Makkaning sun'iy intellekt talqinidagi ulug'vor fathi - Bilolning yig'latgan azoni!-Ey Rasul|10-qism
Nashr sanasi
Qurayshning yetakchi qo‘mondoni — Xolid ibn Valid. Qurayshning daho sarkardasi — Amr ibn Os. Ka’ba kalitining sohibi — Usmon ibn Talha. Har uchalasi ham turli joylardan yo‘lga chiqqan edi, ammo yo‘llari Haddah hududida kesishdi. Barchasini bir narsa birlashtirib turardi: Islomga bo‘lgan nafrat. Xolid ibn Validni eslang. Hamza va Mus’ab ibn Umayr shahid bo‘lgan Uhud jangida, musulmonlar mag‘lubiyatiga u sababchi bo‘lgan edi. Mushriklarga boshchilik qilib, musulmonlarga qarshi jang qilgan. Amr ibn Osni-chi? Sahobalar Habashistonga (Efiopiya) hijrat qilganlarida, ularning ortidan borib, qaytarish uchun bor imkoniyatini ishga solgan aynan u edi.
Siyosatdagi aqlini musulmonlarga qarshi ishlatar edi. U hatto: "butun Quraysh musulmon bo‘lib ketsa ham, aslo iymon keltirmasam kerak", derdi. Usmon ibn Talhaga kelsak, u Uhud jangida ketma-ket otasi, amakisi va to‘rt nafar akasidan ayrilgan edi. Ular Quraysh qo'shini jangchilari edi. Mana, oradan ancha vaqt o‘tdi. Ularning fikrlari va his-tuyg‘ulari, fe'l-atvorlari butunlay o‘zgargan, ancha ulg‘aygan edi. Ushbu videolar ishonchli Islom manbalaridan olingan yuzlab ma'lumotlarga asoslandi. Barcha sun'iy intellekt vizual materiallari malakali Islom olimlari bilan hamrohlikda tayyorlandi va Islom ko'rsatmalariga muvofiqlashtirildi. Ko'rgan-kechirgan barcha voqealari ularni charchatgan edi.
Xolid va Usmon Makkada uchrashishga kelishib olishgan edi. Ammo Amr bu rejadan bexabar edi. Alloh ularni aynan shu yerda uchrashtirdi. Xo‘sh, bu safardan maqsad nima edi? Amr so‘radi: "Ey Xolid, qayerga ketyapsan?" "Ey Amr, endi haqiqat yo‘li butkul oydinlashdi. Muhammad (a.s) ning Payg‘ambarligiga zarracha shak-shubham qolmadi. Menimcha, endi vaqtni behuda ketkazishdan foyda yo‘q. Islomni qabul qilish uchun Madinaga ketyapman". Amr yengil nafas oldi, chunki uning ham niyati shu edi. So'ng dedi: "Allohga qasamki, men ham bu yo‘lga... shu niyat bilan chiqdim". Uchalasi ham Payg‘ambarimiz (a.s) bilan uchrashish uchun yo‘lga chiqishgan edi.
Barcha yomon niyatlarni ortda qoldirib, o‘tmishdagi ishlari uchun chuqur pushaymon edilar. Payg‘ambarimiz (a.s) ularni uzoqdan ko‘rganlarida, tabassum qilib, atrofidagilarga dedilar: "Makka o‘zining eng aziz kishilarini yuboribdi". Uchchalasi darhol Rasululloh (a.s) ning huzurlariga kirdilar. Bir o‘ylab ko‘ring, o‘sha vaqtgacha ular musulmonlarga ko‘p ziyon yetkazishgan edi. Baribir, Allohning Rasuli (a.s) ularni so‘roqqa tutmadilar, o‘tmishni yuzlariga solmadilar. Bu u zotning oliyjanob xulqlari edi. Qarshilaridagi inson pushaymon bo‘lsa, u zot hech qachon xatolarini yuziga solmasdilar. U zot faqatgina ularning abadiy hayotini saqlab qolishni istardilar.
Avval Xolid qo‘lini ko'tarib dedi: " Allohdan o‘zga iloh yo‘qligiga va siz Uning elchisi ekanligingizga guvohlik beraman". U xijolatda edi. "Ey Allohning Rasuli, sizga qarshi janglarda qatnashganman. O‘zingiz ham bilasiz. Allohdan bu boradagi gunohlarimni kechirishini so‘rab duo qilishingizni o‘tinaman". Payg‘ambarimizning so‘zlari Xolidning ko‘ngliga taskin berdi. Zotan, u zotning qaysi so‘zlari orom bermaydi? U zot dedilar: "Ey Xolid, Islom o‘zidan oldin qilingan barcha gunohlarni o‘chiradi,"". So‘ngra qo‘llarini ochib, shunday duo qildilar: "Allohim, Xolidni bandalaringni Sening yo‘lingdan to‘sish uchun qilgan barcha gunohlarini mag‘firat qil".
Xolidning yelkasidan ulkan tog‘ ag‘darilgandek bo'ldi. Shu ondan boshlab u o‘z kuchi va harbiy mahoratini Islomning shon-sharafi va yoyilishi yo‘lida sarflaydigan bo‘ldi. Bu yo‘lda ko‘rsatadigan jasorati sababli, Payg‘ambarimiz (a.s) uni "Sayfulloh", ya’ni "Allohning qilichi" deb atadilar. So‘ngra Amr ibn al-Os ham qo‘lini ko'tarib, Xolid kabi kechirim so‘radi. Payg‘ambarimiz (a.s) Amr uchun ham xuddi shunday duo qildilar. Amr ibn al-Os yillar davomida izlagan halovatini topdi. Keyinchalik Payg‘ambarimiz (a.s) uni ko‘p janglarda musulmonlarga qo‘mondon etib tayinladilar va Alloh ko'p g'alabalarga uni sababchi qildi. Qurayshning daho farzandi endi Islomga xizmat qila boshladi.
Amrning buyuk g‘alabasi Misrning fath etilishi bo‘ldi. Alloh u orqali Misrga Islomni olib kirdi. Shu sababli u tarixda Misr fotihi sifatida yodga olinadi. So'ng, Usmon ibn Talha ham qo‘lini uzatib, Islomni qabul qildi. Shunday qilib, 3 muhim shaxs bir kunda Rasululloh (s.a.v) ning huzurlarida Islom dinini qabul qilishdi. Alloh Fath surasida nima deydi? "Bas, Alloh sizlar bilmagan narsani biladi". Hudaybiya sulhi Islomga bo‘lgan nafrat qurollarini tushirib, insonlar qalbidagi devorlarni parchaladi. Payg‘ambarimiz (a.s) shunday degan edilar: "Mushriklar sizning Makkaga borib, hojatingizni chiqarishingizni, kelib-ketishingizda omon bo‘lishingizni qabul qildilar.
Shu tariqa, ular Islomni sizlardan ko‘rib o‘rganadilar. Alloh sizlarni ular ustidan g‘olib qiladi va u yerdan sog‘-omon, ajr-mukofotlar bilan qaytaradi. Bu fathlarning eng buyugidir". Shunday ham bo‘ldi. Payg‘ambarlik boshlanishi bilan Hudaybiya sulhi orasida 19 yil o‘tgan edi. Hudaybiyadan keyin esa bor-yo‘g‘i bir yil o‘tdi... Eng ajablanarlisi, shu bir yil ichida, avvalgi 19 yildagidan ko‘ra ko‘proq odam Islomni qabul qildi. Garchi bu sulh boshida mag‘lubiyatdek ko‘ringan bo'lsa-da, Qur’on Hudaybiyani "Fathan Mubina", ya’ni ochiq-oydin g‘alaba deb atadi. Xaybar fath qilinishi bilan, yahudiy qabilalari bilan bo‘lgan nizolarga chek qo‘yildi.
Hudaybiya bilan esa ma’naviy g‘alabaga erishildi va musulmonlar atrofdagi arab qabilalariga o‘z kuchlarini ko‘rsatib qo‘ydilar. Biroq, eng asosiy muammo hali-hanuz hal bo‘lmagan edi. Ka’ba faqatgina Yagona Allohga ibodat qilish uchun qurilgan edi. Lekin endilikda uning ichi va atrofi butlar bilan to‘lib ketgandi. Atrofida turli uyatsiz ishlar va gunohlar sodir etilardi. Bunday holatda Ka'ba qanday qilib Tavhid ramzi bo‘lishi mumkin edi? Bu muammo albatta hal qilinishi lozim. Ka’ba Islomga tegishli bo‘lishi, atrofidagi butlar esa tozalanishi shart edi. Lekin qanday qilib? Makka ahli bilan 10 yillik sulh tuzilgan edi.
Ammo Alloh — "Musabbibul Asbobdir", U O‘zi xohlagandek sabablarni yaratuvchi va boshqaruvchi, zarur vositalarni jamlab, O‘z bandalariga yordam beruvchidir. Nihoyat, Ka’baning ozod qilinishi uchun qilingan duolar ijobat bo‘ladigan vaqt yaqinlashayotgan edi. Ko‘p o‘tmay, Alloh bunga bir sabab yaratdi. Sulhni buzganlarning o‘zi ham aynan Quraysh ahli bo‘ldi. Payg‘ambarimiz (a.s) bilan ittifoqchi bo‘lgan Xuzo’a qabilasidan bir guruh vakillar to‘satdan Madinaga kelishdi. Hudaybiya sulhining shartiga ko‘ra, boshqa arab qabilalari o‘zlari xohlagan tomon bilan ittifoq tuzishda erkin edilar. Xuzoa qabilasi esa Payg‘ambarimiz (a.s) va musulmonlar tomonini tanlagandi.
Delegatsiya rahbari Amr qattiq mahzun edi. U nima uchun kelishganlarini tushuntirdi. "Ey Allohning Rasuli, Quraysh va’dasida turmadi. Siz bilan tuzgan eng kuchli ahdni buzishdi ular. Bir kechasi bizga kutilmaganda hujum qilishdi. Bizni g‘ofil qoldirib, odamlarimizni o‘ldirishdi. Ayrimlarimiz ruku' va sajdada bo‘lgan hollarida o'ldirdilar. Bizga yordam bering". Shunday qilib, Hudaybiya sulhi ochiqchasiga buzildi. Quraysh esa Rasululloh bilan gaplashish uchun Abu Sufyonni Madinaga yubordi. Abu Sufyon avval Payg‘ambarimiz (a.s) huzurlariga borib, sulhni yangilashni so‘radi. Biroq, Rasululloh (a.s) dan hech qanday javob ololmadi.
So‘ng Abu Sufyon Abu Bakr (r.a) huzuriga yo‘l oldi, qarindoshlik rishtalari orqali biror yechim topilar degan umidda edi. Lekin bu urinishi ham besamar ketdi. Bu safar u Umar (r.a)ning oldiga borib yolvordi: "Sulhni yangilashga yordam ber, bizlarni yarashtir". Umar g‘azab bilan javob berdi: "Demak, sulhni buzdinglarmi? Agar undan nimadir qolgan bo‘lsa, Alloh uni tezroq yo‘q qilsin! Sizlar uchun Rasululloh huzurlariga borib shafoat so‘ramayman. Allohga qasamki, qo‘limga kichkinagina bir chumoli tushsa ham, shu bilan sizlarga qarshi jang qilaman!" Abu Sufyon ketib, to‘g‘ri Usmon (r.a)ning huzuriga bordi. Ammo natija yana o‘sha-o‘sha edi.
So‘nggi umid bilan Ali (r.a)ning oldiga bordi, lekin undan ham hech qanday madad topolmadi. E’tibor berdingizmi? Hudaybiya sulhi Qurayshga zarracha ham foyda keltirmadi. Vaholanki, ular o‘zlariga juda ishongan edi. Yakunda bu sulh faqat musulmonlarning ishini osonlashtirdi. Dushmanlar kamayishi boshqa xavflarga e’tibor qaratishni osonlashtirdi. Shu bilan birga, bu Makkani asta-sekin Islom yurtiga aylantirishga xizmat qildi. Barcha maqsadlar amalga oshgach, Alloh taolo sulhning buzilishini iroda qildi. Alloh O‘z yo‘lida kurashayotganlarga kutilmagan vaqtda, kutilmagan joydan va kutilmagan tarzda mana shunday yengillik berdi. Insonlar ko‘pincha bunday voqealarni yomonlik deb bilishadi.
Lekin Taqdir nuqtai nazaridan, ular ortida juda ko‘p hikmat yashirin. Ushbu so‘zlarni bilasizmi? "Vallohi, sen Allohning yerlari ichida eng yaxshisi va menga eng suyuklisisan. Qasamki, agar sendan haydalmaganimda, seni aslo tark etmasdim". Bu so‘zlar Rasululloh (a.s)ning Hijratdan oldin, Makkaga so‘nggi bor nazar tashlab aytgan so‘zlari edi. Makkadagi har bir tog‘ va tosh bu so‘zlarga guvoh bo‘lgan edi. O‘sha xayrlashuvdan so'ng 8 yil o‘tdi. Makka Allohning Rasuli (a.s) va u zotning sahobalari bilan yana qayta diydorlashish kunini intizorlik bilan kutgan edi. Shahar ularni hammadan ham ko'proq sog‘ingan edi. Nihoyat, o‘sha muborak kun yaqinlashib bormoqda. Makka ozod qilinishi kerak edi.
