کتاب مقدس را واقعاً چه کسانی نوشته‌اند؟ اعتراف پژوهشگران مسیحی! – عیسی فراموش شده | قسمت دوم
تاریخ انتشار
تصور کن یه کتاب دستته. کتابی که بیش از ۲ میلیارد نفر، زندگی ابدی‌شون رو بهش می‌سپارن. بازش می‌کنی و اسامی مَتا، مَرقُس، لوقا و یوحَنّا رو می‌بینی. اما یهو متوجه یه چیز شوکه‌کننده میشی. هیچ‌کدومشون واقعاً توسط کسانی که اسمشون روشون هست، نوشته نشدن. امروز می‌خوایم از حقیقتی پرده برداریم که پژوهشگرانِ کتابِ مقدس علناً بهش اعتراف می‌کنن، ولی هیچ‌وقت به مسیحیای عادی گفته نمیشه. اَناجیل کاملاً بی‌نام و نشونن. توسط نویسنده‌گانی نوشته شدن که نه عیسی رو دیده بودن و نه هرگز ملاقاتش کرده بودن، و تازه به زبونی نوشته شدن که عیسی اصلاً بهش حرف نمی‌زد. یونانیه کوینی (Coin). چی میشه اگه بهت بگم قدیمی‌ترین انجیل، تا ۴۰ سال بعد از عیسی اصلاً نوشته نشده بود؟ و بقیه‌شون چی؟ ۵۰، ۶۰ یا حتی ۷۰ سال بعد.
پس این کتابا چطوری به وجود اومدن؟ در واقع کی اونها رو نوشته؟ ما به عنوان مسلمون، باور داریم که عیسی یه پیام نابِ الهیِ آورد. ولی وقتی به شواهد تاریخی، نُسَخ خطیِ بی‌نام و نشون، فاصله ی زمانیه چند دهه‌ای، و هزاران اختلاف متنی نگاه می‌کنی، کاملاً مشخص میشه که دست بشر این روایت رو تغییر داده. پس هدف ما ساده‌ست. کشف پیام اصلی‌ای که عیسی واقعاً برای بشریت آورد. توی قسمت اول، باورای اصلیه کلیسا رو بررسی کردیم. تثلیث، خدایی که شکل انسانی گرفت ، و صلیب. و امروز، می‌خوایم حقیقتِ پشتِ اینکه اَناجیل واقعاً چطوری نوشته شدن رو، روو کنیم.
اگه من روزها در مورد موضوعات مختلف باهاتون حرف بزنم، و فقط یه سال بعد ازتون بخوام عین کلماتم رو تکرار کنین، تقریباً غیرممکن نیست؟ حالا تصور کنین ازتون بخوام اون مکالمات رو ۴۰، ۵۰ یا ۶۰ سالِ بعد دقیقاً ثبت کنین. این، مشکل بزرگیه که ما سرِ اَناجیل باهاش روبرو هستیم. طبق نظر اکثریتِ قاطعِ پژوهشگرانِ کتابِ مقدس، قدیمی‌ترین اِنجیل، یعنی اِنجیل مَرقُس، حدود ۴۰ سال بعد از عیسی نوشته شده. مَتا و لوقا دست‌ِکم ۵۰ سال بعد نوشته شدن، و اِنجیل یوحَنّا، حدود ۶۰ تا ۷۰ سال بعد از اون. اینجا باید یه چیزی رو خوب روشن کنیم. اینکه یه اِنجیل ۴۰ سال بعد از عیسی نوشته شده، معنیش این نیست که ما الان اون متنِ اصلی رو در اختیار داریم.
