir əxlaq var. Yəni biz nəyin pis olduğunu onsuz da anlayırıq. Yəni İslamiyyətin bizə çıxıb bir şey təklif etməsinə ehtiyac yoxdur." deyir. Halbuki dostlar, əxlaqı maddədən kənar bir tanrı müəyyən etmədiyi zaman ictimai əxlaq da insanların əxlaqı da daima nisbidir. Bundan çox əvvəl, 1500 il əvvəl insanlar qız uşaqlarını diri-diri torpağa basdırırdılar və ictimai əxlaq bunu qəbul edirdi.
Yəni o dövrdəki bir insana ''Baxın, yaxşının və pisin nə olduğunu anlayırıq.'’ dediyinizdə bunun pis olduğunu dərk edə bilmirdi. Və buna görə etdiyi şey pis olaraq müəyyən edilə bilmirdi. Bir insanın qızını öldürməsini pis olaraq müəyyən edə bilməyən bir fəlsəfədən danışırıq. Həqiqətən hamımız səmimi şəkildə sorğulayıb bu dünyada həqiqəti tapmağa çalışan insanlarıq. Sonra həqiqətən qarşımda bir ateist olsa, ondan bunu soruşardım: "Bu ateizm fəlsəfəsi həqiqətən heç sənə görə deyil.
Bunun fərqinə varmırsanmı?" Və həqiqətən səmimi, həqiqəti axtaran, doğrunu axtaran bir ateistin bunları gördüyü zaman həqiqətən ateizm fəlsəfəsinin bəzəklərlə, səhnə işıqları ilə belə məşhurlaşdırılaraq qızıl qabda təqdim edildikdə əslində içində nə qədər zəhərli şərbətlərin olduğununun fərqinə varsa, əminəm ki o düşüncədən uzaqlaşacaq. İndi sual vermə vaxtıdır. Hansı daha məntiqlidir? Ateizmin bizə təqdim etdiyi bu əxlaq təklifi? Yoxsa İslamiyyətin maddənin ötəsində bir Allah vardır və Allahın dünyada qoyduğu qanunlar vardır fikri. Bu qanunlar insandan insana görə, məqamına görə, puluna görə və gücünə görə dəyişməz deyən İslamiyyətin təklifi? Seçim insana qalmışdır.
VIII Bölüm Ateizmdəki Məna Boşluğu Bir də ateizmdə həyata məna yükləyə bilməmək problemi var. Halbuki bu insanın fitrətinə zidd bir vəziyyətdir. Yəni həyatına bir məna yükləmədən, bir məqsədin olmadan yaşamaq çox çətindir. Həmişə bizi ayaqda saxlayacaq bir hədəfə, bir motivasiyaya ehtiyac duyuruq, elə deyilmi? Amma ateizmə görə həyatın həqiqi mənada nə bir mənası vardır, nə də bir məqsədi. Çünki ateizmə görə hər şey onsuz da təsadüfən yaranmış və yenə yoxluğa gedir. Bəs insan o zaman bu şəkildə necə yaşaya bilər? Məna elmləri də “Kainat niyə var?” deyir. "İnsan niyə var, biz niyə varıq?" Bu sual məhz yalnız insana məxsus sualdır. İnsan xaricində heç bir canlı məna axtarmır. Ölümü soruşmur.
Yəni zaman anlayışı yoxdur. İnsandan başqa heç bir canlıda zaman anlayışı yoxdur. Bu suallar da insanı digər canlılardan fərqli edir. Bu sualları ona soruşdurur. Bu şəkildə baxdığımız zaman hər şey mənalı olur, hər şey izah edilə bilir, varoluş da izah edilə bilir, ölüm də izah edilə bilir, pisliklər də izah edilə bilir. Yəni ateizmə görə sən mükəmməl bir karyera da qursan, dünyanın ən tanınmış insanı da olsan sonunda yox olacaqsan. Buna arxanda buraxdığın əsərlər və səni, əsərlərini alqışlayan insanlar da daxildir. Bəs belə bir insan həyata necə məna yükləyə bilər? Özünə necə həqiqi bir məqsəd müəyyən edə bilər?