Yillardir davom etgan sog‘inch nihoyasiga yetar, makkalik musulmonlar o‘z uylariga qaytar edilar. Payg‘ambarimiz (a.s) darhol katta yurishga tayyorgarlik ko‘ra boshladilar. Biroq, qayerga borayotganlarini hech kimga aytmadilar. Buni sir saqlash o‘ta muhim edi. Agar Makka mushriklari g'ofil qolsalar, shahar qon to‘kilmasdan egallanishi va buyuk g‘alabaga erishish mumkin edi. U zotning niyati bu muqaddas shaharga jangsiz kirish edi. Shu sababli, barcha tayyorgarliklar katta ehtiyotkorlik bilan, sir saqlagan holda olib borildi. Hamma narsa tayyor bo‘lgach, 10 ming kishilik ulkan qo‘shin Rasululloh (a.s)ning qarshilarida u zotning buyruqlarini kutib turardi.
Bu musulmonlarning o‘sha kungacha to‘plagan eng katta qo‘shini edi. Endi ular yurishga shay edilar. Tillarida va dillarida eng samimiy duolar jo‘sh urardi. 21 yil davomida ularga azob bergan, uylari va mol-mulklarini tortib olgan kimsalar bilan yuzma-yuz kelish vaqti kelgan edi. Qarshi taraf ko‘p yillar davomida Allohning Rasuli (a.s)ga turli xil zulm va qabihliklarni qilgan kimsalar edi. Xo‘sh, o‘sha kuni nima bo‘ladi? Eng muhimi, Allohning Rasuli (a.s) ularga qanday munosabatda bo‘ladilar? Ushbu qism davomida Payg‘ambarimiz (a.s)ni yanada ko‘proq sevishimiz va hayratlanishimizga sabab bo‘ladigan ko‘plab hayajonli manzaralar kutmoqda.
Ramazon oyi edi, Rasululloh (a.s) shunday duo qildilar: "Allohim, kutilmaganda ularning shahriga kirganimizda, Qurayshning josus va kuzatuvchilarini yo‘lini to‘s". Safar boshlanganidan beri, u zot boriladigan manzilni sir tutdilar. Niyatlari — Makkani kutilmaganda egallash edi. Jangsiz erishiladigan g‘alabani istardilar. Ammo manzil qanchalik sir tutilishiga urinmasinlar, xabarni yetkazish uchun kimdir yo‘lga chiqib bo‘lgan edi. Muzayna qabilasidan bir ayol Makka tomon ketayotgan edi. Rasulullohning (a.s) rejalari barbod bo‘lishi arafasida, u zotga vahiy orqali bu haqda xabar keldi.
U zot darhol Ali, Zubayr ibn Avvom va Miqdod ibn Asvad (r.a)ni chaqirib, buyurdilar: "Tezda yo‘lga chiqib, Xox bog‘iga yetib boringlar. U yerda tuyada kelayotgan bir ayolni uchratasizlar. Unda bir maktub bor. Uni tortib olinglar". Uch sahoba Xox bog‘iga shoshilib borishdi va ayolni topishdi. Undan so'rashdi: "Sendagi maktub qani?" "Menda hech qanday maktub yo‘q". Ali (r.a) ayol aldayotganini tushundi. Va dedi: "Allohning Rasuli aslo yolg‘on gapirmaydilar". So‘ng maktubni berishini qat’iy talab qildi, aks holda uni qidirishini aytib ogohlantirdi. Nihoyat, ayol sochlari orasiga yashirgan maktubni chiqarib berdi. Maktub sahobalardan biri Hotib ibn Abu Balta'a tomonidan yuborilgan edi.
U Badr jangida qatnashgan muhojir va Misr hukmdori Muqavqis huzuriga elchi bo‘lib borgan kishi edi. Sahobalar hayratda qolishdi. Bunga ishonish qiyin edi. Payg‘ambarimiz (a.s) Hotibni chaqirtirib, nega bu maktubni yozganini so‘radilar. Hotibning oilasi Makkada edi, u qurayshlik bo‘lmagani uchun u yerda oilasini himoya qiladigan hech kim yo'q edi. Makka qurshovga olinganda oilasiga zarar yetmasligi uchun Qurayshga yaxshilik qilmoqchi bo'ldi. U vaziyatni tushuntirdi: "Buni Islom dinidan chiqish yoki kufr keltirish uchun qilmadim. Allohga qasamki, Allohga va Uning Rasuliga bo‘lgan iymonimda sobitman". Uni tinglagach, Rasululloh (a.s) sahobalariga yuzlanib, dedilar: "Hotib haqiqatni aytdi.
U haqida yaxshilikdan boshqa gap aytmanglar". U zot Hotibni kechirdilar. Vaqt o‘tdi. Yurish hali ham butunlay sir saqlanar, musulmonlar qo‘shini yurishda davom etardi. Makka ahli hali eng kichik xabardan ham bexabar edi. Nihoyat, qo‘shin Marruz-Zahron degan joyda qarorgoh qurdi. Tun edi. Vodiy uzra quyuq zulmat cho‘kkan edi. Faqatgina shamolning guvillashi eshitilardi. Birdan hamma yoqda olovlar yoqildi. Allohning Rasuli bu olovlar orqali makkaliklarga qo‘shin kelganini bildirmoqchi edilar. Ular o‘chirishga qancha urinishmasin, Islom nuri endi Makkani butunlay qurshab olgan edi. Ular bu din zaiflashishini va mo‘minlar kamayishini kutishgan edi.
Yillar davomida qo‘llaridan kelgan barcha ishni qilishdi, lekin barcha urinishlari puchga chiqdi. Naqadar haybatli manzara! Allohning Rasuli (a.s) sahobalarga keragidan ancha ko‘proq olov yoqishni buyurdilar. Shu tariqa qo‘shin aslidan ancha ko'proq ko‘rinishi va mushriklarning butunlay shashti qaytishi kerak edi. Xo‘sh, Makkada nimalar bo‘lyapti? Bu manzarani ko‘rganlar dahshatdan qotib qolishdi. Qo‘rquv bilan bir-birlariga qarashdi. Hech kim nima bo‘layotganini tushunolmasdi. Lekin bir narsa aniq edi. Bu tun ulkan o‘zgarishlarning boshlanishi edi. Abu Sufyon tun zulmatida yo‘lga chiqdi. Nimalar bo‘layotganini bilmoqchi edi.
Ikki do‘sti bilan birga atrofni ko‘zdan kechirib, yashirincha ma’lumot to‘plab qaytmoqchi bo‘ldi. Uni ko'rishlarini istamasdi. Lekin hammasini ko‘rguvchi Allohdan yashirinib bo'larmidi? Payg‘ambarimiz (a.s) sahobalariga xabar berdilar. Uzoqdan sergak bo‘lib turishni, Abu Sufyonga duch kelishlarini aytdilar. Xuddi aytganilaridek bo'ldi. Abbos (r.a) Abu Sufyonni payqab qoldi va darhol uni o'z himoyasiga oldi. Uni xachiriga o‘tqazib, Rasululloh (a.s) ning huzurlariga olib bordi. Abu Sufyonning ikki do‘stini ham chodirga olib kelishgach, Rasululloh Makkadagi vaziyat haqida so‘radilar. Tun yarmigacha chodirda qolishdi. Rasululloh (a.s) ularni Islomga da’vat qildilar.
Shu yerning o‘zida Abu Sufyonning har ikki do‘sti kalimai shahodat aytishdi. Lekin Abu Sufyon hali ham ikkilanar edi. O‘ylab ko‘rish uchun vaqt so‘radi. So‘ngra barchalari o‘z chodirlariga yo'l olishdi. Abu Sufyon tongda Rasululloh bilan yana uchrashishi kerak edi. Ertaga nima bo‘ladi? Nimalar o‘zgaradi? Sahobalarning ko‘nglida birgina savol bor edi: Abu Sufyon nihoyat Islomni qabul qilarmikan? Hozircha buni hech kim bilmasdi. Tong otgach, Abbos Abu Sufyonni Payg‘ambarimiz (a.s) huzurlariga boshlab keldi. Allohning Rasuli ko‘zlariga tik qarab so‘radilar: "Ey Abu Sufyon, "La ilaha illalloh" deyishingning vaqti kelmadimi?" Abu Sufyon javob berdi: "Lekin bu butlarni nima qilaman?
Lot va Uzzodan qanday qilib voz kechaman?" Umar (r.a) chodir ortida turgan edi. Buni eshitib, u g‘azablanib dedi: "Chodir ichida ekanligingga shukr qil. Tashqarida bo‘lganingda, bu gaplarni aslo aytolmasding". Abu Sufyon javob qaytardi: "Ey Umar, uyat senga. Tabiating ham otangniki kabi qattiq. Qolaversa, ey Xattobning o‘g‘li, sening oldingga emas, amakivachchamning oldiga keldim. U bilan gaplashyapman. Bizga xalaqit berma". So‘ngra Allohning Rasuliga (s.a.v) yuzlanib, dedi: "Ota-onam sizga fido bo‘lsin. Sizdagi bu xotirjamlik va muloyimlikda, saxovat va oliyjanoblikda, qarindoshlik rishtalariga bo‘lgan e’tiboringizda, sizdan ko‘ra hech kim yaxshiroq emas".
Keyin u chuqur o‘yga tolib, bir oz jim qoldi. Nihoyat, e’tirof etishdan o‘zga chorasi qolmay, dedi: "Allohga qasamki, menimcha Allohdan o‘zga iloh yo‘q. Chunki Allohdan boshqa bir iloh bo‘lganida, u menga yordam berib, zarardan himoya qilgan bo‘lardi va biror foyda keltirardi ". Suhbat bir muddat davom etdi. So'ng Abu Sufyon shahodat kalimasini keltirib musulmon bo‘ldi. Shu onda hayotida yangi sahifa ochdi. Uning uchun butkul yangi davr boshlangan edi. Lekin yoshi 60 dan oshgan edi. Shubhasiz, qalbida iymon ildiz otishi uchun vaqt kerak edi.
Allohning Rasuli Abbosga yuzlanib, dedilar: "Ey Abbos, Abu Sufyonni vodiynining tor yo‘liga, otlar jips turgan o‘sha dovonga olib bor, Alloh qo‘shinining buyukligini o‘z ko‘zi bilan ko‘rsin". Bu aslida bir ehtiyot chorasi edi. Agar Abu Sufyon Makkaga qaytib borsa, mushriklarni deb fikri o‘zgartirishi mumkin edi. Lekin qo‘shinning haybatini ko‘rgach, Quraysh naqadar ojiz ekanini tushunib yetardi. So‘ngra butparastlarga bunday kuchga qarshi turish befoyda ekanini aytar, jang qilishdan qaytarardi. Abbos (r.a) Rasulullohning buyruqlarini bajardi, Abu Sufyon esa musulmonlar qo‘shinini hayrat bilan kuzatdi. So'ng dedi: "Ey Abbos, shu kungacha bunaqa qo‘shinni ham, bunaqa xalqni ham ko‘rmaganman".
Mushriklarni ogohlantirish uchun darhol yo‘lga chiqdi. Bor ovozda baqirdi: "Ey Quraysh ahli! Muhammad keldi! U eshigingiz tagiga shunday ulkan qo‘shin bilan keldiki, aslo qarshi chiqolmaysiz". Yanada balandroq baqirdi. "Kim Abu Sufyonning uyiga kirsa, omondadir! Kim o‘z uyiga kirib, eshigini mahkam yopsa, omon qoladi! Kim Masjidi Haramdan panoh topsa, u ham omondadir Ko‘plab mushriklar g‘azablarini tiya olmay qoldilar. Hatto Abu Sufyonning xotini Hind ham haqorat qila boshladi. Abu Jahlning o‘g‘li Ikrima va Safvon ibn Umayya xalqni qo‘zg‘atishga urinishdi. Lekin hech kim ularga quloq solmadi. Hamma jon talvasasida edi. Allohning Rasuli (a.s) qo‘shinni beshta asosiy bo‘linmaga bo‘ldilar.
Har bir bo‘linma qo‘mondoniga bir xil qat’iy buyruq berdilar: "Agar qarshilik ko‘rsatilmasa yoki hujum qilinmasa, urushmanglar". Nihoyat, intizorlik bilan kutilgan lahza keldi. Ancha yillar davom etgan ayriliqdan so‘ng, Islom qo‘shini Makkaga kirmoqda edi. Allohning Rasuli Qasva nomli tuyalarida, boshlarini kamtarlik bilan egib borardilar. U zot muborak boshlarini shunchalik quyi eggan edilarki, peshonalari tuyaning o'rkachiga tegay der edi. U zot bu g‘alaba Allohga tegishli ekanini bilardilar va buni hammaga e’lon qilardilar. Hayotlarining har lahzasida bo‘lganidek, bu lahzada ham eng go‘zal o‘rnak bo‘ldilar. Makkaga haybat va viqor bilan kirib borardilar.