وقتی دنبال اولین نسخه ی خطیه فیزیکی، که تو دستمونه می‌گردی؛ ماجرا کاملاً فرق می‌کنه. قدیمی‌ترین قطعه ی به‌جامونده‌ای که از اَناجیل داریم، P52 هستش، یه تیکه ی خیلی کوچیک از اِنجیل یوحنّا، مالِ حدود سالای ۱۲۵ تا ۱۷۵ میلادی، یعنی تقریباً یه قرن یا بیشتر، بعد از رفتنِ عیسی از این دنیا. تازه همین قطعه، حتی یک‌دهمه درصدِ اِنجیل یوحَنّا رو هم شامل نمیشه. فقط چند تا خطِ نصفه‌و‌نیمه‌ست. در واقع، ۹۰ درصدِ پاپیروسای قرن دوم و سوممون همین قطعاتِ ریزن، که از یه کارت اعتباری بزرگ‌تر نیستن و به زور چند تا آیه روشون نوشته شده. با اینکه اغلب پاپیروسِ P45 رو به خاطر داشتنِ هر چهار اِنجیل برجسته می‌کنن، که قدمتش به حدود ۲۵۰ میلادی می‌رسه، ولی فقط ۳۰ برگ از ۱۱۲ برگِ اصلیش، باقی مونده.
دنیا مجبور شد حدودِ سه قرنِ کامل بعد از عیسی صبر کنه تا اولین نسخه‌های خطیِ کامل از چهار اِنجیل پیدا بشن؛ یعنی کُدِکس سیناتیکوس (نسخه ی سینائی) و کُدِکس واتیکانوس (نسخه ی واتیکانوس)، که عموماً تاریخشون رو حدود ۳۲۵ و ۳۵۰ میلادی می‌دونن. و طنز ماجرا اینجاست که تا که وقتی این نسخه‌های کامل بالاخره جمع‌آوری شدن، شورای نیقیه، همون رویدادِ سرنوشت‌سازی که توی قسمتِ اول بهش اشاره کردیم، دیگه برگزار شده بود.
«ما اینجا گرد آمدیم تا به این اختلاف پایان دهیم و به وحدت برسیم.» اینجا ممکنه بپرسین، شاید بتونیم ردِّ این کتابا رو از طریق پدرانِ اولیه یِ کلیسا بگیریم؟ توی ۱۵۰ سال اول، نوشته‌های چهره‌های اولیه ی مسیحی مثل کِلِمِنت، ایگناتیوس، پولیکارپ و جاستینِ شهید، و حتی متون اولیه‌ای مثل دیدآخه، نقل‌قولای خیلی کمی از اَناجیل دارن. در واقع، همه‌شون روی هم به زور ۱۰ درصد از متونِ اَناجیل امروزی رو پوشش میدن. قدیما یه ادعائیم مطرح بود که می‌گفتن کلِ عهد جدید رو، تقریباً میشه فقط از روی نوشته‌های پدرانِ اولیه ی کلیسا دوباره بازنویسی کرد. ولی خود پژوهشگرانِ مسیحی بعداً این ادعا رو رد کردن و نشون دادن که غلطه. «همون‌طور که به‌درستی گفتی، هر چهار اِنجیل بی‌نام هستن.
مثلاً انجیل مَتا رو در نظر بگیر، اولین بخش توی عهدِ جدید، اولین کتابِ عهد جدید. هیچ‌جاش نگفته، کی نوشتتش. مسیحیایی که باهاشون حرف می‌زنم درباره‌ش باهام موافق نیستن. منم میگم باشه، منتظر می‌مونم. توی هر کدوم از این اَناجیل یه متن بهم نشون بده که توش اسمِ کسی که نوشتتش رو آورده باشه. میگن: اوه آره، آره، نوشته. میگه توی اِنجیل یوحَنّا نوشته. باشه، منتظرم. بفرما اینم کتاب مقدسِت. نشونم بده کجاش نوشته. خب صبر می‌کنم. معمولاً دو دقیقه بهشون وقت میدم، چون بالاخره منم کار و زندگی دارم. و چون این مثل یه بازی شطرنجه، همیشه می‌دونم که قراره برگردن و چی بگن... و بحث رو عوض کنن. فقط بحث رو عوض می‌کنن، چون هیچ‌جای یوحَنّا اسم کسی که نوشتتش رو نیاورده. اصلاً همچین چیزی توش نیست.