Bəzi insanlar belə deyir: "Mən yaxşı insan kimi xatırlanmaq üçün yaşayıram." Amma ölüm gəldikdə və ateizmə görə yoxluğa gedib itdiyində sənin arxanca yaxşı insan idi deyilməsi nə işinə yarayacaq ki? Onsuz da sənin arxanca yaxşı insan idi deyən insanlar da ateizmə görə yoxluğa getməyəcəklərmi? Yəni bu inanca görə insanın nə özü qalır nə də digər insanlar nə də ortaya qoyduğu əsərlər. Hər şey bir-bir yox olmağa məhkumdur. Bəs belə bir vəziyyətdə həqiqi bir məqsəddən necə danışmaq olar? Mötərizənin içi sonda sıfıra vurulacaqsa rəqəmləri toplamağın nə mənası qalır? Yaxud mən ana fokuslanıram, hazırda xoşbəxt olmağa çalışıram, deyənlər də olur.
Amma yenə işin sonunda ölüm və yoxluq varsa, həqiqi mənada xoşbəxtlik də mümkün olmaz. Saxta gülümsəmələr qəlbi rahatlıqla doldura bilməz. Qarşında bir dar ağacı olduğu halda masaya qoyulan meyvə boşqabından ləzzət ala bilərsənmi? Ateizmə görə insan sanki qaranlıqlar içindədir. Məqsədsiz şəkildə kainatda dolaşan bir planetdə sıxılıb qalmışdır. O saxta gülümsəmələrin altında inancsız insanın dərin kədərləri, dərin narahatlıqları olur. Özünün və sevdiyi, dəyər verdiyi hər şeyin, hər kəsin bir gün yox olacağı düşüncəsi onu dəli edəcək həddə gətirir. Məhz buna görə bunları düşünmək istəmir və daim zehnini nələrləsə məşğul etməyə çalışır.
Gənc yaşlarda bu çox hiss edilməsə də qocalıb tək başına evindəki stulda oturduqda və tənhalığın səssizliyi ilə düşündükdə qəlbini parçalayan bu boşluğu, bu ağrını dərindən hiss edərsən. Yaxşı, amma niyə israrla belə bir vəziyyətə özünü salırsan? İnsan niyə inad edər? Ateizmin sənə təqdim etdiyi bir dəlil, bir arqument və ya bir faydası varmı? Bir dənə belə dəlil təqdim edə bilmir. Bir ateist üçün ölümdən sonra sadəcə iki seçim var.
Birinci seçimə görə ateizm əgər doğrudursa, insan bütün sevdiklərindən bir-bir ayrılıb özü də bir gün yox olacaq və dünyada həyat bütün əyləncələri və zövqləri ilə coşqu ilə yaşanmağa davam edəcək və o bütün bunları dərk edə bilməyəcək qədər yoxluğa gömülmüş olacaq. İkinci seçimə görə isə ateizm yanlış çıxarsa, və həqiqətən bir yaradıcı varsa, onu qəbul etmədiyi üçün dərin bir peşmanlıq içində olacaq. Yəni hər iki seçimin sonu da bir ateistə görə ağrılı və kədərlidir. Halbuki Allaha inanıb İslamiyyəti qəbul etsə, yox olmaq bir yana, sonsuzadək qalacağı bir cənnət həyatı olacaq.
Dünyada da rahatlıq içində yaşayacaq, ölüm qorxusundan da xilas olacaq və əbədi həyatda sonsuza qədər xoşbəxt olacaq. Bu kainat necə ilk dəfə yaradılıb, yeni bir yaradılış da mütləq olacaq. Yəni bu yeni yaradılışın varlığını da yenə dəlillərə əsaslanaraq deyirik. Bəs səmimi olaraq soruşmaq istəyirəm. Bir insan bütün bu dəlilləri eşitməsinə baxmayaraq bu iki seçimdə də itirəcəyi dəqiq olan ateizmi niyə israrla seçər? İçində bu qədər ziddiyyətlər olduğu halda heç kimin bu inkar fikrini qəbul etməməsi lazım deyilmi? Amma unutduğumuz məqam insanda hisslərin və duyğuların da olmasıdır. Və ən məntiqsiz şey belə bu hiss və duyğular işə daxil olduqda qəbul edilə bilir. Yəni belə düşün.
