6 Kunda Yoki 13,8 Milliard Yilda Yaratilganmi? — Fan Qur'onni Tasdiqlashda Davom Etmoqda!
Nashr sanasi
Fan va Qur'on haqiqatan ham bir-biriga zidmi? Olti kun. Qur'onda koinotning yaratilishi uchun haqiqatan ham shunday vaqt berilganmi? Unda yetti qavat osmon-chi? Fan Qur'ondagi yetti qavatli osmon tushunchasini isbotlay oladimi? Qur'on chindan ham quyoshning loyqa buloqqa botishini da'vo qiladimi? Bir tomondan, har kuni Qur'ondagi yangi ilmiy mo'jizalar kashf etilmoqda. Boshqa tomondan esa ba'zi oyatlar zamonaviy fanga ziddek tuyuladi. Xo'sh, qaysi biri to'g'ri? Ushbu videoda biz barcha chalkashliklarga oydinlik kiritamiz. Eng ko'p bahslashiladigan oyatlarning ba'zilarini chuqur tahlil qilamiz. Bugun oldimga aniq maqsad qo'yganman. Ushbu sayohat oxirida sizda asosiy qoidalar to'plami bo'ladi.
Duch kelishingiz mumkin bo'lgan har qanday boshqa savolga oydinlik kiritish uchun kalitlarga ega bo'lasiz. Bu Qur'onga bo'lgan qarashingizni o'zgartirib, o'z qoidalarimiz orqali e'tirozlarga qanday javob berishni o'rganasiz. Tarixdan Yevropada cherkovning fanga qarshi qanday kurashganini bilamiz. Bu esa dinga nisbatan uzoq davom etgan nafratni keltirib chiqardi, va Islomga ham xuddi shu mezon bilan nohaqlarcha baho berildi. Ushbu noto'g'ri tushunchani yo'q qilish vaqti keldi. Ehtimol, ba'zi odamlar xato deb atayotgan narsalar aslida yashirin mo'jizalardir. Balki Qur'on hamda fan shunchaki bir xil voqeani, faqat ikki xil tilda aytib berayotgandir. Avvalo, bir narsaga oydinlik kiritib olaylik.
Qur'on ilohiy kitobmi? Ushbu poydevorsiz tafsilotlarni tahlil qilish befoyda. Agar Qur'on haqiqat bo'lsa, bu qiyin nuqtalar biz o'rganishimiz kerak bo'lgan savollardir, xolos. Bugun javobni bilmaslik kitob noto'g'ri ekanligini anglatmaydi. Bu hali ham o'rganayotganimizni bildiradi. Ammo agar bu poydevorni ongingizda mustahkamlab olmagan bo'lsangiz, hech qanday javob sizni qanoatlantirmaydi. Shuning uchun boshqa videolarimizda ko'rishingiz mumkin bo'lgan islomiy dalillarni ko'rish — katta manzarani tushunishning kalitidir. Bu — bizning birinchi oltin qoidamiz. Keling, eng mashhur da'vodan boshlaylik.
Qof surasining 38-oyatida shunday deyiladi: "Darhaqiqat, Biz osmonlar va Yerni, hamda ularning orasidagi barcha narsalarni olti kunda yaratdik, va hech qanday charchoq bo'lmadi." Fan koinotning shakllanishi uchun milliardlab yillar ketganini aytadi, Qur'on esa olti kun demoqda. Bu ziddiyat emasmi? Avvalo, biz muhim bir savolni berishimiz kerak. Qur'onda "kun" so'zi aslida nimani anglatadi? Biz kun deganimizda, o'z-o'zidan 24 soatni tushunamiz. Ammo Yer va Quyosh hali mavjud ham bo'lmagan bir paytda, 24 soatlik o'lchovdan foydalanish qanchalik mantiqiy? Qur'on Yer hali yaratilmasidan oldin o'z o'qi atrofida olti marta aylanganini nazarda tutgan bo'lishi mumkinmi? Albatta, yo'q.
Buni tushunish uchun Qur'onda ishlatilgan asl arabcha so'zga qarashimiz kerak: "yavm". O'zining asl til kontekstida "yavm" shunchaki 24 soatni anglatmaydi. U boshi va oxiri bo'lgan davr, bosqich yoki bir zamonni anglatadi. Shu ma'noda, olti kun — aslida yaratilishning olti asosiy bosqichidir. Koinotning Yaratuvchisi uchun vaqtni faqat bizning 24 soatlik davrimiz bilan o'lchab bo'lmaydi. Uning ulkan saltanatida Yupiterdagi bir kun bor-yo'g'i taxminan 10 soat, Venerada esa bir kun butun bir yildan ham uzoqroq davom etadi.
Alloh Qur'onda shunday marhamat qiladi: "Farishtalar va Jabroil Uning huzuriga miqdori ellik ming yil bo'lgan bir Kunda ko'tarilurlar." Yoki boshqa bir oyatda: "...sizlarning hisobingizdagi ming yilga teng bo'lgan bir Kunda." Qur'onning o'zi kun o'lchovining o'zgaruvchan ekanini tushuntiradi. Xo'sh, nega Qur'onda bunday oyat bor? Nega Qur'on ushbu olti davrni tilga oldi? Gap uning qancha vaqt olganida emas. Gap uning qanday loyihalashtirilganidadir. Agar uning 13,8 milliard yil emas, 15,8 milliard yil ekanini bilsangiz ham, bu hayotingizni o'zgartirmasdi.
Ammo uning bosqichma-bosqich amalga oshirilganini bilish — yaratilish nazorat ostidagi, bosqichma-bosqich kechgan jarayon Hatto tartibsizlikdek tuyulgan narsalar ham aslida nazorat ostida. Har bir narsa bir jarayonga ergashadi. Hamma narsa o'lchovli va hamma narsaning o'z maqsadi bor. Endi o'sha olti bosqich aynan nimalardan iborat ekanini kashf qilish — olimlarning vazifasidir. Ularning xulosalariga nazar tashlaganimizda esa, bu uyg'unlikni inkor etib bo'lmaydi. Biz bu sayohatning olti bosqichga mukammal mos kelishini ko'ramiz. U yagona nuqtadan boshlanadi va bugungi hayot bilan yakunlanadi. Boshida aytganimizdek, Qur'on va fan ikki xil tilda aynan bir haqiqatga ishora qiladi.
Alloh faqat kichik bir mutaxassislar guruhiga xitob qilmaydi. U zamon va bilim darajasidan qat'i nazar, har bir qalbga yetib boradigan tilda so'zlaydi. Bu esa bizni ikkinchi oltin qoidamizga olib keladi. Qur'on — fan darsligi emas. U — hayot uchun yo'riqnomadir. U san'at haqida shunchaki san'at uchun emas, balki San'atkorni tanitish uchun so'zlaydi. Yaratuvchimizni tanitish uchun. Olim bo'lasizmi yoki cho'pon, Qur'on sizga to'g'ri qarash uslubini o'rgatadi. Shu sababli u dinozavrlar yoki texnik tafsilotlarga to'xtalib o'tirmaydi, balki tuya va pashsha kabi sodda misollarga e'tibor qaratadi. Endi yanada chuqurroq sirga yuzlanishimiz kerak. Zamonaviy fan kuzatiladigan koinot haqida gapiradi.