Bir tomondan Allohga hamd va shukr aytar, ikkinchi tomondan esa fath xushxabarini bergan Fath surasini, ya’ni G‘alaba surasini tilovat qilardilar. Yuzlar kulib, qalblar orom olardi. Nihoyat, Makka Islom diyoriga aylanmoqda edi. Ayriliqqa endi chek qo‘yildi. Musulmonlar chekkan adolatsizliklar, haqoratlar va zulmlar ortda qoldi. Endi g‘olib taraf — musulmonlar edi. Rasululloh Makka ko‘chalari bo‘ylab borardilar. Har bir ko‘cha, har bir burchak xotiralarga to‘la edi. Bir joyda odamlarning masxaraomuz qarashlarini esladilar. Boshqa bir joyda esa haqoratlar va og‘ir botuvchi so‘zlar go‘yo hali ham quloqlari ostida jaranglayotgandek edi.
Ba’zilar hatto yuzlariga qarab dahshatli laqablar aytishgan: yolg‘onchi, majnun, sehrgar... (Ma’azalloh). U zotning yelkalariga tuyaning ichak-chavoqlarini otishgan edi. Uch yillik qamal va ocharchilikka sabr qilgan edilar. Yillar davomida u zotni qayta-qayta rad etgan o‘sha insonlarni to‘xtovsiz Islomga da’vat qilgan edilar. Har bir ko‘cha xotiralarga to‘la edi. U zotni o‘z shahrlarini tark etishga majbur qilishgan edi. Lekin mana endi haybatli qo‘shin bilan qaytmoqdalar! Qanchadan-qancha insonlar qalbini qanday zabt etdilar? U zot faqat oldinga intildilar. Mana natija ham berdi. Ka’ba butun haybati bilan ro‘paralarida turardi.
Payg‘ambarimiz (a.s) takbir aytardilar, barcha musulmonlar esa bir ovozdan hayqirardi: "Allohu akbar! Allohu akbar!" , Makka bu sadolardan titrab ketardi. Islom Makkada ilk bor ochiq e’lon qilingan kunni eslaysizmi? Dorul Arqamdagi 40 nafar musulmonning aytgan takbirlari bir urug‘ kabi edi. O‘sha urug‘ endi unib-o‘sib, qad rostladi. Endi esa 10 000 kishining takbir sadolari aks-sado berardi. "Allohu akbar! Allohu akbar!" Ammo og'riqli bir manzara bor edi. Ka’ba 360 ta but bilan qurshab olingan edi. Payg‘ambarimiz (s.a.v) qo‘llaridagi tayoq bilan o‘sha butlarga birma-bir tegar ekanlar, ushbu oyatni tilovat qilardilar: "Haq keldi, botil g‘oyib bo‘ldi. Zotan, botil doimo yo'qoluvchidir".
U zot teggan har bir but yerga qulardi. Quraysh hatto Ka’baning ichiga ham butlarni joylagan edi, ammo endi barcha butlar yerga quladi. Peshin namozi vaqti bo‘ldi. Payg‘ambarimizning (s.a.v) buyruqlari bilan, Bilol Ka’baning tomiga ko‘tarildi. Azon aytishni boshladi. O‘sha bo‘yniga arqon bog‘lab, ko‘chalarda sudrashgan, iymonidan voz kechishi uchun qiynashgan va qul deb past ko‘rishgan Bilol, endi Ka’ba ustida turib, haybatli ovozda azon aytardi. "Allohu akbar! Allohu akbar!" Islom g‘alabasini e’lon qilib, uning ovozi butun Makka bo‘ylab tarqalardi. Uylarida g'azablanib o'tirgan mushriklar mag‘lub bo‘lgan edilar.
"Towards Eternity" jamoasi sifatida ushbu sun'iy intellekt vizuallashgan seriyani taqdim etish uchun tinimsiz mehnat qildik. Endi esa, InshaAlloh, ulug‘ Payg‘ambarlarimiz alayhimussalom hayotlari haqida yangi videolarni tayyorlamoqchimiz. Muso, Ibrohim, Yusuf, Yunus alayhimussalom kabi zotlar haqida. Oilangiz bilan ularning qissalarini "Towards Eternity" kanalida tomosha qilib boring. Biroq, yangi turkum videolarni tayyorlash katta xarajatlarni talab etadi. Sun'iy intellekt, professional ovoz berish va uskunalar. Afsuski, buni yolg‘iz o‘zimiz qoplay olmaymiz. Bu loyihani faqat yordamingiz bilan yakunlay olamiz.
Jamoamiz jami ehtiyojni 25 dollarlik hissa bo‘laklariga bo‘ldi, shuning uchun imkoningizga qarab bir yoki bir nechta hissa bilan homiylik qilib qo‘llashingiz mumkin, InshaAlloh. Xayrli ishlarning bir qismi bo‘lishni istasangiz, "Towards Eternity"ga ehson qiling va bu oltin imkoniyatni boy bermang. O‘sha lahzada Qurayshning ba’zi yetakchilari — Abu Sufyon, Attob ibn Asid va Horis ibn Hishom o‘zaro gaplashib o‘tirardilar. Attob nolib dedi: "Otam Asid naqadar omadli ekan. Alloh uni bu kunlarni ko‘rsatmasdan sharaflabdi. Nahotki Muhammad azon aytish uchun shu odamdan boshqasini topolmagan bo‘lsa?" Shunda Abu Sufyon: "Biror gap aytishga qo‘rqaman.
Bizni hech kim eshitmasa ham, oyoq ostimizdagi qum va toshlar unga yetkazadi va u albatta bilib oladi" dedi. Bir oz vaqt o‘tgach, Allohning Rasulini ko‘rdilar. Ularni nimalar kutayotganidan mutlaqo bexabar edilar. Rasululloh (a.s) o'sha suhbatdagi gaplarning hammasini so‘zma-so‘z aytib berdilar. Bundan dahshatga tushishdi. O‘zaro maxfiy gaplashganlarini u zot qanday bildi? O‘sha kuni Qurayshning bu ikki yetakchisi, Attob va Horis ham musulmon bo‘ldilar. Bir o‘ylab ko‘ring. O‘sha kungacha har ikkisi Islomga qarshi qat’iy turgan edi. Bu holat ancha yillar davom etdi. Hatto musulmonlarga qarshi janglarda ba’zi yaqinlarini yo‘qotishgan edi.
Lekin endi, nega dinlaringizni o‘zgartirdingiz deb so‘ralganida, javobi oddiy bo‘ldi: "Biz Payg‘ambarimizning (s.a.v) mo‘jizalariga guvoh bo‘ldik". Siyrat tarixida shunday insonlar ko‘p bo‘lgan, avvalari Islomning ashaddiy dushmani bo‘lib, mo‘jizaga guvoh bo‘lgach, musulmon bo‘lishgan. Guvoh bo‘lgan bu mo‘jizalari yolg‘on bo‘lishi mumkinmi? Hech qachon sodir bo‘lmagan narsa uchun o‘z dinlarini, hayotiy maqsadlarini va butun dunyoqarashlarini o‘zgartirarmidilar? Albatta yo‘q. Bu mo‘jizalar haqiqiy edi. Rost edi. O‘sha davradagi uchinchi kishi, Abu Sufyon esa dedi: "Ey Allohning Rasuli, bir og‘iz ham gapirmaganim uchun Allohga hamd bo‘lsin".
Rasululloh (s.a.v) sog‘ingan Ka’balariga kirishni istardilar. U zot Usmon ibn Talhaga xabar yuborib, kalitni olib kelishini so‘radilar. Ko‘p yillar davomida bu kalitni saqlash uning oilasi zimmasida edi. Endi esa Usmon bu vazifa oilasiga boshqa berilmaydi deb o‘yladi. Boshqa tomondan, Payg‘ambarimizning amakilari Abbos ushbu sharafga ega bo‘lishni juda xohlardi. Usmon kalitni keltirgach, Payg‘ambarimiz undan so‘radilar: "Sizga ancha avval aytgan gaplarim amalga oshmadimi?" U zot nima demoqchi edilar? Avval nima bo‘lgan edi? Islomning ilk yillarida, Allohning Rasuli Usmonni Islomga da’vat qilganlarida, u rad etgan edi. "O‘z xalqingiz diniga qarshi chiqib, yangi din o‘ylab topdingiz".
Shunda Payg‘ambarimiz (a.s) dedilar: "Ey Usmon, umid qilamanki, bir kun kelib meni shunday mavqeda ko‘rasizki, bu kalitni xohlagan joyimga qo'yib, xohlagan kishimga beraman". Usmon buni aniq eslab, Javob berdi: "Ha". Rasululloh (a.s) aytganlari haqiqatda amalga oshdi. So‘ngra qo‘shib qo‘ydi: "Guvohlik beramanki, siz Allohning elchisidirsiz". U kalitni saqlashga loyiq edi. Bu vazifa ancha yillar davom etdi. U haqiqatdan ham bu ishonchga loyiq edi. Hamma: "Endi kalit kimga berilarkan?" deb qiziqardi. Shunda Allohning Rasuli ushbu oyatni tilovat qildilar: "Albatta, Alloh sizlarga omonatlarni o‘z ahliga erishtirishni va agar odamlar orasida hukm qilsangiz, adolat bilan hukm qilishni amr qilur".
So‘ngra: "Ey Usmon, mana, kalitingni ol. Bugun yaxshilik va va’daga vafo qilish kunidir", dedilar. Keyin u zot Ka’baga kirdilar. Eshiklarni yopib, bir muddat ichkarida yolg‘iz qoldilar. Tashqariga chiqqanlarida, ulkan olomon u zotni kutib turardi. Qurayshliklar u zotning ular haqidagi qarorini hayajon bilan kutishardi. Allohning Rasuli bir muddat sukut saqlab qarab turdilar. Nima qilmoqchi edilar? Xuddi u zotga qilinganidek, ularni ham haqoratlab, kamsitarmidilar? Bir paytlar qilinganidek, ustlaridan tuya ichak-chavoqlarini socharmidilar? Yo‘llariga tikanlar sochib, ustidan yurishga majbur qilarmidilar? Qamal qilib, och qoldirarmidilar? O‘z uylaridan haydab chiqararmidilar?
Yoki hammasini o‘limga mahkum qilarmidilar? Payg‘ambarimiz (a.s) Allohga hamd va shukrlar aytib, Fath xutbasini boshladilar. Xutbani tugatgach, so‘radilar: "Ey Quraysh ahli, hozir nima qilaman deb o‘ylaysiz?" Javob berishdi: "Siz oliyjanob va karamli birodarning o'g'li oliyjanob va karamli zotsiz. Sizdan faqat yaxshilik kutamiz". Olamlarga rahmat qilib yuborilgan Rasululloh (a.s) dedilar: "O'rtamizda bo'lgan voqealar xuddi Yusuf va akalari kabidir. Yusuf akalariga nima degan bo‘lsa, men ham shuni aytaman: Bugun sizlarni ayblamayman. Alloh sizlarni mag‘firat qilsin. U rahmlilarning rahmlirog‘idir. Boringlar, ozodsizlar!" O‘sha manzarani bir tasavvur qiling.
Bu tarixdagi misli ko‘rilmagan avf edi. Chunki u zot jazolashga qodir va vakolatli bo‘la turib, yana kechirdilar. Bu kechirimning eng oliy ko‘rinishi emasmi? Yomonlikka yaxshilik bilan javob qaytarish eng oliy fazilat emasmi? Qurayshning kibr-u g‘ururi endi butunlay parchalangan edi. Haqiqatga ko‘r bo‘lgan ko‘zlari nihoyat ko‘ra boshladi. Ertasi kuni Allohning Rasuli (a.s) Safo tepaligiga chiqdilar. Ha, bu o‘sha — ilk bor payg‘ambarlik e’lon qilingan joy edi. Esladingizmi? O‘shanda odamlardan o‘zlari kutgan javobni olmagan edilar. Aksincha, hamma oldida o‘z amakilari tomonidan haqorat qilingan edilar. Quraysh ahli endi guruh bo‘lib iymon keltirishga kelar edi.
Erkaklar ortidan ayollar ham Islomni qabul qildilar. Orasida Abu Sufyonning ayoli Hind ham bor edi. U tanilib qolmaslik uchun yuzini yopib, ayollar safiga qo‘shilgan edi. O‘tmishda Payg‘ambarimiz (a.s) va musulmonlarga qilgan ishlaridan chuqur pushaymonda edi. Aybdorlik hissi bilan to‘lib-toshgan xayollari uning qalbini pora-pora qilardi. Lekin hali ham umid bor edi. U Alloh payg‘ambarining marhamatidan umidvor edi. Allohning Rasuli Hindning Islomni qabul qilganini bilganlarida, unga nisbatan ko'ngillarida gina saqlamadilar. Barcha o‘tmishdagi xatolariga qaramay, uni kechirib, bay’atini qabul qildilar. Hind nomi yana bir ismni eslatadi: Vahshiy.