Ateistlərə, “Yaradıcıya inanırsanmı?” deyə soruşduğumuzda, “Xeyr.” deyirlər. Amma nədənsə bir çoxu həyatlarını yaradıcıya düşmənçiliklə keçirir, elə deyilmi? Bəs mövcud olmadığını düşündüyün birinə niyə qəzəb duyarsan? Niyə mübarizəyə girərsən? Məsələn, ateistlərin bir qisminə, "Yaradıcıya inansaydınız ona itaət edərdinizmi?" deyə soruşulduqda, "Olsaydı belə ona itaət etməzdim." deyə cavab verilir. Yəni səmimi bir insan özündən bunu soruşmalıdır. "Mən yoxsa hisslərimləmi hərəkət edirəm? İnkar etmə səbəbim hisslərimdən qaynaqlana bilərmi?" Bəzən də insan heç bir qaydaya tabe olmadan saxta bir azadlıq hissi ilə yaşamaq istəyir. Və bu şüuraltı ilə Yaradıcını da zamanla rədd etməyə başlayır.
Amma fərqinə varmasa da bir yaradıcıya qul olmaqdan qaçarkən əslində öz hisslərinin və cəmiyyətdəki trendlərin əsiri olur. Və bir də insan özü kimi düşünən çoxluğun içində özünü güvəndə hiss edə bilir. Amma bu da bir həqiqətdir. Biz bu dünyaya tək gəldik. Və bu dünya səhnəsindən yenə tək ayrılacağıq. Və qəbirin arxasında hər kəs etdiyi seçimlərin nəticəsini tək başına yaşayacaq. Və orada dünyadakı dostluqların heç bir faydası olmayacaq. Artıq qərar sənə qalıb. Və seçimində azadsan. Bax, pərdə bağlandı. O saxta yuxu bitdi. Kor təsadüf nağılı bu gün iflasa uğradı. Yoxluqdan varlıq çıxmaz. Bu necə bir kor inaddı? İçimdəki Boşluğa sığmır bu kainat. Öz-özünü doğan bir ana desəm, üzümə gülərdin.
Kainat öz-özünü var etdi. Nağılını necə qəbul etdin? Sıfırla sıfırı sonsuz dəfə topla, nəticə heç vaxt bir etməz. Yoxluq dediyin böyük bir heçlikdir. Ondan bu kainat çıxmaz. Həm inkar edib durursan həm də üsyanla daşırsan. Mövcud olmadığını düşündüyün o gücə niyə bu qədər qəzəblənirsən? Bir damladan nəhəng bir insan yaranır. Bax bu səhnəyə. Hər gün gördüyün üçün alışdın bu böyük möcüzəyə. Əgər hər şey hormonlardırsa, fizikidirsə, qayda belədirsə, qətldə günahkar kimdir? Tətikdir, yoxsa güllə? Güllə ürəyə girdi deyə gülləni həbs edəcəksən? Evə girən oğrunu hormonları yüksəkdir deyib bağışlayacaqsan. Əxlaq nədir, mənə izah et. O sınaq şüşələrinin içinə sığarmı?
Mənfəətdirsə tək ölçün, bu cəmiyyətdə nizam qalarmı? Bax, pərdə bağlandı. O saxta yuxu bitdi. Kor təsadüf nağılı bu gün iflas etdi. Yoxluqdan varlıq çıxmaz. Bu necə bir kor inaddı? İçindəki boşluğa sığmır bu kainat. Yaxşı insan olsan nə dəyişər? Sonda tamamilə yox olacaqsansa. Səni alqışlayan hər kəs torpaq olduqda əlində nə qalacaq? Bir gün hər şey sıfıra vurulacaqsa, rəqəmləri toplamağın nə mənası var? Qarşında iki seçim var. Hər ikisində də itirirsən. Haqlısansa yox olub gedəcəksən. Bu həyat böyük bir heç olacaq. Haqssansa, inkar etdiyin üçün sonsuz bir peşmanlıqda boğulacaqsan. Hər iki tərəfi də qaranlıq olan bu masaya niyə oturacaqsan?