Qur'on esa boshqa atamani qo'llaydi: "sab'a samavot". Mulk surasida Alloh taolo aytadi: "U zot yetti osmonni qavatma-qavat qilib yaratgan zotdir. Mehribon Zotning yaratishida hech bir nuqsonni ko'rmaysan. Yana bir bor qara: bir yoriq, nuqson ko'ryapsanmi?" Bir qarashda biz faqat bitta cheksiz, ulkan fazoni ko'ramiz. Xo'sh, bu yetti qavat aslida nimani anglatadi? Bu biz hali kashf etmagan ilmiy haqiqatmi, yoki biz unga noto'g'ri tomondan qarayapmizmi? Keling, ushbu sirni tushunishga harakat qilib, uning koinot haqidagi bilimlarimizga mos kelishini ko'raylik. Tasavvur qiling, siz tezyurar poyezdda bir chashka qahva ushlab o'tiribsiz. Siz uchun qahva mutlaqo qimirlamay turibdi.
Ammo tashqarida, platformada turgan odam uchun o'sha qahva soatiga 200 kilometr tezlikda uchib bormoqda. Kim haq? Siz ham, u ham. Tezlik va harakat tayanch nuqtasiz hech qanday ma'noga ega emas. Biror narsaning qanday harakatlanishini aniqlash uchun "Nimaga nisbatan?" deb so'rash kerak. Koinotda hech narsa o'z-o'zidan harakatlanmaydi. U har doim kattaroq bir tizim ichida harakat qiladi. Har bir osmon o'z ichidagi hamma narsa uchun belgilangan tayanch nuqtasini ta'minlaydi. Mashinangiz Yerga nisbatan harakatlanadi. Yer Quyoshga nisbatan harakatlanadi. Demak, birinchi osmon — Yer tizimi, ikkinchi osmon esa — Quyosh tizimidir. Bizning Quyoshimiz ham to'xtab turgani yo'q.
U soniyasiga 19 kilometr tezlikda muayyan yo'nalishda harakatlanmoqda. Biz bu harakatni faqat yaqin atrofdagi yulduzlarni tayanch sifatida olib tushunamiz. Demak, uchinchi osmon — yulduzlar tizimidir. Bu yulduzlar Somon yo'li deb ataladigan galaktika markazi atrofida aylanadi. Demak, bu — to'rtinchi osmondir. Beshinchi osmon — Mahalliy guruh bo'lib, u taxminan 50 ta galaktikadan, jumladan, Andromedadan iborat to'plamdir. Bu yerda biz butun galaktikalarning bir-biriga nisbatan harakatini o'lchaymiz. Oltinchi osmon — superklasterlar olamidir. Bu ulkan miqyosda minglab galaktikalar guruhlari tortishish kuchining nurli daryolari kabi birga oqadi. Yettinchi osmon esa — kuzatiladigan koinotdir.
Eng oliy tayanch tizimi. Bu yerda fazoning kengayishi asosiy tayanch hisoblanadi. U barcha narsani o'z ichiga oladi. Bu quyi tizim har doim yuqori tizimdan o'z ma'nosini topadigan mukammal iyerarxiya hisoblanadi. Buyuk islom olimi Badiuzzamon esa o'zgacha bir nuqtai nazarni taklif qiladi. Sayyoralarning harakati havoda uchayotgan samolyotdan ko'ra, suvda suzayotgan baliqqa ko'proq o'xshaydi. Fazo yulduzlar atrofida egilib, ko'rinmas to'lqinlarni hosil qiladi, xuddi ulkan kosmik ummon kabi. Zamonaviy astrofiziklar koinotni ulkan oqib turuvchi suyuqlik sifatida modellashtirishadi. Qur'on asrlar oldin fazoning ana shu suyuqliksimon tabiatiga ishora qilganini bilarmidingiz?
Yosin surasida quyosh va oy o'ziga xos so'z bilan ta'riflanadi. Unda: "Har biri o'z falagida suzar", deb aytiladi. Bu — mukammal fizik ta'rifdir. Hatto Payg'ambarimiz Muhammad (s.a.v.)ning hadislarida ham fazo "mavji makfuf", ya'ni jilovlangan to'lqin deyilgan. Ushbu suyuqliksimon tuzilish Qur'onda doimiy ravishda ta'kidlanadi. Fazo o'zi ta'sirlashayotgan massaga qarab o'z xususiyatini o'zgartiradi. Quyosh tizimimizda quyosh uni chuqur gravitatsiya chuqurligiga aylantiradi. Ammo galaktika miqyosida esa, fazo milliardlab yulduzlarning umumiy og'irligi ostida egilib, ularni ulkan aylanuvchi diskka yo'naltiradi.
Ushbu o'ziga xos ta'sirlashuvlar koinotni tasodifiy moddalar to'dasidan iyerarxik qatlamga aylantiradi. Har bir qatlam o'z qonuniyatlariga ega alohida muhit sifatida harakat qiladi. Demak, Yaratuvchi ushbu murakkab tuzilmani yetti qavat deb tasniflagan bo'lsa, demak, yetti qatlamdan iborat. Shunday savol beraylik: koinot yetti qatlamdan iborat emas deganlar uning ortidagi chuqurroq ma'noni o'tkazib yubormayaptilarmikan? Qur'on nega shunchaki "osmonlar" demasdan, "yetti osmon" iborasida qat'iy turishiga hech e'tibor berganmisiz? Bu — mutlaq nazorat haqidagi xabardir. Tizimning aniq chegaralarini belgilash uning me'mori ekaningizni isbotlaydi.
Yoki hech bo'lmaganda uni ich-ichidan bilishingizni ko'rsatadi. Alloh yetti xil qonunlar to'plami bilan yetti xil qatlamni boshqaradi. Bularning barchasi — yagona uyg'un harakatdir. U bir vaqtning o'zida birinchi qatlamdagi qushning parvozini va to'rtinchi qatlamdagi galaktikaning harakatini boshqaradi. Uning uchun mikro va makro olam — yagona, mukammal tartibga solingan tizimdir. Mana bu — bizning uchinchi oltin qoidamiz. Faqat so'zlarga qaramang, uning ortidagi ma'noni tushunishga harakat qiling.
Isro surasining 44-oyatida Alloh taolo haqida shunday deyilgan: "Yetti osmon, Yer va ulardagi barcha jonzotlar Unga tasbeh aytur..." Tarozi pallasining bir tomonida yetti osmon, ikkinchi tomonida esa Yer turibdi. Garchi Yer koinotda bir qum zarrasiday bo'lsa ham, u — ma'no markazidir. U — ilohiy san'at ko'rgazmasidir. U — oxirat urug'lari ekiladigan daladir. U — insoniyatning eng buyuk yo'lboshchilari, sevimli Payg'ambarimiz Muhammad (a.s) kabi minglab payg'ambarlarning maskanidir. Biror narsaning qadri uning jismoniy hajmi, tezligi yoki tarkibidagi minerallar bilan o'lchanmaydi. Bu esa to'rtinchi oltin qoidamizni ochib beradi.
Qur'on narsalarga ularning moddiy hajmiga qarab emas, ma'nosiga qarab qadr beradi. Shu sababli: "Ushbu ulkan koinotda Xudo chindan ham bizga e'tibor beradimi?" degan savol xayolingizga ham kelmasin. Ulamolarimiz boshqa turli tafsirlarni ham taqdim etganlar. Masalan, ba'zilar butun kuzatiladigan koinot, biz ko'rib turgan barcha narsalar aslida faqat birinchi osmon ekanini aytishgan. Undan narida esa kuzatuvimizdan butunlay tashqarida bo'lgan yana olti qatlam mavjud. Fikrlar ilgari surilgani sari, biz keng tarqalgan bir tuzoqdan qochishimiz kerak. Biz ko'pincha bu qarashlardan faqat bittasi to'g'ri bo'ladi deb o'ylaymiz.