U Payg‘ambarimizning suyukli amakilari Hamzani (roziyallohu anhu) o‘ldirish evaziga ozodlikka erishgan bir qul edi. U Hamzaning jigarini sug‘urib olib, Hindga keltirgan edi. Hind esa quvonganidan taqinchoqlarini unga berib yuborgandi. Vahshiy o‘sha kuni go‘yoki ozodlikka erishgan edi, ammo Makka aslo ozod insondek qabul qilmadi. Ularning nazarida u hamon o'sha-o'sha edi. Kufr botqog‘iga botgan insonlardan qanday qadr kutishi mumkin edi? Yoki ularning hurmati nima ham qilib berardi? U vijdon azobidan hech qachon qutula olmadi. Makka fathi esa bu yukni yanada og‘irlashtirdi. Payg‘ambarimizning amakilarini o‘ldirib, musulmonlar orasida qanday yashar edi?
Shu hayollar bilan Vahshiy Makkadan chiqib ketdi. Lekin qochib ketish o‘tmishidan qutqara olarmidi? Allohga yuzlanish o‘rniga, qochib ketib nimani o‘zgartira olardi? Qayerga bormasin, gunohlarining yuki uni ta’qib qilardi. Vijdon azobi uni butunlay yeb bitirgandi. Shu paytda, unga kutilmagan bir yordam qo‘li cho‘zildi: "Bir hay’at Islomni qabul qilish uchun Allohning Rasuli huzuriga ketmoqda. U zot elchilarga ozor bermaydilar. Sen ham ular bilan bor va Islomni qabul qil". U maslahatga amal qilib, Makkaga qaytdi va Payg‘ambarimiz a.s huzurlarida Islomni qabul qildi. "Allohdan o‘zga iloh yo‘qligiga va Muhammad Uning bandasi hamda elchisi ekanligiga guvohlik beraman".
Robbimizning marhamati shunchalar cheksiz-ki, tavba qilganlar uchun qilingan har bir gunohni savobga aylantirishni va’da qilgan. Shuningdek, yomon odatlarini yaxshisiga almashtira olishlari uchun umid beradi. Abu Bakr (roziyallohu anhu) uchun yana bir xayrli voqea sodir bo‘ldi. Islomning ilk kunlaridan boshlab, otasining ham iymon keltirishini intizorlik bilan kutgan edi. Otasining qo‘lidan tutib, Allohning Rasuli (s.a.v) huzurlariga olib keldi. Payg‘ambarimiz keksa kishini huzuriga keltirilganidan hurmat yuzasidan biroz xijolat bo‘ldilar.
U zot dedilar: "Nega uyida qoldirmadingiz, o‘zimiz ziyoratiga borardik?" Rasululloh u kishining ko‘kraklariga qo‘llarini qo‘yib, ohista siladilar va: "Islomni qabul qiling, ey Abu Quhofa", degandilar, u ham musulmon bo‘ldi. Allohdan o‘zga iloh yo‘qligiga va Muhammad Uning bandasi hamda elchisi ekanligiga guvohlik beraman Biroq iymon keltirmagan ayrim insonlar ham bor edi. Ular hidoyat nuridan qochib ketishayotgan edi. Keling, fath kuniga qaytaylik. O‘sha kuni musulmonlar qo‘shini 5 ta bo‘linmaga bo‘lingan edi, ulardan biriga Xolid ibn Valid qo‘mondonlik qilardi. Shu paytda Ikrima ibn Abu Jahl va Safvon ibn Umayya qarshi chiqishga jangchilar to‘plagan edi.
Qo‘shin shaharga kirayotganida, Xolidning bo‘linmasiga hujum qilishdi. Garchi Payg‘ambarimiz qon to‘kilishini istamasalar ham, mushriklar jang qilishda oyoq tirab turib olishdi. Qisqa vaqt ichida ular 13 kishini yo‘qotib, qochib ketishdi. Ikrima qochib, bandargohga yetib bordi. Hammasiga qaramay, o‘z Robbisidan qochishga urinayotgan edi. Habashistonga ketish uchun kemaga o‘tirdi. Hammasini ortda qoldirmoqchi edi. Lekin Robbisi uni tashlab qo‘ymadi. To‘satdan dengizda kutilmagan bo‘ron ko‘tarildi. Shamol borgan sari kuchayib boraverdi. Kema qattiq chayqalib, silkina boshladi. Kema hozir cho‘kib ketadi deb qo‘rqishardi.
O‘sha lahzada kema kapitani bortdagi odamlarga qarab dedi: "Samimiy bo‘linglar! Sodiq bo‘linglar! Bizni bu bo‘rondan faqat Alloh qutqara oladi!" Halokat yoqasida edilar. Shamol shiddatli, osmon esa qorong‘u va g‘amgin edi. Kemadagilar chin dildan faqat Allohga duo qila boshladilar va Uning yagonaligini e’tirof etdilar. "Nega bunday duo qilyapsizlar? Allohdan o‘zga hech kim yordam bera olmaydi". Ikrima shu haqiqatni inkor etishga kelgan edi. Lekin eshitganlari unga qattiq ta’sir qildi. Shunda u duo qildi: "Yo Alloh, agar meni bu xavfdan qutqarsang, albatta Muhammadning huzuriga borib, Islomni qabul qilaman". Bir oz vaqtdan keyin bo‘ron tindi.
Keyinchalik Ikrima o‘sha lahzani shunday tasvirladi: "O‘shanda Islomni tushuna boshladim va qalban unga nisbatan ixlos keltirdim. Kemadagilarga: 'Meni ortga qaytaringlar. Allohga qasamki, endi Muhammadning huzuriga qaytaman', dedim". Ikrima Makkadan chiqib ketgach, ayoli Ummu Hakim musulmon bo‘lgan edi. U Allohning Rasuli huzurlariga borib, eri uchun omonlik so‘radi. Mehribon Allohning Rasuli Ikrimaga omonlik berdi. Ummu Hakim darhol quli bilan erini qidirishga yo‘l oldi. Uzoq safardan so‘ng, uni Tihoma qirg‘oqlaridan topdi. Bir paytlar ularni Jahannam sari sudragan nikoh, endi Jannatga yetaklayotgan edi.
Uyatdan xijolat bo‘lgan Ikrima Allohning Rasuli (a.s) bilan qanday yuzlashishni bilmasdi. Tinmay Islomga qarshi qilgan barcha ishlarini o‘ylardi. Uni qanday kechirishlari mumkin? Buning ustiga, u Abu Jahlning o‘g‘li edi. Uning xayoli parishon edi. Ayoli unga Payg‘ambarimiz (a.s) omonlik berganlarini aytganida, u hayratga tushdi, lekin qalbi taskin topdi. Uzoq safardan so‘ng, Makkaga yaqinlashishdi. Allohning Rasuli (a.s) ba’zi odamlar Ikrimaning ko‘ngliga ozor berishlaridan xavotirda edilar. Shu bois u zot sahobalariga dedilar: "Ikrima huzuringizga mo‘min va muhojir bo‘lib kelmoqda. Otasi haqida yomon gapirmanglar. Zero, marhum haqidagi yomon gap tirikni ranjitadi.
ammo o‘likka yetib bormaydi". Rasululloh (a.s) ularni ko‘rganlarida, quvonganlaridan darhol o‘rinlaridan turib, kutib oldilar. So‘ngra Ikrimani quchoqlab dedilar: "Xush kelibsan, ey muhojir chavandoz". Ikrima bundaysamimiyatni kutmagan edi, lekin baribir xijolat bo‘lib, boshini egib turardi. Keyin o‘tirib, suhbatlasha boshladilar. So'ng, Ikrima shahodat keltirib, musulmon bo‘ldi. "Allohdan o'zga iloh yo'q, Muhammad Allohning Rasulidir." Uning o‘tmishi gunohlarga to‘la edi, uzoq vaqt shirk zulmatida qolgan edi. Ammo endi qalbi taskin topishini istardi.
U dedi: "Ey Allohning Rasuli, ko‘rsatgan barcha dushmanliklarim, qarshi bosgan har bir qadamim, qarshingizda turgan har bir holatim, yuzingizga yoki ortingizdan aytgan har bir so‘zim uchun Allohdan mag‘firat so‘rab duo qiling". Allohning Rasuli qo‘llarini ko‘tarib, uning gunohlarini kechirishini so‘radilar. Ikrima qalbidagi og‘ir yukdan nihoyat qutuldi. So‘ngra, u Payg‘ambarimizga (a.s) va’da berdi: "Ey Allohning Rasuli, Allohga qasamki, odamlarni Alloh yo‘lidan qaytarish uchun qancha boylik sarflagan bo‘lsam, endi ikki baravarini ehson qilaman. Islomga qarshi qancha jang qilgan bo‘lsam, Alloh yo‘lida ikki baravar ko‘p jang qilaman".
Shunday qilib, Allohning Rasulining yana bir tushlari haqiqatga aylandi. Payg‘ambarimiz avvalroq bir tush ko‘rib, tushuna olmayotgan edilar. Tushlarida jannatdagi go‘zal bir daraxt namoyon bo‘ladi. U zot: "Bu kimniki?" deb so‘radilar. Javob esa mutlaqo kutilmagan edi: "Bu Abu Jahlga tegishli". U zot o‘zlariga dedilar: "Allohga qasamki, u hech qachon Jannatga kirmaydi". Lekin, bizdan farqli o‘laroq, Payg‘ambarlar ma’nosiz tush ko‘rmaydilar. O‘sha kuni bu tushning ma’nosi ayon bo‘ldi. O‘sha daraxt Abu Jahlning o‘g‘li — Ikrima edi. Allohning Rasuli (a.s) Qurayshning Safvon ibn Umayya, Suhayl ibn Amr kabi taniqli vakillariga ham omonlik berdilar.
Ular ham musulmon bo‘lib, qolgan umrlarini Islom yo‘lida sarfladilar. Alloh barchalaridan rozi bo‘lsin. Shaharda ulkan quvonch hukm surardi. Makka ahli doim qidirgan, ammo topa olmagan iymon halovatini nihoyat his qilishayotgan edi. Shu ma’naviy muhitda bir badaviy Allohning Rasuli huzuriga keldi. U hayajondan titrar edi. Rasululloh uning holatini ko‘rib, dedilar: "O‘zingni bos, zero men podshoh emasman. Bor-yo‘g‘i quritilgan go‘sht yegan bir ayolning o‘g‘liman". O‘sha kun kamtarlik, shafqat va sadoqatning yuksak namunalariga boy bo‘ldi. Kamtarlik qilish mumkin, biroq zafar cho‘qqisida kamtar bo‘lish — bu butkul boshqa narsadir.
Kechirimli bo‘lish mumkin, biroq kuch-qudrat cho‘qqisida buni namoyon qilish — bu haqiqiy oliyjanoblikdir. Ham Makka, ham butun dunyo uchun yangi bir davr boshlangan edi. Alloh O‘z nurini kamoliga yetkazmoqda edi. Biroq Madina musulmonlari xavotirga tusha boshladilar. Bir-birlaridan so‘rar edilar: "Alloh Rasuliga o‘z vatanining fathini nasib etdi. Endi u zot Makkada qoladilarmi, yoki biz bilan qaytadilarmi?" Bu savol ularni qiynar, ammo javobini bilmasdilar. Rasululloh ularning xavotirini sezib, Ansorlardan nima haqda gaplashayotganlarini so‘radilar. Javob berishdi: "Hech gap yo‘q, ey Allohning Rasuli".
Savol bir necha bor qaytarilsa-da, ular aniq javobdan qochgach, u zot barchasini tushundilar. Va dedilar: "Sizlar bilan yashayman va sizlar bilan vafot etaman". Bu so‘zlar u zotning ansorlarga kuchli bog‘langanini ko‘rsatdi. Ansorlar ko‘z yosh bilan u zotning atrofini o‘rab dedilar: "Allohga qasamki, buni faqat Alloh va Rasuliga bo‘lgan sevgimizdan aytdik". Boshqa bir sababi yo'q. Makka fathi hamma narsani o‘zgartirdi. Mashaqqatli kunlar tugab, qiyinchiliklar ortda qoldi. Ammo boshqa tomondan, bu bir davr yakunlanayotganidan ham darak edi. Hamma narsa aynan yozilganidek o‘z o‘rniga tushdi. Lekin Payg‘ambarimizning (a.s) ko‘zlarida chuqur xotirjamlik bilan birga, sokin bir kutish bor edi.
U zotning eng katta orzulari Eng Suyukli Zot-o‘z Robbisi bilan uchrashish edi. Yillar davomida Allohning dinini yoyish uchun bor vujudi va qalbini bag‘ishlagan ushbu zaminda u zot o‘z ummatiga so‘nggi bor xitob qiladilar. Bu safar nafaqat bir necha kishi, balki 100 000 dan ortiq mo‘min o‘sha lahzaga guvoh bo‘ladi. Xo‘sh, fathdan keyin dunyoda nima o‘zgardi? Arabiston yarim orolida qanday siyosiy tartib o‘rnatildi? Payg‘ambarimiz (a.s)ning so‘nggi kunlarida nimalar sodir bo‘ldi? Qanday hayajonli daqiqalar yuz berdi? Allohning payg‘ambari (a.s) so‘nggi nafaslarini olayotib, o‘z ummatiga nimalarni meros qoldirdilar?