ولی اونا باور دارن که هست، چون این چیزیه که بهشون گفته شده.» اولِ هر اِنجیل توی عهدِ جدید، عناوینی می‌بینیم مثلِ «اِنجیل به روایتِ مَتا» یا «اِنجیل به روایتِ مَرقُس». تا حالا از خودتون پرسیدین چرا میگه «به روایتِ»؟ حقیقتش اینه که هر کی بعداً این عناوین رو اضافه کرده، می‌خواسته این متون رو به اون اسامیِ معروف نسبت بده. اگه این افراد واقعاً نویسنده‌هاش بودن، نسخه‌های خطی نمی‌گفتن «به روایتِ مَتا». خیلی ساده می‌گفتن «اِنجیلِ نوشته شده توسط مَتا». اگه اونا واقعاً شاهدِ عینیِ اتفاقاتی بودن که توصیفش کردن، قطعاً برای جلب اعتماد، اسمشون رو روی متن میزاشتن. ولی این کار رو نکردن. چون هیچ‌وقت ادعا نکردن کسانی هستن که اکثر مردم فکر می‌کنن.
این موضوع برای مَرقُس و لوقا منطقیه، چون اونا اصلاً حَواری یا شاهدِ عینی نبودن. ولی مَتا و یوحَنّا چی، که باور بر اینه از حَواریون اصلیِ عیسی بودن؟ مثلاً مَتا باب ۹ آیه ۹ رو ببینین. میگه: «چون عیسی از آنجا می‌گذشت، مردی به نام مَتا را دید که در باجه ی خراج‌گیری نشسته بود. به او گفت: "از من پیروی کن." و مَتا برخاست و از او پیروی کرد.» فکر کن ببین این لحن چقدر عجیبه. اگه قرار بود داستان خودت رو، درباره روزی بنویسی که زندگیت کاملاً عوض شد، می‌گفتی: عیسی مردی به نام مَتا رو دید و بهش گفت ازش پیروی کنه؟ نه. خیلی ساده می‌گفتی: عیسی من رو دید، بهم گفت دنبالش برم، و منم بلند شدم و دنبالش رفتم. علاوه بر این، پژوهشگرانِ امروزیِ کتاب مقدس روی یه حقیقت شوکه‌کننده دیگه هم توافق دارن.
نویسنده اِنجیل مَتا، از اِنجیل مَرقُس به عنوان منبع اصلیش استفاده کرده و بیش از ۹۰ درصدِ کل متنش رو کپی کرده. به تناقض عمیقی که اینجاست، فکر کن. مَتا قراره یه حَواریِ واقعی باشه، یه شاهد عینیِه دستِ‌اول که با عیسی راه رفته، در حالی که مَرقُس این‌طور نبوده. چرا یه حَواری باید روایت، ساختار، و عینِ کلماتِ کسی رو کپی کنه که اصلاً اونجا نبوده؟ چرا مَتا برای به یاد آوردنِ زندگی خودش، باید به متنِ یه نفر دیگه نگاه کنه؟ اگه نویسنده واقعاً یه حَواری بود، نمی‌اومد یه روایت دستِ‌دوم که ۴۰ سال بعد از اتفاقات نوشته شده رو کپی کنه.
حالا مَرقُس دقیقاً کی بود؟ قدیس ایرینائوس، یکی از رهبران اولیه ی مسیحی، در موردش این‌طور نوشته: «مَرقُس، که شاگرد و مترجمِ پطروسِ حَواری بود، موعظه‌های استادش را پس از مرگ پطروس و پُولُس به رشته‌ی تحریر درآورد.» فکر کن ببین این یعنی چی. از اونجایی که پطروس حَواری دیگه زنده نبود، نمی‌تونست متن مَرقُس رو از نظر خطاها، اضافات یا حذفیّات بررسی کنه. پس زنجیره به این شکل درمیاد: انجیل مَتا از روی مَرقُس کپی می‌کنه. مَرقُس حرفای پطروس رو از حفظ می‌نویسه، و پطروس م که قبلاً مرده... بنابراین، چیزی که برات می‌مونه کُپیِ از کُپی‌یه یه خاطره ی بررسی‌نشده‌ست. «تمرکز مطالعات من قرار بود روی نقدِ متنی باشه. که یعنی مطالعه ی قدیمی‌ترین اسنادی که از کتاب مقدس داریم و غیره.