Chunki cheklangan aqlimiz bilan so'zlarimiz orqali odatda faqat bitta ma'noni nazarda tutamiz. Ammo Allohning ilmi abadiydir. Uning kalomi bir vaqtda haqiqatning barcha qatlamlarini o'z ichiga oladi. Bu esa bizni beshinchi oltin qoidamizga olib keladi. Qur'onning bitta so'zi faqat bitta ma'noni ifodalamaydi. U bir vaqtning o'zida turli mo'jizalarga kalit bo'loladi. Bu mantiq koinotning olti kunda yaratilishiga ham mukammal tarzda tatbiq etilishi mumkin. Yetti osmon bo'yicha ko'plab to'g'ri tushunchalar bo'lgani kabi, bu olti kun bo'yicha ham olti xil aniq va to'g'ri talqinlar bo'lishi mumkin. Ularning barchasi haqiqat bo'lishi va Alloh tomonidan iroda qilingan bo'lishi mumkin.
Ammo noaniq va xato talqinlar haqida nima deyish mumkin? Aynan shu yerda ko'pchilik boshqa bir mantiqiy tuzoqqa tushadi. Masalan, yetti osmon deganda Quyosh tizimimizdagi yettita ko'rinadigan sayyora nazarda tutilgan degan mashhur qarash bor edi. Bu o'z davri uchun mantiqiy taxmin edi. Ammo fan ko'proq sayyoralarni kashf etgach, bu nazariya puchga chiqdi. Ba'zi tanqidchilar esa Qur'onning xatoligi isbotlandi deb da'vo qilishdi. Lekin ular bor-yo'g'i bir insonning nazariyasini rad etdilar, xolos. Kitobxonning noto'g'ri tushunishida muallifni ayblab bo'lmaydi. Bitta nazariyaning noto'g'ri ekanini isbotlash haqiqatni yo'q qildingiz degani emas.
Siz shunchaki qolgan oltitasi uchun yo'l ochdingiz. Shunday ekan, qachonki fanning Qur'onga zid ekanini eshitsangiz, esda tuting: siz katta ehtimol bilan haqiqatga mos kelmagan insoniy talqinni ko'rayotgan bo'lasiz. Ushbu video davomida biz Qur'on mo'jizalarini ta'kidlab o'tdik. Shuncha islomiy dalillar fonida, bu ziddiyatlar yechilishini kutayotgan jumboq bo'lib qolaveradi. Bugun javobni bilmaslik — biz hali ham o'rganayotganimizni anglatadi, xolos. Endi bu qoidalarni oxirgi noto'g'ri tushunilgan oyatga tatbiq qilamiz. Qudratli hukmdor Zulqarnaynning safari.
Uning g'arbga qilgan mashhur yurishini tasvirlar ekan, oyatda aytiladi: "Va nihoyat, quyosh botadigan joyga yetib borganida, uning loyqa buloqqa botayotganini ko'rdi..." Bir qarashda, bu qadimgi Yassi Yer haqidagi noto'g'ri tushunchaga o'xshaydi. Dinsiz tanqidchilar esa so'rashadi: "Qanday qilib Yerdan ancha katta bo'lgan ulkan yulduz loyqa suv havzasiga jismonan botishi mumkin?!" Javob aslida ular hujum qilayotgan oyatning o'zida yashiringan. Qur'on quyosh loyqa havzaga jismonan botdi deb aytmayapti. Aniq ibora shunday: "botayotganini ko'rdi". Bu yerda Qur'on sayohatchining ko'z o'ngidagi manzarani tasvirlash uchun kundalik insoniy tildan foydalanmoqda.
U aslida ufqning aniq ko'rinishini muhrlaydigan kamera vazifasini o'tamoqda. Oyatdan biz faqat uning g'arbga qarab yurganini bilamiz. U qayerdan boshlaganini ham, qayerda to'xtaganini ham bilmaymiz. Shunga qaramay, birgina satr bilan, Qur'on ushbu asrlar oldin sodir bo'lgan voqeaning aniq joylashuvini mukammal tarzda tasvirlab beradi. U ulkan ummon qaynayotgan loyqa buloqqa o'xshab ko'rinadigan nuqtada turgan edi. G'arbga safari uni qit'aning eng chekkasiga, ulkan okeanning ro'parasiga olib bordi. Bu, ehtimol, Atlantika okeani bo'lgan. Bu yozning o'rtasi edi. Kuchli issiqlik sohil bo'yidagi botqoqlik va sho'rxokliklarni qizdirib yuborardi. Bu esa ulkan bug'ning ko'tarilishiga sabab bo'lgan.
Zulqarnayn musaffo ufqqa qaramayotgan edi. U ko'tarilayotgan qalin tuman va bug' pardasi ortidan qarayotgan edi. u sohil bo'yidan quyosh botishini ana shunday ko'rgan. Ammo bu hali hammasi emas. Esingizda bo'lsa, Qur'ondagi bitta ibora bir necha qatlamli ma'nolarni tashiydi degan edik. Bu — butun Qur'on bo'ylab biz ko'radigan aql bovar qilmas uslubdir. U ba'zida ulkan Yer sayyorasini osoyishta beshik deb ataydi. Olovli quyoshni oddiy chiroq, oyni esa mayin nur taratuvchi fonus deb ta'riflaydi. Allohning cheksiz saltanatida, sayyoramizdagi eng katta okean qanday ta'riflanishi kerak? Eng buyuk ummon ham kichik bir qaynoq buloqdan boshqa narsa emas.
Demak, Rabbimiz shunday tilni qo'llaydiki, U inson idroki bilan O'zining buyukligi o'rtasida mushtarak bir tushuncha o'rnatadi. Hatto bugun ham biz "quyosh botyapti" deymiz. Hech kim bizni: "Aslida Yer aylanyapti", deb to'g'rilamaydi. Hamma gap nima haqidaligini tushunadi. Biroq, afsuski, zamonaviy tanqidchilarning aksariyati ma'no izlash o'rniga shunchaki janjal qidirishadi. Tilni yoki kontekstni o'rganishga hatto bir soat ham sarflamagan odamlar birinchi bo'lib uning ilmiy jihatdan noto'g'ri ekanini da'vo qiladilar. O'ylab ko'ring. Mexanik muhandisdan ochiq yurak operatsiyasini o'tkazishni so'rarmidingiz? Siz jarrohning huzuriga borasiz.
Unda nega Qur'onga boshqacha munosabatda bo'lishimiz kerak? Agar kimdir butun vaqtini Qur'onga hujum qilishga sarflasa yoki o'z faoliyatini Islomni tanqid qilish ustiga qursa, undan xolis tahlil kutmang. Haqiqatni bilmoqchi bo'lsangiz, mutaxassislarga murojaat qilasiz. Bitta chuqur, professional tahlil yuzlab internetdagi quruq tanqidlardan afzalroq. Ular go'yoki ulkan xatoni topdik deb o'ylashadi. Asrlar davomida musulmon olimlari butunlay payqamagan xatoni-ya. Ular ilm-fan tarixidagi eng buyuk daholar Qur'onni hech qachon o'qimagan deb o'ylashadimi? Islom tarixi yuzlab buyuk olimlar, astronomlar va matematiklar bilan to'la.