Bu savollarning har biriga javob va Nasr surasidagi ulkan bashoratning amalga oshishi — bularning barchasi seriyamizning yakuniy qismida bo‘ladi. Ko‘rishguncha xayr.
Siyosatdagi aqlini musulmonlarga qarshi ishlatar edi. U hatto: "butun Quraysh musulmon bo‘lib ketsa ham, aslo iymon keltirmasam kerak", derdi. Usmon ibn Talhaga kelsak, u Uhud jangida ketma-ket otasi, amakisi va to‘rt nafar akasidan ayrilgan edi. Ular Quraysh qo'shini jangchilari edi. Mana, oradan ancha vaqt o‘tdi. Ularning fikrlari va his-tuyg‘ulari, fe'l-atvorlari butunlay o‘zgargan, ancha ulg‘aygan edi. Ushbu videolar ishonchli Islom manbalaridan olingan yuzlab ma'lumotlarga asoslandi. Barcha sun'iy intellekt vizual materiallari malakali Islom olimlari bilan hamrohlikda tayyorlandi va Islom ko'rsatmalariga muvofiqlashtirildi. Ko'rgan-kechirgan barcha voqealari ularni charchatgan edi.
Xolid va Usmon Makkada uchrashishga kelishib olishgan edi. Ammo Amr bu rejadan bexabar edi. Alloh ularni aynan shu yerda uchrashtirdi. Xo‘sh, bu safardan maqsad nima edi? Amr so‘radi: "Ey Xolid, qayerga ketyapsan?" "Ey Amr, endi haqiqat yo‘li butkul oydinlashdi. Muhammad (a.s) ning Payg‘ambarligiga zarracha shak-shubham qolmadi. Menimcha, endi vaqtni behuda ketkazishdan foyda yo‘q. Islomni qabul qilish uchun Madinaga ketyapman". Amr yengil nafas oldi, chunki uning ham niyati shu edi. So'ng dedi: "Allohga qasamki, men ham bu yo‘lga... shu niyat bilan chiqdim". Uchalasi ham Payg‘ambarimiz (a.s) bilan uchrashish uchun yo‘lga chiqishgan edi.
Barcha yomon niyatlarni ortda qoldirib, o‘tmishdagi ishlari uchun chuqur pushaymon edilar. Payg‘ambarimiz (a.s) ularni uzoqdan ko‘rganlarida, tabassum qilib, atrofidagilarga dedilar: "Makka o‘zining eng aziz kishilarini yuboribdi". Uchchalasi darhol Rasululloh (a.s) ning huzurlariga kirdilar. Bir o‘ylab ko‘ring, o‘sha vaqtgacha ular musulmonlarga ko‘p ziyon yetkazishgan edi. Baribir, Allohning Rasuli (a.s) ularni so‘roqqa tutmadilar, o‘tmishni yuzlariga solmadilar. Bu u zotning oliyjanob xulqlari edi. Qarshilaridagi inson pushaymon bo‘lsa, u zot hech qachon xatolarini yuziga solmasdilar. U zot faqatgina ularning abadiy hayotini saqlab qolishni istardilar.
Avval Xolid qo‘lini ko'tarib dedi: " Allohdan o‘zga iloh yo‘qligiga va siz Uning elchisi ekanligingizga guvohlik beraman". U xijolatda edi. "Ey Allohning Rasuli, sizga qarshi janglarda qatnashganman. O‘zingiz ham bilasiz. Allohdan bu boradagi gunohlarimni kechirishini so‘rab duo qilishingizni o‘tinaman". Payg‘ambarimizning so‘zlari Xolidning ko‘ngliga taskin berdi. Zotan, u zotning qaysi so‘zlari orom bermaydi? U zot dedilar: "Ey Xolid, Islom o‘zidan oldin qilingan barcha gunohlarni o‘chiradi,"". So‘ngra qo‘llarini ochib, shunday duo qildilar: "Allohim, Xolidni bandalaringni Sening yo‘lingdan to‘sish uchun qilgan barcha gunohlarini mag‘firat qil".
Xolidning yelkasidan ulkan tog‘ ag‘darilgandek bo'ldi. Shu ondan boshlab u o‘z kuchi va harbiy mahoratini Islomning shon-sharafi va yoyilishi yo‘lida sarflaydigan bo‘ldi. Bu yo‘lda ko‘rsatadigan jasorati sababli, Payg‘ambarimiz (a.s) uni "Sayfulloh", ya’ni "Allohning qilichi" deb atadilar. So‘ngra Amr ibn al-Os ham qo‘lini ko'tarib, Xolid kabi kechirim so‘radi. Payg‘ambarimiz (a.s) Amr uchun ham xuddi shunday duo qildilar. Amr ibn al-Os yillar davomida izlagan halovatini topdi. Keyinchalik Payg‘ambarimiz (a.s) uni ko‘p janglarda musulmonlarga qo‘mondon etib tayinladilar va Alloh ko'p g'alabalarga uni sababchi qildi. Qurayshning daho farzandi endi Islomga xizmat qila boshladi.
Amrning buyuk g‘alabasi Misrning fath etilishi bo‘ldi. Alloh u orqali Misrga Islomni olib kirdi. Shu sababli u tarixda Misr fotihi sifatida yodga olinadi. So'ng, Usmon ibn Talha ham qo‘lini uzatib, Islomni qabul qildi. Shunday qilib, 3 muhim shaxs bir kunda Rasululloh (s.a.v) ning huzurlarida Islom dinini qabul qilishdi. Alloh Fath surasida nima deydi? "Bas, Alloh sizlar bilmagan narsani biladi". Hudaybiya sulhi Islomga bo‘lgan nafrat qurollarini tushirib, insonlar qalbidagi devorlarni parchaladi. Payg‘ambarimiz (a.s) shunday degan edilar: "Mushriklar sizning Makkaga borib, hojatingizni chiqarishingizni, kelib-ketishingizda omon bo‘lishingizni qabul qildilar.
Shu tariqa, ular Islomni sizlardan ko‘rib o‘rganadilar. Alloh sizlarni ular ustidan g‘olib qiladi va u yerdan sog‘-omon, ajr-mukofotlar bilan qaytaradi. Bu fathlarning eng buyugidir". Shunday ham bo‘ldi. Payg‘ambarlik boshlanishi bilan Hudaybiya sulhi orasida 19 yil o‘tgan edi. Hudaybiyadan keyin esa bor-yo‘g‘i bir yil o‘tdi... Eng ajablanarlisi, shu bir yil ichida, avvalgi 19 yildagidan ko‘ra ko‘proq odam Islomni qabul qildi. Garchi bu sulh boshida mag‘lubiyatdek ko‘ringan bo'lsa-da, Qur’on Hudaybiyani "Fathan Mubina", ya’ni ochiq-oydin g‘alaba deb atadi. Xaybar fath qilinishi bilan, yahudiy qabilalari bilan bo‘lgan nizolarga chek qo‘yildi.
Hudaybiya bilan esa ma’naviy g‘alabaga erishildi va musulmonlar atrofdagi arab qabilalariga o‘z kuchlarini ko‘rsatib qo‘ydilar. Biroq, eng asosiy muammo hali-hanuz hal bo‘lmagan edi. Ka’ba faqatgina Yagona Allohga ibodat qilish uchun qurilgan edi. Lekin endilikda uning ichi va atrofi butlar bilan to‘lib ketgandi. Atrofida turli uyatsiz ishlar va gunohlar sodir etilardi. Bunday holatda Ka'ba qanday qilib Tavhid ramzi bo‘lishi mumkin edi? Bu muammo albatta hal qilinishi lozim. Ka’ba Islomga tegishli bo‘lishi, atrofidagi butlar esa tozalanishi shart edi. Lekin qanday qilib? Makka ahli bilan 10 yillik sulh tuzilgan edi.
Ammo Alloh — "Musabbibul Asbobdir", U O‘zi xohlagandek sabablarni yaratuvchi va boshqaruvchi, zarur vositalarni jamlab, O‘z bandalariga yordam beruvchidir. Nihoyat, Ka’baning ozod qilinishi uchun qilingan duolar ijobat bo‘ladigan vaqt yaqinlashayotgan edi. Ko‘p o‘tmay, Alloh bunga bir sabab yaratdi. Sulhni buzganlarning o‘zi ham aynan Quraysh ahli bo‘ldi. Payg‘ambarimiz (a.s) bilan ittifoqchi bo‘lgan Xuzo’a qabilasidan bir guruh vakillar to‘satdan Madinaga kelishdi. Hudaybiya sulhining shartiga ko‘ra, boshqa arab qabilalari o‘zlari xohlagan tomon bilan ittifoq tuzishda erkin edilar. Xuzoa qabilasi esa Payg‘ambarimiz (a.s) va musulmonlar tomonini tanlagandi.
Delegatsiya rahbari Amr qattiq mahzun edi. U nima uchun kelishganlarini tushuntirdi. "Ey Allohning Rasuli, Quraysh va’dasida turmadi. Siz bilan tuzgan eng kuchli ahdni buzishdi ular. Bir kechasi bizga kutilmaganda hujum qilishdi. Bizni g‘ofil qoldirib, odamlarimizni o‘ldirishdi. Ayrimlarimiz ruku' va sajdada bo‘lgan hollarida o'ldirdilar. Bizga yordam bering". Shunday qilib, Hudaybiya sulhi ochiqchasiga buzildi. Quraysh esa Rasululloh bilan gaplashish uchun Abu Sufyonni Madinaga yubordi. Abu Sufyon avval Payg‘ambarimiz (a.s) huzurlariga borib, sulhni yangilashni so‘radi. Biroq, Rasululloh (a.s) dan hech qanday javob ololmadi.
So‘ng Abu Sufyon Abu Bakr (r.a) huzuriga yo‘l oldi, qarindoshlik rishtalari orqali biror yechim topilar degan umidda edi. Lekin bu urinishi ham besamar ketdi. Bu safar u Umar (r.a)ning oldiga borib yolvordi: "Sulhni yangilashga yordam ber, bizlarni yarashtir". Umar g‘azab bilan javob berdi: "Demak, sulhni buzdinglarmi? Agar undan nimadir qolgan bo‘lsa, Alloh uni tezroq yo‘q qilsin! Sizlar uchun Rasululloh huzurlariga borib shafoat so‘ramayman. Allohga qasamki, qo‘limga kichkinagina bir chumoli tushsa ham, shu bilan sizlarga qarshi jang qilaman!" Abu Sufyon ketib, to‘g‘ri Usmon (r.a)ning huzuriga bordi. Ammo natija yana o‘sha-o‘sha edi.
So‘nggi umid bilan Ali (r.a)ning oldiga bordi, lekin undan ham hech qanday madad topolmadi. E’tibor berdingizmi? Hudaybiya sulhi Qurayshga zarracha ham foyda keltirmadi. Vaholanki, ular o‘zlariga juda ishongan edi. Yakunda bu sulh faqat musulmonlarning ishini osonlashtirdi. Dushmanlar kamayishi boshqa xavflarga e’tibor qaratishni osonlashtirdi. Shu bilan birga, bu Makkani asta-sekin Islom yurtiga aylantirishga xizmat qildi. Barcha maqsadlar amalga oshgach, Alloh taolo sulhning buzilishini iroda qildi. Alloh O‘z yo‘lida kurashayotganlarga kutilmagan vaqtda, kutilmagan joydan va kutilmagan tarzda mana shunday yengillik berdi. Insonlar ko‘pincha bunday voqealarni yomonlik deb bilishadi.
Lekin Taqdir nuqtai nazaridan, ular ortida juda ko‘p hikmat yashirin. Ushbu so‘zlarni bilasizmi? "Vallohi, sen Allohning yerlari ichida eng yaxshisi va menga eng suyuklisisan. Qasamki, agar sendan haydalmaganimda, seni aslo tark etmasdim". Bu so‘zlar Rasululloh (a.s)ning Hijratdan oldin, Makkaga so‘nggi bor nazar tashlab aytgan so‘zlari edi. Makkadagi har bir tog‘ va tosh bu so‘zlarga guvoh bo‘lgan edi. O‘sha xayrlashuvdan so'ng 8 yil o‘tdi. Makka Allohning Rasuli (a.s) va u zotning sahobalari bilan yana qayta diydorlashish kunini intizorlik bilan kutgan edi. Shahar ularni hammadan ham ko'proq sog‘ingan edi. Nihoyat, o‘sha muborak kun yaqinlashib bormoqda. Makka ozod qilinishi kerak edi.