خلاصه، کندوکاو توی کتاب مقدس باعث شد بفهمم که این کتاب، حتی از دیدگاه علمی و پژوهشی م، یه کتاب بی‌نقص نیست. و این همون چیزیه که اون موقع به یکی از اساتیدم توی دانشگاه باب جونز گفتم. باهاش یه گفتگویی داشتم و یه سوال ازش پرسیدم. یه سوالِ منطقی بود. گفتم: آیا خدا کامله؟ گفت: بله. گفتم: خب. اگه خدا کامله، پس بطور پیش‌فرض، هر چیزیم که از طرف خدا میاد ذاتاً باید کامل باشه، درسته؟ گفت: بله. گفتم: آیا کتاب مقدس کامله؟ گفت: نه. اگه خدا کامله و کتابی داره، پس اون کتابم باید کامل و بی‌نقص باشه.» بعدش می‌رسیم به اِنجیل یوحَنّا. تنها انجیلی که توی متنِ خودش ادعا می‌کنه که توسط یکی از شاگردان عیسی نوشته شده. ولی اگه واقعاً بازش کنی و آخرِ کتاب رو ببینی، به یه چیز عجیب بَرمیخوری.
در اشاره به این شاگرد، که عموماً باور دارن همون یوحَنّای حواریه، متن میگه: «این همان شاگردی است که بر این امور شهادت می‌دهد و آنها را نوشته است. و ما می‌دانیم که شهادتِ او حق است.» جمله آخر رو با دقت بخونین. «و ما می‌دانیم که شهادتِ او حق است.» یه لحظه صبر کن. این «ما»یِ مرموز کیه؟ اگه یوحَنّای حَواری کسی بوده که قلم دستشه، چرا نگفته: من همون شاگردم و شما می‌دونین که شهادتِ من حقّه؟ پس اگه یوحَنّا نبوده، واقعاً کی اینو نوشته؟ نمی‌دونیم. و وقتی حتی نمی‌دونیم نویسنده کیه، چطور می‌تونیم به این شهادت اعتماد کنیم؟ توی بخشای دیگه ی یوحَنّا هم، باز همین سبکِ روایتِ سوم‌شخص رو می‌بینیم. در سراسر اِنجیل یوحَنّا، مدام به این شخص بعنوانِ «شاگردی که عیسی دوستش می‌داشت» اشاره میشه.
به یوحَنّا باب ۱۳ آیه ۲۳ نگاه کنین. «یکی از آنها، یعنی همان شاگردی که عیسی دوستش می‌داشت، در کنار او تکیه زده بود.» اگه نویسنده خودِ یوحَنّا بوده، نباید خیلی ساده می‌گفته من کنارش تکیه داده بودم»؟ گذشته از این سبکِ روایتِ سوم‌شخص، یه تفاوتِ بزرگ دیگه م هست که اِنجیل یوحَنّا رو کاملاً از اون سه تای دیگه جدا می‌کنه. «و این از نظر تاریخی کم‌اعتبارترین اِنجیل در بین همه‌ست، یعنی اِنجیل یوحَنّا. فقط در یه جا از اَناجیل هست که عیسی راه میفته و میگه: «من نور جهان هستم»، یا «پیش از آنکه ابراهیم پیدا شود، من هستم»، یا «من رستاخیزِ و حیات هستم»، یا «من نور جهان هستم». تموم این جملاتِ «من هستم» فقط توی یه انجیل پیدا میشن، آخرین اِنجیل، یعنی یوحَنّا.
اگه به اَناجیل اولیه نگاه کنی، عیسی هیچ‌وقت این‌طوری حرف نمی‌زنه.» سه اِنجیل اول، که بهشون اَناجیل هم‌نوا م میگن، به شدت رو بُعد انسانیِ عیسی تمرکز دارن و اون رو به عنوان پیامبری تصویر می‌کنن که با تمثیل و داستانای کوتاه اخلاقی، برای مردم عادی و روستائیای ساده موعظه می‌کنه. اما اِنجیل یوحَنّا هم توی سبک و هم توی محتوا کاملاً متفاوته. عیسی رو مثل یه فیلسوف یونانی نشون میده که از طریق سخنرانیای طولانی و پیچیده موعظه می‌کنه. اگه کسی این اِنجیل رو به تنهایی بخونه، عمراً بتونه حدس بزنه که، تمثیل‌ها روشِ اصلیه آموزش عیسی بودن. چون اِنجیل یوحَنّا رسماً هیچ تمثیلِ سنتی‌ای توش نداره. بجاش، میاد این داستانای ساده رو با تمثیلای نمادین و اِستعاره‌های پیچیده جایگزین می‌کنه.