Ular butun umrlarini ham fanni, ham Qur'onni o'rganishga bag'ishladilar. Biz fanga peshqadamlik qilgan sivilizatsiya haqida gapiryapmiz. Bugun biz bilgan zamonaviy dunyo ularning mehnati ustiga qurilgan. Misol uchun, Ibn al-Haysamni oling. Zamonaviy optika asoschisi. Uning yonida al-Xorazmiy kabi olimlar bor edi. Hozir ushbu videoni ko'rish uchun siz foydalanayotgan algoritmlar ortida u turibdi. Jobir ibn Hayyon zamonaviy kimyoga asos soldi, 8-asrda dunyodagi birinchi laboratoriyani qurdi. Tibbiyot ensiklopediyasi Yevropa universitetlarida yarim ming yil davomida oliy qo'llanma bo'lib xizmat qilgan Ibn Sinoga qarang. Robototexnika va mexanika muhandisligi otasi — Al-Jazariyga qarang.
Sotsiologiya va tarixshunoslik asoschisi — Ibn Xaldunga qarang. Ularning bari Qur'onga chuqur tahliliy aql bilan yondashganlar, shunga qaramay, uning oyatlarida mutlaq uyg'unlikni topganlar. Fotima al-Fihriyga qarang, dunyodagi eng qadimgi, hanuz faoliyat yuritayotgan universitetga asos solgan ziyoli ayol. Maryam al-Ijliyani misol qilib oling. O'sha paytlarda G'arbda ayol kishi ilmga qo'l ursa, u qiynoq va qatlga duchor bo'lardi. Ammo Islom olamida Maryam al-Ijliya Yevropa asrlar davomida hatto orzu ham qilolmaydigan matematika va muhandislik bilan shug'ullanardi. U usturlob deb nomlangan o'ta murakkab astronomik hisoblagichni yasagan.
Ibn al-Baytor, Al-Johiz, Az-Zahroviy, Beruniy, Al-Battoniy. Bu ro'yxatni yana uzoq davom ettirolamiz. Musulmon professor Fuat Sezgin bir paytlar shunday degan edi: "G'arb sivilizatsiyasi — Islomning farzandidir". Shunday ekan, bundan buyon kimdir sizga Qur'onda xato topganini aytsa, shunchaki jilmayib qo'yishingiz mumkin. Chunki endi sizda bosh kalitlar bor. Da'voni ular orqali tekshirib ko'ring. Birinchidan, avval Islomning dalillariga e'tibor qarating. Shunda bitta savol butun poydevoringizni larzaga keltirmaydi. Ikkinchidan, ular Qur'onga hayot uchun yo'riqnoma emas, fizika darsligi deb qarayotgan bo'lishi mumkinmi?
Qur'on koinotni bizga kimyo yoki astronomiyani o'rgatish uchun emas, balki Yaratuvchini tanitish uchun tasvirlaydi. Uchinchidan, faqat so'zlarga qaramang. Uning ortidagi ma'noni tushunishga urining. Ular Yaratuvchi ko'rsatmoqchi bo'lgan chuqurroq ma'noni o'tkazib yuborishi mumkin. To'rtinchidan, Alloh nigohimizni boshqa tomonga qaratib, butunlay boshqa nuqtai nazardan qarashni so'rayotgan bo'lsa-chi? Qur'on biror yaratilishni tilga olganda, ehtimol, uning kundalik jismoniy vazifasiga e'tibor qaratmayotgandir. Beshinchidan, kitobxonning xatosi uchun muallifni ayblayotgan bo'lmang yana? Insoniy olimning yanglish taxminini Allohning benuqson kalomi bilan aslo adashtirmang.
Oltinchidan, o'zingizdan so'rang: "Men Yaratuvchining aniq so'zlarini o'qiyapmanmi, yoki tarjimonning cheklangan so'z boyliginimi?" Ulug'vor ilohiy kalomni bitta oddiy tarjima qilingan so'zga sig'dirolmaysiz. Siz ummonni kichik bir piyolaga quymoqchidirsiz balki. Yettinchidan, haqiqatni mutaxassislardan izlayapsizmi, yoki faqat janjal qidirayotganlardanmi? Agar muqaddas kitobni chinakamiga tushunishni istasangiz, butun umrini unga bag'ishlagan olimlar bilan o'tirishingiz kerak. Unga hujum qilishdan manfaat ko'radigan inkorchilar bilan emas. Sakkizinchidan, Islom boshqa dinlar kabi emas, shuning uchun unga boshqalar kabi qaramang. Chunki yuzta dindan faqat bittasi haqiqiy bo'lishi mumkin.
Mantiqan, ulardan 99 tasi noto'g'ri bo'lishi kerak. Albatta, ular fanga yoki mantiqqa zid keladi. Agar siz haq dinni o'sha 99 ta notog'ri din bilan bir qatorga qo'ysangiz, siz xolis bo'lmayapsiz. Siz shunchaki dangasalik qilyapsiz. Siz dinga unga tegishli bo'lmagan tarix orqali baho beryapsiz. Insoniy g'oyalar chang bosib yotgan bir paytda, Qur'on hamisha yangiligicha qoladi. U eskirmaydi. U har bir asr o'tishi bilan faqat yosharib boradi. Fan har safar bir qadam oldinga siljiganida, u muqaddas bitikdan uzoqlashmaydi. U uning yanada chuqurligiga kirib boradi. Esda tuting, tarixda o'z davrining xato g'oyalariga tayanib, Qur'onni masxara qilgan mutakabbir tanqidchilar kam bo'lmagan.
Bugun o'sha xato nazariyalar unutilib ketdi. O'sha tanqidchilar esa o'z afsuslari bilan qabrlarida yolg'iz qoladilar. Axir, hatto ilm-fan ham o'zgaradi. Bugun inkor etganini ertaga qabul qilishi mumkin. Agar ushbu kalitlarni qo'llasangiz, ziddiyat illyuziyasi yo'qoladi. Koinotni Yaratuvchi tomonidan yozilgan kitob deb tasavvur qiling. Fan faqat kitobning og'irligi, shrift hajmi, qog'ozi, siyohi va jumlalarning tuzilishiga e'tibor qaratadi xolos. Ammo u hech qachon maktubni o'qiy olmaydi. Qur'on esa — koinot uchun tarjima qo'llanmasidir. U barcha yaratilish ortidagi ma'noni ochib beradi, bu esa bizga Yaratuvchining maktublarini o'qish imkonini beradi.
Agar Qur'onni fandan ajratsangiz, butun umringizni koinot kitobining harflarini sanash bilan o'tkazasiz. Lekin hech qachon uning asl ma'nosini tushunmaysiz. Har ikkala kitob ham aynan bir Muallif tomonidan yozilgani sababli, ular o'rtasida ziddiyat bo'lishi mantiqan imkonsizdir. Videolarimiz ortidagi manbani bilishni xohlaysizmi? Sizni o'z kutubxonamizga taklif qilamiz va aynan o'sha manbadan foydalanish imkoniyatini taqdim etamiz. Buni "Mening Risolam" (My Risale) tafsir o'qish ilovamiz orqali amalga oshiring.