Yillardir davom etgan sog‘inch nihoyasiga yetar, makkalik musulmonlar o‘z uylariga qaytar edilar. Payg‘ambarimiz (a.s) darhol katta yurishga tayyorgarlik ko‘ra boshladilar. Biroq, qayerga borayotganlarini hech kimga aytmadilar. Buni sir saqlash o‘ta muhim edi. Agar Makka mushriklari g'ofil qolsalar, shahar qon to‘kilmasdan egallanishi va buyuk g‘alabaga erishish mumkin edi. U zotning niyati bu muqaddas shaharga jangsiz kirish edi. Shu sababli, barcha tayyorgarliklar katta ehtiyotkorlik bilan, sir saqlagan holda olib borildi. Hamma narsa tayyor bo‘lgach, 10 ming kishilik ulkan qo‘shin Rasululloh (a.s)ning qarshilarida u zotning buyruqlarini kutib turardi.
Bu musulmonlarning o‘sha kungacha to‘plagan eng katta qo‘shini edi. Endi ular yurishga shay edilar. Tillarida va dillarida eng samimiy duolar jo‘sh urardi. 21 yil davomida ularga azob bergan, uylari va mol-mulklarini tortib olgan kimsalar bilan yuzma-yuz kelish vaqti kelgan edi. Qarshi taraf ko‘p yillar davomida Allohning Rasuli (a.s)ga turli xil zulm va qabihliklarni qilgan kimsalar edi. Xo‘sh, o‘sha kuni nima bo‘ladi? Eng muhimi, Allohning Rasuli (a.s) ularga qanday munosabatda bo‘ladilar? Ushbu qism davomida Payg‘ambarimiz (a.s)ni yanada ko‘proq sevishimiz va hayratlanishimizga sabab bo‘ladigan ko‘plab hayajonli manzaralar kutmoqda.
Ramazon oyi edi, Rasululloh (a.s) shunday duo qildilar: "Allohim, kutilmaganda ularning shahriga kirganimizda, Qurayshning josus va kuzatuvchilarini yo‘lini to‘s". Safar boshlanganidan beri, u zot boriladigan manzilni sir tutdilar. Niyatlari — Makkani kutilmaganda egallash edi. Jangsiz erishiladigan g‘alabani istardilar. Ammo manzil qanchalik sir tutilishiga urinmasinlar, xabarni yetkazish uchun kimdir yo‘lga chiqib bo‘lgan edi. Muzayna qabilasidan bir ayol Makka tomon ketayotgan edi. Rasulullohning (a.s) rejalari barbod bo‘lishi arafasida, u zotga vahiy orqali bu haqda xabar keldi.
U zot darhol Ali, Zubayr ibn Avvom va Miqdod ibn Asvad (r.a)ni chaqirib, buyurdilar: "Tezda yo‘lga chiqib, Xox bog‘iga yetib boringlar. U yerda tuyada kelayotgan bir ayolni uchratasizlar. Unda bir maktub bor. Uni tortib olinglar". Uch sahoba Xox bog‘iga shoshilib borishdi va ayolni topishdi. Undan so'rashdi: "Sendagi maktub qani?" "Menda hech qanday maktub yo‘q". Ali (r.a) ayol aldayotganini tushundi. Va dedi: "Allohning Rasuli aslo yolg‘on gapirmaydilar". So‘ng maktubni berishini qat’iy talab qildi, aks holda uni qidirishini aytib ogohlantirdi. Nihoyat, ayol sochlari orasiga yashirgan maktubni chiqarib berdi. Maktub sahobalardan biri Hotib ibn Abu Balta'a tomonidan yuborilgan edi.
U Badr jangida qatnashgan muhojir va Misr hukmdori Muqavqis huzuriga elchi bo‘lib borgan kishi edi. Sahobalar hayratda qolishdi. Bunga ishonish qiyin edi. Payg‘ambarimiz (a.s) Hotibni chaqirtirib, nega bu maktubni yozganini so‘radilar. Hotibning oilasi Makkada edi, u qurayshlik bo‘lmagani uchun u yerda oilasini himoya qiladigan hech kim yo'q edi. Makka qurshovga olinganda oilasiga zarar yetmasligi uchun Qurayshga yaxshilik qilmoqchi bo'ldi. U vaziyatni tushuntirdi: "Buni Islom dinidan chiqish yoki kufr keltirish uchun qilmadim. Allohga qasamki, Allohga va Uning Rasuliga bo‘lgan iymonimda sobitman". Uni tinglagach, Rasululloh (a.s) sahobalariga yuzlanib, dedilar: "Hotib haqiqatni aytdi.
U haqida yaxshilikdan boshqa gap aytmanglar". U zot Hotibni kechirdilar. Vaqt o‘tdi. Yurish hali ham butunlay sir saqlanar, musulmonlar qo‘shini yurishda davom etardi. Makka ahli hali eng kichik xabardan ham bexabar edi. Nihoyat, qo‘shin Marruz-Zahron degan joyda qarorgoh qurdi. Tun edi. Vodiy uzra quyuq zulmat cho‘kkan edi. Faqatgina shamolning guvillashi eshitilardi. Birdan hamma yoqda olovlar yoqildi. Allohning Rasuli bu olovlar orqali makkaliklarga qo‘shin kelganini bildirmoqchi edilar. Ular o‘chirishga qancha urinishmasin, Islom nuri endi Makkani butunlay qurshab olgan edi. Ular bu din zaiflashishini va mo‘minlar kamayishini kutishgan edi.
Yillar davomida qo‘llaridan kelgan barcha ishni qilishdi, lekin barcha urinishlari puchga chiqdi. Naqadar haybatli manzara! Allohning Rasuli (a.s) sahobalarga keragidan ancha ko‘proq olov yoqishni buyurdilar. Shu tariqa qo‘shin aslidan ancha ko'proq ko‘rinishi va mushriklarning butunlay shashti qaytishi kerak edi. Xo‘sh, Makkada nimalar bo‘lyapti? Bu manzarani ko‘rganlar dahshatdan qotib qolishdi. Qo‘rquv bilan bir-birlariga qarashdi. Hech kim nima bo‘layotganini tushunolmasdi. Lekin bir narsa aniq edi. Bu tun ulkan o‘zgarishlarning boshlanishi edi. Abu Sufyon tun zulmatida yo‘lga chiqdi. Nimalar bo‘layotganini bilmoqchi edi.
Ikki do‘sti bilan birga atrofni ko‘zdan kechirib, yashirincha ma’lumot to‘plab qaytmoqchi bo‘ldi. Uni ko'rishlarini istamasdi. Lekin hammasini ko‘rguvchi Allohdan yashirinib bo'larmidi? Payg‘ambarimiz (a.s) sahobalariga xabar berdilar. Uzoqdan sergak bo‘lib turishni, Abu Sufyonga duch kelishlarini aytdilar. Xuddi aytganilaridek bo'ldi. Abbos (r.a) Abu Sufyonni payqab qoldi va darhol uni o'z himoyasiga oldi. Uni xachiriga o‘tqazib, Rasululloh (a.s) ning huzurlariga olib bordi. Abu Sufyonning ikki do‘stini ham chodirga olib kelishgach, Rasululloh Makkadagi vaziyat haqida so‘radilar. Tun yarmigacha chodirda qolishdi. Rasululloh (a.s) ularni Islomga da’vat qildilar.
Shu yerning o‘zida Abu Sufyonning har ikki do‘sti kalimai shahodat aytishdi. Lekin Abu Sufyon hali ham ikkilanar edi. O‘ylab ko‘rish uchun vaqt so‘radi. So‘ngra barchalari o‘z chodirlariga yo'l olishdi. Abu Sufyon tongda Rasululloh bilan yana uchrashishi kerak edi. Ertaga nima bo‘ladi? Nimalar o‘zgaradi? Sahobalarning ko‘nglida birgina savol bor edi: Abu Sufyon nihoyat Islomni qabul qilarmikan? Hozircha buni hech kim bilmasdi. Tong otgach, Abbos Abu Sufyonni Payg‘ambarimiz (a.s) huzurlariga boshlab keldi. Allohning Rasuli ko‘zlariga tik qarab so‘radilar: "Ey Abu Sufyon, "La ilaha illalloh" deyishingning vaqti kelmadimi?" Abu Sufyon javob berdi: "Lekin bu butlarni nima qilaman?
Lot va Uzzodan qanday qilib voz kechaman?" Umar (r.a) chodir ortida turgan edi. Buni eshitib, u g‘azablanib dedi: "Chodir ichida ekanligingga shukr qil. Tashqarida bo‘lganingda, bu gaplarni aslo aytolmasding". Abu Sufyon javob qaytardi: "Ey Umar, uyat senga. Tabiating ham otangniki kabi qattiq. Qolaversa, ey Xattobning o‘g‘li, sening oldingga emas, amakivachchamning oldiga keldim. U bilan gaplashyapman. Bizga xalaqit berma". So‘ngra Allohning Rasuliga (s.a.v) yuzlanib, dedi: "Ota-onam sizga fido bo‘lsin. Sizdagi bu xotirjamlik va muloyimlikda, saxovat va oliyjanoblikda, qarindoshlik rishtalariga bo‘lgan e’tiboringizda, sizdan ko‘ra hech kim yaxshiroq emas".
Keyin u chuqur o‘yga tolib, bir oz jim qoldi. Nihoyat, e’tirof etishdan o‘zga chorasi qolmay, dedi: "Allohga qasamki, menimcha Allohdan o‘zga iloh yo‘q. Chunki Allohdan boshqa bir iloh bo‘lganida, u menga yordam berib, zarardan himoya qilgan bo‘lardi va biror foyda keltirardi ". Suhbat bir muddat davom etdi. So'ng Abu Sufyon shahodat kalimasini keltirib musulmon bo‘ldi. Shu onda hayotida yangi sahifa ochdi. Uning uchun butkul yangi davr boshlangan edi. Lekin yoshi 60 dan oshgan edi. Shubhasiz, qalbida iymon ildiz otishi uchun vaqt kerak edi.
Allohning Rasuli Abbosga yuzlanib, dedilar: "Ey Abbos, Abu Sufyonni vodiynining tor yo‘liga, otlar jips turgan o‘sha dovonga olib bor, Alloh qo‘shinining buyukligini o‘z ko‘zi bilan ko‘rsin". Bu aslida bir ehtiyot chorasi edi. Agar Abu Sufyon Makkaga qaytib borsa, mushriklarni deb fikri o‘zgartirishi mumkin edi. Lekin qo‘shinning haybatini ko‘rgach, Quraysh naqadar ojiz ekanini tushunib yetardi. So‘ngra butparastlarga bunday kuchga qarshi turish befoyda ekanini aytar, jang qilishdan qaytarardi. Abbos (r.a) Rasulullohning buyruqlarini bajardi, Abu Sufyon esa musulmonlar qo‘shinini hayrat bilan kuzatdi. So'ng dedi: "Ey Abbos, shu kungacha bunaqa qo‘shinni ham, bunaqa xalqni ham ko‘rmaganman".
Mushriklarni ogohlantirish uchun darhol yo‘lga chiqdi. Bor ovozda baqirdi: "Ey Quraysh ahli! Muhammad keldi! U eshigingiz tagiga shunday ulkan qo‘shin bilan keldiki, aslo qarshi chiqolmaysiz". Yanada balandroq baqirdi. "Kim Abu Sufyonning uyiga kirsa, omondadir! Kim o‘z uyiga kirib, eshigini mahkam yopsa, omon qoladi! Kim Masjidi Haramdan panoh topsa, u ham omondadir Ko‘plab mushriklar g‘azablarini tiya olmay qoldilar. Hatto Abu Sufyonning xotini Hind ham haqorat qila boshladi. Abu Jahlning o‘g‘li Ikrima va Safvon ibn Umayya xalqni qo‘zg‘atishga urinishdi. Lekin hech kim ularga quloq solmadi. Hamma jon talvasasida edi. Allohning Rasuli (a.s) qo‘shinni beshta asosiy bo‘linmaga bo‘ldilar.
Har bir bo‘linma qo‘mondoniga bir xil qat’iy buyruq berdilar: "Agar qarshilik ko‘rsatilmasa yoki hujum qilinmasa, urushmanglar". Nihoyat, intizorlik bilan kutilgan lahza keldi. Ancha yillar davom etgan ayriliqdan so‘ng, Islom qo‘shini Makkaga kirmoqda edi. Allohning Rasuli Qasva nomli tuyalarida, boshlarini kamtarlik bilan egib borardilar. U zot muborak boshlarini shunchalik quyi eggan edilarki, peshonalari tuyaning o'rkachiga tegay der edi. U zot bu g‘alaba Allohga tegishli ekanini bilardilar va buni hammaga e’lon qilardilar. Hayotlarining har lahzasida bo‘lganidek, bu lahzada ham eng go‘zal o‘rnak bo‘ldilar. Makkaga haybat va viqor bilan kirib borardilar.