متن پر از مفاهیم الهیاتی و فلسفی درباره عیسی ست که به زبان یونانیه خیلی پیشرفته‌تری، نسبت به سه اِنجیل اول نوشته شده. ولی از همه مهم‌تر، برخلاف بقیه که انسان بودنِ عیسی رو برجسته می‌کنن، هدف اِنجیل یوحَنّا اینه که عیسی رو الهی و خدایی جلوه بده. «توی یوحَنّا، قضیه یه کم پیچیده‌تر میشه. عیسی تا حدی به عنوان یه شخصیت الهی به نظر میاد. انجیل این‌طوری شروع میشه: «در ابتدا کلمه بود، و کلمه نزد خدا بود، و کلمه خدا بود، و کلمه جسم گردید و در میان ما ساکن شد» و الی آخر. خب، تموم اینا مالِ خیلی بعدتره. و اگه عیسی واقعاً این‌ور و اون‌ور می‌رفت و این چیزای عجیب و غریبی که یوحَنّا ادعا می‌کنه رو می‌گفت، چرا هیچ‌کس دیگه‌ای اونا رو گزارش نکرده؟ مثلاً ما یه اِنجیل قدیمی‌تر داریم، اِنجیل لوقا.
توی کل اِنجیل لوقا، عیسی هیچ‌وقت این‌طوری حرف نمی‌زنه. هیچ‌وقت این‌قدر درباره خودش حرف نمی‌زنه.» همه این عوامل باعث شد خیلی از پژوهشگران نتیجه بگیرن، که نویسنده ی یوحَنّا احتمالاً یه یهودیِ تحصیل‌کرده بوده که توی فرهنگ یونانی بزرگ شده، نه یه ماهیگیر ساده مثل یوحنّای حواری. در واقع، توی قرن دوم، بعضی از مسیحیا استدلال می‌کردن که این اِنجیل نوشته ی یوحَنّا نیست، و بعداً به «آلوژی» معروف شدن. «این اِنجیل نمی‌تواند نوشته یوحنا باشد. پس نوشته ی کیست؟ نمی‌دانم.» اما بعداً، به عنوان یه متن رسمی و قانونی پذیرفته شد. «خب، خبر بد اینه که مسیحیا برای موعظه و تبلیغ، از اِنجیل یوحَنّا بیشتر از هر اِنجیل دیگه‌ای استفاده می‌کنن.
مثلاً همون مُبَشّر آمریکایی که چند سال پیش تو لندن دیدمش، می‌گفت عیسی میگه: «من نور جهان هستم.» در حالی که پژوهشگران خودشون میگن نه، اون احتمالاً همچین حرفی نزده. این جنبه تاریخی نداره. و افتضاحِ ماجرا م همینه. مسیحیا عموماً خبر ندارن که پژوهشگران خودشون درباره این موضوع چی میگن. این نگران‌کننده‌ست، چون اگه توشون داستانای ساختگی باشه، چطور می‌تونی بهشون اعتماد کنی؟ توی اَناجیل داستانای ساختگی وجود داره.» خب، چرا پژوهشگران اینو میگن؟ جوابش ساده‌ست. چون هیچ کاتبی دوروبر عیسی نبود که موعظه‌هاش رو کلمه به کلمه ثبت کنه. و هیچ فیلتر رسمی‌ایم نبود که دقت و درستیِ روایات رو بررسی کنه.