Ilovadagi maxsus kuzatuv funksiyalari bilan Qur'on ma'nolarini o'rganishingiz, iymoningizni mustahkamlashingiz va Islom haqiqatlarini isbotlashni Allohning borligini, Muhammad (sollallohu alayhi vasallam)ning payg'ambarliklarini va boshqa barcha iymon shartlarini ishonchli hamda samarali tarzda isbotlashni o'rganishingiz mumkin. Shayton ushbu imkoniyatni kechiktirishingizga yo'l qo'ymasin. Quyidagi havolani bosing, ushbu bepul ilovani yuklab oling va bugundanoq biz bilan safaringizni boshlang.
Duch kelishingiz mumkin bo'lgan har qanday boshqa savolga oydinlik kiritish uchun kalitlarga ega bo'lasiz. Bu Qur'onga bo'lgan qarashingizni o'zgartirib, o'z qoidalarimiz orqali e'tirozlarga qanday javob berishni o'rganasiz. Tarixdan Yevropada cherkovning fanga qarshi qanday kurashganini bilamiz. Bu esa dinga nisbatan uzoq davom etgan nafratni keltirib chiqardi, va Islomga ham xuddi shu mezon bilan nohaqlarcha baho berildi. Ushbu noto'g'ri tushunchani yo'q qilish vaqti keldi. Ehtimol, ba'zi odamlar xato deb atayotgan narsalar aslida yashirin mo'jizalardir. Balki Qur'on hamda fan shunchaki bir xil voqeani, faqat ikki xil tilda aytib berayotgandir. Avvalo, bir narsaga oydinlik kiritib olaylik.
Qur'on ilohiy kitobmi? Ushbu poydevorsiz tafsilotlarni tahlil qilish befoyda. Agar Qur'on haqiqat bo'lsa, bu qiyin nuqtalar biz o'rganishimiz kerak bo'lgan savollardir, xolos. Bugun javobni bilmaslik kitob noto'g'ri ekanligini anglatmaydi. Bu hali ham o'rganayotganimizni bildiradi. Ammo agar bu poydevorni ongingizda mustahkamlab olmagan bo'lsangiz, hech qanday javob sizni qanoatlantirmaydi. Shuning uchun boshqa videolarimizda ko'rishingiz mumkin bo'lgan islomiy dalillarni ko'rish — katta manzarani tushunishning kalitidir. Bu — bizning birinchi oltin qoidamiz. Keling, eng mashhur da'vodan boshlaylik.
Qof surasining 38-oyatida shunday deyiladi: "Darhaqiqat, Biz osmonlar va Yerni, hamda ularning orasidagi barcha narsalarni olti kunda yaratdik, va hech qanday charchoq bo'lmadi." Fan koinotning shakllanishi uchun milliardlab yillar ketganini aytadi, Qur'on esa olti kun demoqda. Bu ziddiyat emasmi? Avvalo, biz muhim bir savolni berishimiz kerak. Qur'onda "kun" so'zi aslida nimani anglatadi? Biz kun deganimizda, o'z-o'zidan 24 soatni tushunamiz. Ammo Yer va Quyosh hali mavjud ham bo'lmagan bir paytda, 24 soatlik o'lchovdan foydalanish qanchalik mantiqiy? Qur'on Yer hali yaratilmasidan oldin o'z o'qi atrofida olti marta aylanganini nazarda tutgan bo'lishi mumkinmi? Albatta, yo'q.
Buni tushunish uchun Qur'onda ishlatilgan asl arabcha so'zga qarashimiz kerak: "yavm". O'zining asl til kontekstida "yavm" shunchaki 24 soatni anglatmaydi. U boshi va oxiri bo'lgan davr, bosqich yoki bir zamonni anglatadi. Shu ma'noda, olti kun — aslida yaratilishning olti asosiy bosqichidir. Koinotning Yaratuvchisi uchun vaqtni faqat bizning 24 soatlik davrimiz bilan o'lchab bo'lmaydi. Uning ulkan saltanatida Yupiterdagi bir kun bor-yo'g'i taxminan 10 soat, Venerada esa bir kun butun bir yildan ham uzoqroq davom etadi.
Alloh Qur'onda shunday marhamat qiladi: "Farishtalar va Jabroil Uning huzuriga miqdori ellik ming yil bo'lgan bir Kunda ko'tarilurlar." Yoki boshqa bir oyatda: "...sizlarning hisobingizdagi ming yilga teng bo'lgan bir Kunda." Qur'onning o'zi kun o'lchovining o'zgaruvchan ekanini tushuntiradi. Xo'sh, nega Qur'onda bunday oyat bor? Nega Qur'on ushbu olti davrni tilga oldi? Gap uning qancha vaqt olganida emas. Gap uning qanday loyihalashtirilganidadir. Agar uning 13,8 milliard yil emas, 15,8 milliard yil ekanini bilsangiz ham, bu hayotingizni o'zgartirmasdi.
Ammo uning bosqichma-bosqich amalga oshirilganini bilish — yaratilish nazorat ostidagi, bosqichma-bosqich kechgan jarayon Hatto tartibsizlikdek tuyulgan narsalar ham aslida nazorat ostida. Har bir narsa bir jarayonga ergashadi. Hamma narsa o'lchovli va hamma narsaning o'z maqsadi bor. Endi o'sha olti bosqich aynan nimalardan iborat ekanini kashf qilish — olimlarning vazifasidir. Ularning xulosalariga nazar tashlaganimizda esa, bu uyg'unlikni inkor etib bo'lmaydi. Biz bu sayohatning olti bosqichga mukammal mos kelishini ko'ramiz. U yagona nuqtadan boshlanadi va bugungi hayot bilan yakunlanadi. Boshida aytganimizdek, Qur'on va fan ikki xil tilda aynan bir haqiqatga ishora qiladi.
Alloh faqat kichik bir mutaxassislar guruhiga xitob qilmaydi. U zamon va bilim darajasidan qat'i nazar, har bir qalbga yetib boradigan tilda so'zlaydi. Bu esa bizni ikkinchi oltin qoidamizga olib keladi. Qur'on — fan darsligi emas. U — hayot uchun yo'riqnomadir. U san'at haqida shunchaki san'at uchun emas, balki San'atkorni tanitish uchun so'zlaydi. Yaratuvchimizni tanitish uchun. Olim bo'lasizmi yoki cho'pon, Qur'on sizga to'g'ri qarash uslubini o'rgatadi. Shu sababli u dinozavrlar yoki texnik tafsilotlarga to'xtalib o'tirmaydi, balki tuya va pashsha kabi sodda misollarga e'tibor qaratadi. Endi yanada chuqurroq sirga yuzlanishimiz kerak. Zamonaviy fan kuzatiladigan koinot haqida gapiradi.
Qur'on esa boshqa atamani qo'llaydi: "sab'a samavot". Mulk surasida Alloh taolo aytadi: "U zot yetti osmonni qavatma-qavat qilib yaratgan zotdir. Mehribon Zotning yaratishida hech bir nuqsonni ko'rmaysan. Yana bir bor qara: bir yoriq, nuqson ko'ryapsanmi?" Bir qarashda biz faqat bitta cheksiz, ulkan fazoni ko'ramiz. Xo'sh, bu yetti qavat aslida nimani anglatadi? Bu biz hali kashf etmagan ilmiy haqiqatmi, yoki biz unga noto'g'ri tomondan qarayapmizmi? Keling, ushbu sirni tushunishga harakat qilib, uning koinot haqidagi bilimlarimizga mos kelishini ko'raylik. Tasavvur qiling, siz tezyurar poyezdda bir chashka qahva ushlab o'tiribsiz. Siz uchun qahva mutlaqo qimirlamay turibdi.