Bir tomondan Allohga hamd va shukr aytar, ikkinchi tomondan esa fath xushxabarini bergan Fath surasini, ya’ni G‘alaba surasini tilovat qilardilar. Yuzlar kulib, qalblar orom olardi. Nihoyat, Makka Islom diyoriga aylanmoqda edi. Ayriliqqa endi chek qo‘yildi. Musulmonlar chekkan adolatsizliklar, haqoratlar va zulmlar ortda qoldi. Endi g‘olib taraf — musulmonlar edi. Rasululloh Makka ko‘chalari bo‘ylab borardilar. Har bir ko‘cha, har bir burchak xotiralarga to‘la edi. Bir joyda odamlarning masxaraomuz qarashlarini esladilar. Boshqa bir joyda esa haqoratlar va og‘ir botuvchi so‘zlar go‘yo hali ham quloqlari ostida jaranglayotgandek edi.
Ba’zilar hatto yuzlariga qarab dahshatli laqablar aytishgan: yolg‘onchi, majnun, sehrgar... (Ma’azalloh). U zotning yelkalariga tuyaning ichak-chavoqlarini otishgan edi. Uch yillik qamal va ocharchilikka sabr qilgan edilar. Yillar davomida u zotni qayta-qayta rad etgan o‘sha insonlarni to‘xtovsiz Islomga da’vat qilgan edilar. Har bir ko‘cha xotiralarga to‘la edi. U zotni o‘z shahrlarini tark etishga majbur qilishgan edi. Lekin mana endi haybatli qo‘shin bilan qaytmoqdalar! Qanchadan-qancha insonlar qalbini qanday zabt etdilar? U zot faqat oldinga intildilar. Mana natija ham berdi. Ka’ba butun haybati bilan ro‘paralarida turardi.
Payg‘ambarimiz (a.s) takbir aytardilar, barcha musulmonlar esa bir ovozdan hayqirardi: "Allohu akbar! Allohu akbar!" , Makka bu sadolardan titrab ketardi. Islom Makkada ilk bor ochiq e’lon qilingan kunni eslaysizmi? Dorul Arqamdagi 40 nafar musulmonning aytgan takbirlari bir urug‘ kabi edi. O‘sha urug‘ endi unib-o‘sib, qad rostladi. Endi esa 10 000 kishining takbir sadolari aks-sado berardi. "Allohu akbar! Allohu akbar!" Ammo og'riqli bir manzara bor edi. Ka’ba 360 ta but bilan qurshab olingan edi. Payg‘ambarimiz (s.a.v) qo‘llaridagi tayoq bilan o‘sha butlarga birma-bir tegar ekanlar, ushbu oyatni tilovat qilardilar: "Haq keldi, botil g‘oyib bo‘ldi. Zotan, botil doimo yo'qoluvchidir".
U zot teggan har bir but yerga qulardi. Quraysh hatto Ka’baning ichiga ham butlarni joylagan edi, ammo endi barcha butlar yerga quladi. Peshin namozi vaqti bo‘ldi. Payg‘ambarimizning (s.a.v) buyruqlari bilan, Bilol Ka’baning tomiga ko‘tarildi. Azon aytishni boshladi. O‘sha bo‘yniga arqon bog‘lab, ko‘chalarda sudrashgan, iymonidan voz kechishi uchun qiynashgan va qul deb past ko‘rishgan Bilol, endi Ka’ba ustida turib, haybatli ovozda azon aytardi. "Allohu akbar! Allohu akbar!" Islom g‘alabasini e’lon qilib, uning ovozi butun Makka bo‘ylab tarqalardi. Uylarida g'azablanib o'tirgan mushriklar mag‘lub bo‘lgan edilar.
"Towards Eternity" jamoasi sifatida ushbu sun'iy intellekt vizuallashgan seriyani taqdim etish uchun tinimsiz mehnat qildik. Endi esa, InshaAlloh, ulug‘ Payg‘ambarlarimiz alayhimussalom hayotlari haqida yangi videolarni tayyorlamoqchimiz. Muso, Ibrohim, Yusuf, Yunus alayhimussalom kabi zotlar haqida. Oilangiz bilan ularning qissalarini "Towards Eternity" kanalida tomosha qilib boring. Biroq, yangi turkum videolarni tayyorlash katta xarajatlarni talab etadi. Sun'iy intellekt, professional ovoz berish va uskunalar. Afsuski, buni yolg‘iz o‘zimiz qoplay olmaymiz. Bu loyihani faqat yordamingiz bilan yakunlay olamiz.
Jamoamiz jami ehtiyojni 25 dollarlik hissa bo‘laklariga bo‘ldi, shuning uchun imkoningizga qarab bir yoki bir nechta hissa bilan homiylik qilib qo‘llashingiz mumkin, InshaAlloh. Xayrli ishlarning bir qismi bo‘lishni istasangiz, "Towards Eternity"ga ehson qiling va bu oltin imkoniyatni boy bermang. O‘sha lahzada Qurayshning ba’zi yetakchilari — Abu Sufyon, Attob ibn Asid va Horis ibn Hishom o‘zaro gaplashib o‘tirardilar. Attob nolib dedi: "Otam Asid naqadar omadli ekan. Alloh uni bu kunlarni ko‘rsatmasdan sharaflabdi. Nahotki Muhammad azon aytish uchun shu odamdan boshqasini topolmagan bo‘lsa?" Shunda Abu Sufyon: "Biror gap aytishga qo‘rqaman.
Bizni hech kim eshitmasa ham, oyoq ostimizdagi qum va toshlar unga yetkazadi va u albatta bilib oladi" dedi. Bir oz vaqt o‘tgach, Allohning Rasulini ko‘rdilar. Ularni nimalar kutayotganidan mutlaqo bexabar edilar. Rasululloh (a.s) o'sha suhbatdagi gaplarning hammasini so‘zma-so‘z aytib berdilar. Bundan dahshatga tushishdi. O‘zaro maxfiy gaplashganlarini u zot qanday bildi? O‘sha kuni Qurayshning bu ikki yetakchisi, Attob va Horis ham musulmon bo‘ldilar. Bir o‘ylab ko‘ring. O‘sha kungacha har ikkisi Islomga qarshi qat’iy turgan edi. Bu holat ancha yillar davom etdi. Hatto musulmonlarga qarshi janglarda ba’zi yaqinlarini yo‘qotishgan edi.
Lekin endi, nega dinlaringizni o‘zgartirdingiz deb so‘ralganida, javobi oddiy bo‘ldi: "Biz Payg‘ambarimizning (s.a.v) mo‘jizalariga guvoh bo‘ldik". Siyrat tarixida shunday insonlar ko‘p bo‘lgan, avvalari Islomning ashaddiy dushmani bo‘lib, mo‘jizaga guvoh bo‘lgach, musulmon bo‘lishgan. Guvoh bo‘lgan bu mo‘jizalari yolg‘on bo‘lishi mumkinmi? Hech qachon sodir bo‘lmagan narsa uchun o‘z dinlarini, hayotiy maqsadlarini va butun dunyoqarashlarini o‘zgartirarmidilar? Albatta yo‘q. Bu mo‘jizalar haqiqiy edi. Rost edi. O‘sha davradagi uchinchi kishi, Abu Sufyon esa dedi: "Ey Allohning Rasuli, bir og‘iz ham gapirmaganim uchun Allohga hamd bo‘lsin".
Rasululloh (s.a.v) sog‘ingan Ka’balariga kirishni istardilar. U zot Usmon ibn Talhaga xabar yuborib, kalitni olib kelishini so‘radilar. Ko‘p yillar davomida bu kalitni saqlash uning oilasi zimmasida edi. Endi esa Usmon bu vazifa oilasiga boshqa berilmaydi deb o‘yladi. Boshqa tomondan, Payg‘ambarimizning amakilari Abbos ushbu sharafga ega bo‘lishni juda xohlardi. Usmon kalitni keltirgach, Payg‘ambarimiz undan so‘radilar: "Sizga ancha avval aytgan gaplarim amalga oshmadimi?" U zot nima demoqchi edilar? Avval nima bo‘lgan edi? Islomning ilk yillarida, Allohning Rasuli Usmonni Islomga da’vat qilganlarida, u rad etgan edi. "O‘z xalqingiz diniga qarshi chiqib, yangi din o‘ylab topdingiz".
Shunda Payg‘ambarimiz (a.s) dedilar: "Ey Usmon, umid qilamanki, bir kun kelib meni shunday mavqeda ko‘rasizki, bu kalitni xohlagan joyimga qo'yib, xohlagan kishimga beraman". Usmon buni aniq eslab, Javob berdi: "Ha". Rasululloh (a.s) aytganlari haqiqatda amalga oshdi. So‘ngra qo‘shib qo‘ydi: "Guvohlik beramanki, siz Allohning elchisidirsiz". U kalitni saqlashga loyiq edi. Bu vazifa ancha yillar davom etdi. U haqiqatdan ham bu ishonchga loyiq edi. Hamma: "Endi kalit kimga berilarkan?" deb qiziqardi. Shunda Allohning Rasuli ushbu oyatni tilovat qildilar: "Albatta, Alloh sizlarga omonatlarni o‘z ahliga erishtirishni va agar odamlar orasida hukm qilsangiz, adolat bilan hukm qilishni amr qilur".
So‘ngra: "Ey Usmon, mana, kalitingni ol. Bugun yaxshilik va va’daga vafo qilish kunidir", dedilar. Keyin u zot Ka’baga kirdilar. Eshiklarni yopib, bir muddat ichkarida yolg‘iz qoldilar. Tashqariga chiqqanlarida, ulkan olomon u zotni kutib turardi. Qurayshliklar u zotning ular haqidagi qarorini hayajon bilan kutishardi. Allohning Rasuli bir muddat sukut saqlab qarab turdilar. Nima qilmoqchi edilar? Xuddi u zotga qilinganidek, ularni ham haqoratlab, kamsitarmidilar? Bir paytlar qilinganidek, ustlaridan tuya ichak-chavoqlarini socharmidilar? Yo‘llariga tikanlar sochib, ustidan yurishga majbur qilarmidilar? Qamal qilib, och qoldirarmidilar? O‘z uylaridan haydab chiqararmidilar?
Yoki hammasini o‘limga mahkum qilarmidilar? Payg‘ambarimiz (a.s) Allohga hamd va shukrlar aytib, Fath xutbasini boshladilar. Xutbani tugatgach, so‘radilar: "Ey Quraysh ahli, hozir nima qilaman deb o‘ylaysiz?" Javob berishdi: "Siz oliyjanob va karamli birodarning o'g'li oliyjanob va karamli zotsiz. Sizdan faqat yaxshilik kutamiz". Olamlarga rahmat qilib yuborilgan Rasululloh (a.s) dedilar: "O'rtamizda bo'lgan voqealar xuddi Yusuf va akalari kabidir. Yusuf akalariga nima degan bo‘lsa, men ham shuni aytaman: Bugun sizlarni ayblamayman. Alloh sizlarni mag‘firat qilsin. U rahmlilarning rahmlirog‘idir. Boringlar, ozodsizlar!" O‘sha manzarani bir tasavvur qiling.
Bu tarixdagi misli ko‘rilmagan avf edi. Chunki u zot jazolashga qodir va vakolatli bo‘la turib, yana kechirdilar. Bu kechirimning eng oliy ko‘rinishi emasmi? Yomonlikka yaxshilik bilan javob qaytarish eng oliy fazilat emasmi? Qurayshning kibr-u g‘ururi endi butunlay parchalangan edi. Haqiqatga ko‘r bo‘lgan ko‘zlari nihoyat ko‘ra boshladi. Ertasi kuni Allohning Rasuli (a.s) Safo tepaligiga chiqdilar. Ha, bu o‘sha — ilk bor payg‘ambarlik e’lon qilingan joy edi. Esladingizmi? O‘shanda odamlardan o‘zlari kutgan javobni olmagan edilar. Aksincha, hamma oldida o‘z amakilari tomonidan haqorat qilingan edilar. Quraysh ahli endi guruh bo‘lib iymon keltirishga kelar edi.
Erkaklar ortidan ayollar ham Islomni qabul qildilar. Orasida Abu Sufyonning ayoli Hind ham bor edi. U tanilib qolmaslik uchun yuzini yopib, ayollar safiga qo‘shilgan edi. O‘tmishda Payg‘ambarimiz (a.s) va musulmonlarga qilgan ishlaridan chuqur pushaymonda edi. Aybdorlik hissi bilan to‘lib-toshgan xayollari uning qalbini pora-pora qilardi. Lekin hali ham umid bor edi. U Alloh payg‘ambarining marhamatidan umidvor edi. Allohning Rasuli Hindning Islomni qabul qilganini bilganlarida, unga nisbatan ko'ngillarida gina saqlamadilar. Barcha o‘tmishdagi xatolariga qaramay, uni kechirib, bay’atini qabul qildilar. Hind nomi yana bir ismni eslatadi: Vahshiy.
U Payg‘ambarimizning suyukli amakilari Hamzani (roziyallohu anhu) o‘ldirish evaziga ozodlikka erishgan bir qul edi. U Hamzaning jigarini sug‘urib olib, Hindga keltirgan edi. Hind esa quvonganidan taqinchoqlarini unga berib yuborgandi. Vahshiy o‘sha kuni go‘yoki ozodlikka erishgan edi, ammo Makka aslo ozod insondek qabul qilmadi. Ularning nazarida u hamon o'sha-o'sha edi. Kufr botqog‘iga botgan insonlardan qanday qadr kutishi mumkin edi? Yoki ularning hurmati nima ham qilib berardi? U vijdon azobidan hech qachon qutula olmadi. Makka fathi esa bu yukni yanada og‘irlashtirdi. Payg‘ambarimizning amakilarini o‘ldirib, musulmonlar orasida qanday yashar edi?