Ammo tashqarida, platformada turgan odam uchun o'sha qahva soatiga 200 kilometr tezlikda uchib bormoqda. Kim haq? Siz ham, u ham. Tezlik va harakat tayanch nuqtasiz hech qanday ma'noga ega emas. Biror narsaning qanday harakatlanishini aniqlash uchun "Nimaga nisbatan?" deb so'rash kerak. Koinotda hech narsa o'z-o'zidan harakatlanmaydi. U har doim kattaroq bir tizim ichida harakat qiladi. Har bir osmon o'z ichidagi hamma narsa uchun belgilangan tayanch nuqtasini ta'minlaydi. Mashinangiz Yerga nisbatan harakatlanadi. Yer Quyoshga nisbatan harakatlanadi. Demak, birinchi osmon — Yer tizimi, ikkinchi osmon esa — Quyosh tizimidir. Bizning Quyoshimiz ham to'xtab turgani yo'q.
U soniyasiga 19 kilometr tezlikda muayyan yo'nalishda harakatlanmoqda. Biz bu harakatni faqat yaqin atrofdagi yulduzlarni tayanch sifatida olib tushunamiz. Demak, uchinchi osmon — yulduzlar tizimidir. Bu yulduzlar Somon yo'li deb ataladigan galaktika markazi atrofida aylanadi. Demak, bu — to'rtinchi osmondir. Beshinchi osmon — Mahalliy guruh bo'lib, u taxminan 50 ta galaktikadan, jumladan, Andromedadan iborat to'plamdir. Bu yerda biz butun galaktikalarning bir-biriga nisbatan harakatini o'lchaymiz. Oltinchi osmon — superklasterlar olamidir. Bu ulkan miqyosda minglab galaktikalar guruhlari tortishish kuchining nurli daryolari kabi birga oqadi. Yettinchi osmon esa — kuzatiladigan koinotdir.
Eng oliy tayanch tizimi. Bu yerda fazoning kengayishi asosiy tayanch hisoblanadi. U barcha narsani o'z ichiga oladi. Bu quyi tizim har doim yuqori tizimdan o'z ma'nosini topadigan mukammal iyerarxiya hisoblanadi. Buyuk islom olimi Badiuzzamon esa o'zgacha bir nuqtai nazarni taklif qiladi. Sayyoralarning harakati havoda uchayotgan samolyotdan ko'ra, suvda suzayotgan baliqqa ko'proq o'xshaydi. Fazo yulduzlar atrofida egilib, ko'rinmas to'lqinlarni hosil qiladi, xuddi ulkan kosmik ummon kabi. Zamonaviy astrofiziklar koinotni ulkan oqib turuvchi suyuqlik sifatida modellashtirishadi. Qur'on asrlar oldin fazoning ana shu suyuqliksimon tabiatiga ishora qilganini bilarmidingiz?
Yosin surasida quyosh va oy o'ziga xos so'z bilan ta'riflanadi. Unda: "Har biri o'z falagida suzar", deb aytiladi. Bu — mukammal fizik ta'rifdir. Hatto Payg'ambarimiz Muhammad (s.a.v.)ning hadislarida ham fazo "mavji makfuf", ya'ni jilovlangan to'lqin deyilgan. Ushbu suyuqliksimon tuzilish Qur'onda doimiy ravishda ta'kidlanadi. Fazo o'zi ta'sirlashayotgan massaga qarab o'z xususiyatini o'zgartiradi. Quyosh tizimimizda quyosh uni chuqur gravitatsiya chuqurligiga aylantiradi. Ammo galaktika miqyosida esa, fazo milliardlab yulduzlarning umumiy og'irligi ostida egilib, ularni ulkan aylanuvchi diskka yo'naltiradi.
Ushbu o'ziga xos ta'sirlashuvlar koinotni tasodifiy moddalar to'dasidan iyerarxik qatlamga aylantiradi. Har bir qatlam o'z qonuniyatlariga ega alohida muhit sifatida harakat qiladi. Demak, Yaratuvchi ushbu murakkab tuzilmani yetti qavat deb tasniflagan bo'lsa, demak, yetti qatlamdan iborat. Shunday savol beraylik: koinot yetti qatlamdan iborat emas deganlar uning ortidagi chuqurroq ma'noni o'tkazib yubormayaptilarmikan? Qur'on nega shunchaki "osmonlar" demasdan, "yetti osmon" iborasida qat'iy turishiga hech e'tibor berganmisiz? Bu — mutlaq nazorat haqidagi xabardir. Tizimning aniq chegaralarini belgilash uning me'mori ekaningizni isbotlaydi.
Yoki hech bo'lmaganda uni ich-ichidan bilishingizni ko'rsatadi. Alloh yetti xil qonunlar to'plami bilan yetti xil qatlamni boshqaradi. Bularning barchasi — yagona uyg'un harakatdir. U bir vaqtning o'zida birinchi qatlamdagi qushning parvozini va to'rtinchi qatlamdagi galaktikaning harakatini boshqaradi. Uning uchun mikro va makro olam — yagona, mukammal tartibga solingan tizimdir. Mana bu — bizning uchinchi oltin qoidamiz. Faqat so'zlarga qaramang, uning ortidagi ma'noni tushunishga harakat qiling.
Isro surasining 44-oyatida Alloh taolo haqida shunday deyilgan: "Yetti osmon, Yer va ulardagi barcha jonzotlar Unga tasbeh aytur..." Tarozi pallasining bir tomonida yetti osmon, ikkinchi tomonida esa Yer turibdi. Garchi Yer koinotda bir qum zarrasiday bo'lsa ham, u — ma'no markazidir. U — ilohiy san'at ko'rgazmasidir. U — oxirat urug'lari ekiladigan daladir. U — insoniyatning eng buyuk yo'lboshchilari, sevimli Payg'ambarimiz Muhammad (a.s) kabi minglab payg'ambarlarning maskanidir. Biror narsaning qadri uning jismoniy hajmi, tezligi yoki tarkibidagi minerallar bilan o'lchanmaydi. Bu esa to'rtinchi oltin qoidamizni ochib beradi.
Qur'on narsalarga ularning moddiy hajmiga qarab emas, ma'nosiga qarab qadr beradi. Shu sababli: "Ushbu ulkan koinotda Xudo chindan ham bizga e'tibor beradimi?" degan savol xayolingizga ham kelmasin. Ulamolarimiz boshqa turli tafsirlarni ham taqdim etganlar. Masalan, ba'zilar butun kuzatiladigan koinot, biz ko'rib turgan barcha narsalar aslida faqat birinchi osmon ekanini aytishgan. Undan narida esa kuzatuvimizdan butunlay tashqarida bo'lgan yana olti qatlam mavjud. Fikrlar ilgari surilgani sari, biz keng tarqalgan bir tuzoqdan qochishimiz kerak. Biz ko'pincha bu qarashlardan faqat bittasi to'g'ri bo'ladi deb o'ylaymiz.
Chunki cheklangan aqlimiz bilan so'zlarimiz orqali odatda faqat bitta ma'noni nazarda tutamiz. Ammo Allohning ilmi abadiydir. Uning kalomi bir vaqtda haqiqatning barcha qatlamlarini o'z ichiga oladi. Bu esa bizni beshinchi oltin qoidamizga olib keladi. Qur'onning bitta so'zi faqat bitta ma'noni ifodalamaydi. U bir vaqtning o'zida turli mo'jizalarga kalit bo'loladi. Bu mantiq koinotning olti kunda yaratilishiga ham mukammal tarzda tatbiq etilishi mumkin. Yetti osmon bo'yicha ko'plab to'g'ri tushunchalar bo'lgani kabi, bu olti kun bo'yicha ham olti xil aniq va to'g'ri talqinlar bo'lishi mumkin. Ularning barchasi haqiqat bo'lishi va Alloh tomonidan iroda qilingan bo'lishi mumkin.
Ammo noaniq va xato talqinlar haqida nima deyish mumkin? Aynan shu yerda ko'pchilik boshqa bir mantiqiy tuzoqqa tushadi. Masalan, yetti osmon deganda Quyosh tizimimizdagi yettita ko'rinadigan sayyora nazarda tutilgan degan mashhur qarash bor edi. Bu o'z davri uchun mantiqiy taxmin edi. Ammo fan ko'proq sayyoralarni kashf etgach, bu nazariya puchga chiqdi. Ba'zi tanqidchilar esa Qur'onning xatoligi isbotlandi deb da'vo qilishdi. Lekin ular bor-yo'g'i bir insonning nazariyasini rad etdilar, xolos. Kitobxonning noto'g'ri tushunishida muallifni ayblab bo'lmaydi. Bitta nazariyaning noto'g'ri ekanini isbotlash haqiqatni yo'q qildingiz degani emas.
Siz shunchaki qolgan oltitasi uchun yo'l ochdingiz. Shunday ekan, qachonki fanning Qur'onga zid ekanini eshitsangiz, esda tuting: siz katta ehtimol bilan haqiqatga mos kelmagan insoniy talqinni ko'rayotgan bo'lasiz. Ushbu video davomida biz Qur'on mo'jizalarini ta'kidlab o'tdik. Shuncha islomiy dalillar fonida, bu ziddiyatlar yechilishini kutayotgan jumboq bo'lib qolaveradi. Bugun javobni bilmaslik — biz hali ham o'rganayotganimizni anglatadi, xolos. Endi bu qoidalarni oxirgi noto'g'ri tushunilgan oyatga tatbiq qilamiz. Qudratli hukmdor Zulqarnaynning safari.
Uning g'arbga qilgan mashhur yurishini tasvirlar ekan, oyatda aytiladi: "Va nihoyat, quyosh botadigan joyga yetib borganida, uning loyqa buloqqa botayotganini ko'rdi..." Bir qarashda, bu qadimgi Yassi Yer haqidagi noto'g'ri tushunchaga o'xshaydi. Dinsiz tanqidchilar esa so'rashadi: "Qanday qilib Yerdan ancha katta bo'lgan ulkan yulduz loyqa suv havzasiga jismonan botishi mumkin?!" Javob aslida ular hujum qilayotgan oyatning o'zida yashiringan. Qur'on quyosh loyqa havzaga jismonan botdi deb aytmayapti. Aniq ibora shunday: "botayotganini ko'rdi". Bu yerda Qur'on sayohatchining ko'z o'ngidagi manzarani tasvirlash uchun kundalik insoniy tildan foydalanmoqda.
U aslida ufqning aniq ko'rinishini muhrlaydigan kamera vazifasini o'tamoqda. Oyatdan biz faqat uning g'arbga qarab yurganini bilamiz. U qayerdan boshlaganini ham, qayerda to'xtaganini ham bilmaymiz. Shunga qaramay, birgina satr bilan, Qur'on ushbu asrlar oldin sodir bo'lgan voqeaning aniq joylashuvini mukammal tarzda tasvirlab beradi. U ulkan ummon qaynayotgan loyqa buloqqa o'xshab ko'rinadigan nuqtada turgan edi. G'arbga safari uni qit'aning eng chekkasiga, ulkan okeanning ro'parasiga olib bordi. Bu, ehtimol, Atlantika okeani bo'lgan. Bu yozning o'rtasi edi. Kuchli issiqlik sohil bo'yidagi botqoqlik va sho'rxokliklarni qizdirib yuborardi. Bu esa ulkan bug'ning ko'tarilishiga sabab bo'lgan.
Zulqarnayn musaffo ufqqa qaramayotgan edi. U ko'tarilayotgan qalin tuman va bug' pardasi ortidan qarayotgan edi. u sohil bo'yidan quyosh botishini ana shunday ko'rgan. Ammo bu hali hammasi emas. Esingizda bo'lsa, Qur'ondagi bitta ibora bir necha qatlamli ma'nolarni tashiydi degan edik. Bu — butun Qur'on bo'ylab biz ko'radigan aql bovar qilmas uslubdir. U ba'zida ulkan Yer sayyorasini osoyishta beshik deb ataydi. Olovli quyoshni oddiy chiroq, oyni esa mayin nur taratuvchi fonus deb ta'riflaydi. Allohning cheksiz saltanatida, sayyoramizdagi eng katta okean qanday ta'riflanishi kerak? Eng buyuk ummon ham kichik bir qaynoq buloqdan boshqa narsa emas.
Demak, Rabbimiz shunday tilni qo'llaydiki, U inson idroki bilan O'zining buyukligi o'rtasida mushtarak bir tushuncha o'rnatadi. Hatto bugun ham biz "quyosh botyapti" deymiz. Hech kim bizni: "Aslida Yer aylanyapti", deb to'g'rilamaydi. Hamma gap nima haqidaligini tushunadi. Biroq, afsuski, zamonaviy tanqidchilarning aksariyati ma'no izlash o'rniga shunchaki janjal qidirishadi. Tilni yoki kontekstni o'rganishga hatto bir soat ham sarflamagan odamlar birinchi bo'lib uning ilmiy jihatdan noto'g'ri ekanini da'vo qiladilar. O'ylab ko'ring. Mexanik muhandisdan ochiq yurak operatsiyasini o'tkazishni so'rarmidingiz? Siz jarrohning huzuriga borasiz.
Unda nega Qur'onga boshqacha munosabatda bo'lishimiz kerak? Agar kimdir butun vaqtini Qur'onga hujum qilishga sarflasa yoki o'z faoliyatini Islomni tanqid qilish ustiga qursa, undan xolis tahlil kutmang. Haqiqatni bilmoqchi bo'lsangiz, mutaxassislarga murojaat qilasiz. Bitta chuqur, professional tahlil yuzlab internetdagi quruq tanqidlardan afzalroq. Ular go'yoki ulkan xatoni topdik deb o'ylashadi. Asrlar davomida musulmon olimlari butunlay payqamagan xatoni-ya. Ular ilm-fan tarixidagi eng buyuk daholar Qur'onni hech qachon o'qimagan deb o'ylashadimi? Islom tarixi yuzlab buyuk olimlar, astronomlar va matematiklar bilan to'la.