Shu hayollar bilan Vahshiy Makkadan chiqib ketdi. Lekin qochib ketish o‘tmishidan qutqara olarmidi? Allohga yuzlanish o‘rniga, qochib ketib nimani o‘zgartira olardi? Qayerga bormasin, gunohlarining yuki uni ta’qib qilardi. Vijdon azobi uni butunlay yeb bitirgandi. Shu paytda, unga kutilmagan bir yordam qo‘li cho‘zildi: "Bir hay’at Islomni qabul qilish uchun Allohning Rasuli huzuriga ketmoqda. U zot elchilarga ozor bermaydilar. Sen ham ular bilan bor va Islomni qabul qil". U maslahatga amal qilib, Makkaga qaytdi va Payg‘ambarimiz a.s huzurlarida Islomni qabul qildi. "Allohdan o‘zga iloh yo‘qligiga va Muhammad Uning bandasi hamda elchisi ekanligiga guvohlik beraman".
Robbimizning marhamati shunchalar cheksiz-ki, tavba qilganlar uchun qilingan har bir gunohni savobga aylantirishni va’da qilgan. Shuningdek, yomon odatlarini yaxshisiga almashtira olishlari uchun umid beradi. Abu Bakr (roziyallohu anhu) uchun yana bir xayrli voqea sodir bo‘ldi. Islomning ilk kunlaridan boshlab, otasining ham iymon keltirishini intizorlik bilan kutgan edi. Otasining qo‘lidan tutib, Allohning Rasuli (s.a.v) huzurlariga olib keldi. Payg‘ambarimiz keksa kishini huzuriga keltirilganidan hurmat yuzasidan biroz xijolat bo‘ldilar.
U zot dedilar: "Nega uyida qoldirmadingiz, o‘zimiz ziyoratiga borardik?" Rasululloh u kishining ko‘kraklariga qo‘llarini qo‘yib, ohista siladilar va: "Islomni qabul qiling, ey Abu Quhofa", degandilar, u ham musulmon bo‘ldi. Allohdan o‘zga iloh yo‘qligiga va Muhammad Uning bandasi hamda elchisi ekanligiga guvohlik beraman Biroq iymon keltirmagan ayrim insonlar ham bor edi. Ular hidoyat nuridan qochib ketishayotgan edi. Keling, fath kuniga qaytaylik. O‘sha kuni musulmonlar qo‘shini 5 ta bo‘linmaga bo‘lingan edi, ulardan biriga Xolid ibn Valid qo‘mondonlik qilardi. Shu paytda Ikrima ibn Abu Jahl va Safvon ibn Umayya qarshi chiqishga jangchilar to‘plagan edi.
Qo‘shin shaharga kirayotganida, Xolidning bo‘linmasiga hujum qilishdi. Garchi Payg‘ambarimiz qon to‘kilishini istamasalar ham, mushriklar jang qilishda oyoq tirab turib olishdi. Qisqa vaqt ichida ular 13 kishini yo‘qotib, qochib ketishdi. Ikrima qochib, bandargohga yetib bordi. Hammasiga qaramay, o‘z Robbisidan qochishga urinayotgan edi. Habashistonga ketish uchun kemaga o‘tirdi. Hammasini ortda qoldirmoqchi edi. Lekin Robbisi uni tashlab qo‘ymadi. To‘satdan dengizda kutilmagan bo‘ron ko‘tarildi. Shamol borgan sari kuchayib boraverdi. Kema qattiq chayqalib, silkina boshladi. Kema hozir cho‘kib ketadi deb qo‘rqishardi.
O‘sha lahzada kema kapitani bortdagi odamlarga qarab dedi: "Samimiy bo‘linglar! Sodiq bo‘linglar! Bizni bu bo‘rondan faqat Alloh qutqara oladi!" Halokat yoqasida edilar. Shamol shiddatli, osmon esa qorong‘u va g‘amgin edi. Kemadagilar chin dildan faqat Allohga duo qila boshladilar va Uning yagonaligini e’tirof etdilar. "Nega bunday duo qilyapsizlar? Allohdan o‘zga hech kim yordam bera olmaydi". Ikrima shu haqiqatni inkor etishga kelgan edi. Lekin eshitganlari unga qattiq ta’sir qildi. Shunda u duo qildi: "Yo Alloh, agar meni bu xavfdan qutqarsang, albatta Muhammadning huzuriga borib, Islomni qabul qilaman". Bir oz vaqtdan keyin bo‘ron tindi.
Keyinchalik Ikrima o‘sha lahzani shunday tasvirladi: "O‘shanda Islomni tushuna boshladim va qalban unga nisbatan ixlos keltirdim. Kemadagilarga: 'Meni ortga qaytaringlar. Allohga qasamki, endi Muhammadning huzuriga qaytaman', dedim". Ikrima Makkadan chiqib ketgach, ayoli Ummu Hakim musulmon bo‘lgan edi. U Allohning Rasuli huzurlariga borib, eri uchun omonlik so‘radi. Mehribon Allohning Rasuli Ikrimaga omonlik berdi. Ummu Hakim darhol quli bilan erini qidirishga yo‘l oldi. Uzoq safardan so‘ng, uni Tihoma qirg‘oqlaridan topdi. Bir paytlar ularni Jahannam sari sudragan nikoh, endi Jannatga yetaklayotgan edi.
Uyatdan xijolat bo‘lgan Ikrima Allohning Rasuli (a.s) bilan qanday yuzlashishni bilmasdi. Tinmay Islomga qarshi qilgan barcha ishlarini o‘ylardi. Uni qanday kechirishlari mumkin? Buning ustiga, u Abu Jahlning o‘g‘li edi. Uning xayoli parishon edi. Ayoli unga Payg‘ambarimiz (a.s) omonlik berganlarini aytganida, u hayratga tushdi, lekin qalbi taskin topdi. Uzoq safardan so‘ng, Makkaga yaqinlashishdi. Allohning Rasuli (a.s) ba’zi odamlar Ikrimaning ko‘ngliga ozor berishlaridan xavotirda edilar. Shu bois u zot sahobalariga dedilar: "Ikrima huzuringizga mo‘min va muhojir bo‘lib kelmoqda. Otasi haqida yomon gapirmanglar. Zero, marhum haqidagi yomon gap tirikni ranjitadi.
ammo o‘likka yetib bormaydi". Rasululloh (a.s) ularni ko‘rganlarida, quvonganlaridan darhol o‘rinlaridan turib, kutib oldilar. So‘ngra Ikrimani quchoqlab dedilar: "Xush kelibsan, ey muhojir chavandoz". Ikrima bundaysamimiyatni kutmagan edi, lekin baribir xijolat bo‘lib, boshini egib turardi. Keyin o‘tirib, suhbatlasha boshladilar. So'ng, Ikrima shahodat keltirib, musulmon bo‘ldi. "Allohdan o'zga iloh yo'q, Muhammad Allohning Rasulidir." Uning o‘tmishi gunohlarga to‘la edi, uzoq vaqt shirk zulmatida qolgan edi. Ammo endi qalbi taskin topishini istardi.
U dedi: "Ey Allohning Rasuli, ko‘rsatgan barcha dushmanliklarim, qarshi bosgan har bir qadamim, qarshingizda turgan har bir holatim, yuzingizga yoki ortingizdan aytgan har bir so‘zim uchun Allohdan mag‘firat so‘rab duo qiling". Allohning Rasuli qo‘llarini ko‘tarib, uning gunohlarini kechirishini so‘radilar. Ikrima qalbidagi og‘ir yukdan nihoyat qutuldi. So‘ngra, u Payg‘ambarimizga (a.s) va’da berdi: "Ey Allohning Rasuli, Allohga qasamki, odamlarni Alloh yo‘lidan qaytarish uchun qancha boylik sarflagan bo‘lsam, endi ikki baravarini ehson qilaman. Islomga qarshi qancha jang qilgan bo‘lsam, Alloh yo‘lida ikki baravar ko‘p jang qilaman".
Shunday qilib, Allohning Rasulining yana bir tushlari haqiqatga aylandi. Payg‘ambarimiz avvalroq bir tush ko‘rib, tushuna olmayotgan edilar. Tushlarida jannatdagi go‘zal bir daraxt namoyon bo‘ladi. U zot: "Bu kimniki?" deb so‘radilar. Javob esa mutlaqo kutilmagan edi: "Bu Abu Jahlga tegishli". U zot o‘zlariga dedilar: "Allohga qasamki, u hech qachon Jannatga kirmaydi". Lekin, bizdan farqli o‘laroq, Payg‘ambarlar ma’nosiz tush ko‘rmaydilar. O‘sha kuni bu tushning ma’nosi ayon bo‘ldi. O‘sha daraxt Abu Jahlning o‘g‘li — Ikrima edi. Allohning Rasuli (a.s) Qurayshning Safvon ibn Umayya, Suhayl ibn Amr kabi taniqli vakillariga ham omonlik berdilar.
Ular ham musulmon bo‘lib, qolgan umrlarini Islom yo‘lida sarfladilar. Alloh barchalaridan rozi bo‘lsin. Shaharda ulkan quvonch hukm surardi. Makka ahli doim qidirgan, ammo topa olmagan iymon halovatini nihoyat his qilishayotgan edi. Shu ma’naviy muhitda bir badaviy Allohning Rasuli huzuriga keldi. U hayajondan titrar edi. Rasululloh uning holatini ko‘rib, dedilar: "O‘zingni bos, zero men podshoh emasman. Bor-yo‘g‘i quritilgan go‘sht yegan bir ayolning o‘g‘liman". O‘sha kun kamtarlik, shafqat va sadoqatning yuksak namunalariga boy bo‘ldi. Kamtarlik qilish mumkin, biroq zafar cho‘qqisida kamtar bo‘lish — bu butkul boshqa narsadir.
Kechirimli bo‘lish mumkin, biroq kuch-qudrat cho‘qqisida buni namoyon qilish — bu haqiqiy oliyjanoblikdir. Ham Makka, ham butun dunyo uchun yangi bir davr boshlangan edi. Alloh O‘z nurini kamoliga yetkazmoqda edi. Biroq Madina musulmonlari xavotirga tusha boshladilar. Bir-birlaridan so‘rar edilar: "Alloh Rasuliga o‘z vatanining fathini nasib etdi. Endi u zot Makkada qoladilarmi, yoki biz bilan qaytadilarmi?" Bu savol ularni qiynar, ammo javobini bilmasdilar. Rasululloh ularning xavotirini sezib, Ansorlardan nima haqda gaplashayotganlarini so‘radilar. Javob berishdi: "Hech gap yo‘q, ey Allohning Rasuli".
Savol bir necha bor qaytarilsa-da, ular aniq javobdan qochgach, u zot barchasini tushundilar. Va dedilar: "Sizlar bilan yashayman va sizlar bilan vafot etaman". Bu so‘zlar u zotning ansorlarga kuchli bog‘langanini ko‘rsatdi. Ansorlar ko‘z yosh bilan u zotning atrofini o‘rab dedilar: "Allohga qasamki, buni faqat Alloh va Rasuliga bo‘lgan sevgimizdan aytdik". Boshqa bir sababi yo'q. Makka fathi hamma narsani o‘zgartirdi. Mashaqqatli kunlar tugab, qiyinchiliklar ortda qoldi. Ammo boshqa tomondan, bu bir davr yakunlanayotganidan ham darak edi. Hamma narsa aynan yozilganidek o‘z o‘rniga tushdi. Lekin Payg‘ambarimizning (a.s) ko‘zlarida chuqur xotirjamlik bilan birga, sokin bir kutish bor edi.
U zotning eng katta orzulari Eng Suyukli Zot-o‘z Robbisi bilan uchrashish edi. Yillar davomida Allohning dinini yoyish uchun bor vujudi va qalbini bag‘ishlagan ushbu zaminda u zot o‘z ummatiga so‘nggi bor xitob qiladilar. Bu safar nafaqat bir necha kishi, balki 100 000 dan ortiq mo‘min o‘sha lahzaga guvoh bo‘ladi. Xo‘sh, fathdan keyin dunyoda nima o‘zgardi? Arabiston yarim orolida qanday siyosiy tartib o‘rnatildi? Payg‘ambarimiz (a.s)ning so‘nggi kunlarida nimalar sodir bo‘ldi? Qanday hayajonli daqiqalar yuz berdi? Allohning payg‘ambari (a.s) so‘nggi nafaslarini olayotib, o‘z ummatiga nimalarni meros qoldirdilar?
Bu savollarning har biriga javob va Nasr surasidagi ulkan bashoratning amalga oshishi — bularning barchasi seriyamizning yakuniy qismida bo‘ladi. Ko‘rishguncha xayr.