Ular butun umrlarini ham fanni, ham Qur'onni o'rganishga bag'ishladilar. Biz fanga peshqadamlik qilgan sivilizatsiya haqida gapiryapmiz. Bugun biz bilgan zamonaviy dunyo ularning mehnati ustiga qurilgan. Misol uchun, Ibn al-Haysamni oling. Zamonaviy optika asoschisi. Uning yonida al-Xorazmiy kabi olimlar bor edi. Hozir ushbu videoni ko'rish uchun siz foydalanayotgan algoritmlar ortida u turibdi. Jobir ibn Hayyon zamonaviy kimyoga asos soldi, 8-asrda dunyodagi birinchi laboratoriyani qurdi. Tibbiyot ensiklopediyasi Yevropa universitetlarida yarim ming yil davomida oliy qo'llanma bo'lib xizmat qilgan Ibn Sinoga qarang. Robototexnika va mexanika muhandisligi otasi — Al-Jazariyga qarang.
Sotsiologiya va tarixshunoslik asoschisi — Ibn Xaldunga qarang. Ularning bari Qur'onga chuqur tahliliy aql bilan yondashganlar, shunga qaramay, uning oyatlarida mutlaq uyg'unlikni topganlar. Fotima al-Fihriyga qarang, dunyodagi eng qadimgi, hanuz faoliyat yuritayotgan universitetga asos solgan ziyoli ayol. Maryam al-Ijliyani misol qilib oling. O'sha paytlarda G'arbda ayol kishi ilmga qo'l ursa, u qiynoq va qatlga duchor bo'lardi. Ammo Islom olamida Maryam al-Ijliya Yevropa asrlar davomida hatto orzu ham qilolmaydigan matematika va muhandislik bilan shug'ullanardi. U usturlob deb nomlangan o'ta murakkab astronomik hisoblagichni yasagan.
Ibn al-Baytor, Al-Johiz, Az-Zahroviy, Beruniy, Al-Battoniy. Bu ro'yxatni yana uzoq davom ettirolamiz. Musulmon professor Fuat Sezgin bir paytlar shunday degan edi: "G'arb sivilizatsiyasi — Islomning farzandidir". Shunday ekan, bundan buyon kimdir sizga Qur'onda xato topganini aytsa, shunchaki jilmayib qo'yishingiz mumkin. Chunki endi sizda bosh kalitlar bor. Da'voni ular orqali tekshirib ko'ring. Birinchidan, avval Islomning dalillariga e'tibor qarating. Shunda bitta savol butun poydevoringizni larzaga keltirmaydi. Ikkinchidan, ular Qur'onga hayot uchun yo'riqnoma emas, fizika darsligi deb qarayotgan bo'lishi mumkinmi?
Qur'on koinotni bizga kimyo yoki astronomiyani o'rgatish uchun emas, balki Yaratuvchini tanitish uchun tasvirlaydi. Uchinchidan, faqat so'zlarga qaramang. Uning ortidagi ma'noni tushunishga urining. Ular Yaratuvchi ko'rsatmoqchi bo'lgan chuqurroq ma'noni o'tkazib yuborishi mumkin. To'rtinchidan, Alloh nigohimizni boshqa tomonga qaratib, butunlay boshqa nuqtai nazardan qarashni so'rayotgan bo'lsa-chi? Qur'on biror yaratilishni tilga olganda, ehtimol, uning kundalik jismoniy vazifasiga e'tibor qaratmayotgandir. Beshinchidan, kitobxonning xatosi uchun muallifni ayblayotgan bo'lmang yana? Insoniy olimning yanglish taxminini Allohning benuqson kalomi bilan aslo adashtirmang.
Oltinchidan, o'zingizdan so'rang: "Men Yaratuvchining aniq so'zlarini o'qiyapmanmi, yoki tarjimonning cheklangan so'z boyliginimi?" Ulug'vor ilohiy kalomni bitta oddiy tarjima qilingan so'zga sig'dirolmaysiz. Siz ummonni kichik bir piyolaga quymoqchidirsiz balki. Yettinchidan, haqiqatni mutaxassislardan izlayapsizmi, yoki faqat janjal qidirayotganlardanmi? Agar muqaddas kitobni chinakamiga tushunishni istasangiz, butun umrini unga bag'ishlagan olimlar bilan o'tirishingiz kerak. Unga hujum qilishdan manfaat ko'radigan inkorchilar bilan emas. Sakkizinchidan, Islom boshqa dinlar kabi emas, shuning uchun unga boshqalar kabi qaramang. Chunki yuzta dindan faqat bittasi haqiqiy bo'lishi mumkin.
Mantiqan, ulardan 99 tasi noto'g'ri bo'lishi kerak. Albatta, ular fanga yoki mantiqqa zid keladi. Agar siz haq dinni o'sha 99 ta notog'ri din bilan bir qatorga qo'ysangiz, siz xolis bo'lmayapsiz. Siz shunchaki dangasalik qilyapsiz. Siz dinga unga tegishli bo'lmagan tarix orqali baho beryapsiz. Insoniy g'oyalar chang bosib yotgan bir paytda, Qur'on hamisha yangiligicha qoladi. U eskirmaydi. U har bir asr o'tishi bilan faqat yosharib boradi. Fan har safar bir qadam oldinga siljiganida, u muqaddas bitikdan uzoqlashmaydi. U uning yanada chuqurligiga kirib boradi. Esda tuting, tarixda o'z davrining xato g'oyalariga tayanib, Qur'onni masxara qilgan mutakabbir tanqidchilar kam bo'lmagan.
Bugun o'sha xato nazariyalar unutilib ketdi. O'sha tanqidchilar esa o'z afsuslari bilan qabrlarida yolg'iz qoladilar. Axir, hatto ilm-fan ham o'zgaradi. Bugun inkor etganini ertaga qabul qilishi mumkin. Agar ushbu kalitlarni qo'llasangiz, ziddiyat illyuziyasi yo'qoladi. Koinotni Yaratuvchi tomonidan yozilgan kitob deb tasavvur qiling. Fan faqat kitobning og'irligi, shrift hajmi, qog'ozi, siyohi va jumlalarning tuzilishiga e'tibor qaratadi xolos. Ammo u hech qachon maktubni o'qiy olmaydi. Qur'on esa — koinot uchun tarjima qo'llanmasidir. U barcha yaratilish ortidagi ma'noni ochib beradi, bu esa bizga Yaratuvchining maktublarini o'qish imkonini beradi.
Agar Qur'onni fandan ajratsangiz, butun umringizni koinot kitobining harflarini sanash bilan o'tkazasiz. Lekin hech qachon uning asl ma'nosini tushunmaysiz. Har ikkala kitob ham aynan bir Muallif tomonidan yozilgani sababli, ular o'rtasida ziddiyat bo'lishi mantiqan imkonsizdir. Videolarimiz ortidagi manbani bilishni xohlaysizmi? Sizni o'z kutubxonamizga taklif qilamiz va aynan o'sha manbadan foydalanish imkoniyatini taqdim etamiz. Buni "Mening Risolam" (My Risale) tafsir o'qish ilovamiz orqali amalga oshiring.
Ilovadagi maxsus kuzatuv funksiyalari bilan Qur'on ma'nolarini o'rganishingiz, iymoningizni mustahkamlashingiz va Islom haqiqatlarini isbotlashni Allohning borligini, Muhammad (sollallohu alayhi vasallam)ning payg'ambarliklarini va boshqa barcha iymon shartlarini ishonchli hamda samarali tarzda isbotlashni o'rganishingiz mumkin. Shayton ushbu imkoniyatni kechiktirishingizga yo'l qo'ymasin. Quyidagi havolani bosing, ushbu bepul ilovani yuklab oling va bugundanoq biz bilan safaringizni boshlang.