برای اطمینان از صحّتشون، هیچ سوال موشکافانه‌ای پرسیده نمیشد؛ مثلاً اینکه: حافظه راویان چقدر قوی بوده؟ آیا آدمای قابل اعتمادی بودن؟ آیا ممکن بود چیزی رو غیر‌دقیق نقل کرده باشن؟ در عوض، ده‌ها سال در این مورد سکوتِ مطلق حاکم بود. تموم ۲۷ کتابِ عهدِ جدید، به چهره‌های سرشناس نسبت داده شدن. ولی پژوهشگران بطور گسترده توافق دارن که فقط هفت تاشون واقعاً توسط همون نویسنده‌گانی که اسمشون روشونه نوشته شدن. و اونام هفت نامه ی پُولُس هستن. و در مورد اینکه پُولُس واقعاً کی بود، توی قسمت اول مفصل حرف زدیم. «نویسنده‌گانی در کتاب مقدس هستن که هنوز ناشناخته‌ان.
و همین‌طور که داشتم تاریخچه ی کتاب مقدس رو یاد می‌گرفتم تا بتونم بقیه رو درباره اعتبارش قانع کنم، کم‌کم نگران شدم، می‌دونی؟ داشتم چیزایی رو یاد می‌گرفتم که نمی‌دونستم. و هرچی بیشتر یاد می‌گرفتم، از حالت یقین، بیشتر به شک می‌افتادم. این روَند ادامه پیدا کرد تا جایی که به نقطه‌ای رسیدم که دیگه ناراحت و کلافه بودم از اینکه چرا این وضعیت بهتر نمیشه.» حالا، ماجرا از اینم پیچیده‌تر میشه. عیسی (علیه‌السلام) به زبانِ آرامی صحبت می‌کرد. پس پیامش رو هم به همین زبان رسوند. ولی اَناجیلی که امروز داریم، همگی در اصل به زبان یونانیه کوینی (Coin) نوشته شدن، نه حتی به عِبری، که زبانِ سنتیِ کُتُب مقدس یهودی بود.
این یعنی به جز چند کلمه ی مجزّا، ما حتی یه سخنرانیه ثبت‌شده از عیسی، به زبانی که واقعاً بهش حرف می‌زد نداریم. وقتی تموم این تیکه‌های پازل رو کنار هم می‌ذاریم، دقیقاً می‌بینیم که چطور اون عقایدِ غیرمنطقی‌ای که توی قسمت اول در موردشون حرف زدیم، با آموزه‌های حقیقیه عیسی قاطی شدن. پیامبر بزرگواری مثل اون، هرگز چیزی تا این حد مخالفِ عقل رو، تبلیغ نمی‌کرد. و تموم اینا مجبورمون می‌کنه که یه سوال اساسی بپرسیم.
آیا متنی که بر اساس یه زنجیره‌ی بررسی‌نشده از خاطرات شکل گرفته و ده‌ها سال بعد از عیسی، به یه زبانِ دیگه نوشته شده، واقعاً می‌تونه چیزی باشه که آخرتت رو بهش بسپاری؟ همه اینا نه فقط برای ما امروزیا، بلکه برای کسانی که می‌خواستن این متون رو به عنوان منبع مقدس معرفی کنن هم، غیرقابل اعتماد به نظر می‌رسید. برای همین مجبور شدن یه داستان بسازن. روایتی می‌خواهیم که به این نوشته‌ها اعتبار الهی ببخشد.» اونا گفتن این کتابا از طریق الهام الهی نوشته شدن. اما هیچ مدرکی برای این ادعا وجود نداره. و از همه مهم‌تر، نویسنده‌های اصلی هیچ‌وقت همچین ادعایی درباره خودشون نکردن. فقط کافیه این چهار تا اِنجیل رو بذاری کنار هم. یادت باشه، قراره همه‌شون دقیقاً یه داستانِ واحد رو درباره عیسی تعریف کنن.
با این حال، می‌بینی که مدام همدیگر رو نقض می‌کنن، ترتیبِ اتفاقات رو عوض می‌کنن، حقایق رو تغییر میدن، و درباره رویدادای یکسان، جزئیات کاملاً متفاوتی ارائه میدن. مثلاً لحظات آخرِ عیسی رو در نظر بگیرین. توی مَرقُس، عیسی با ناامیدی فریاد می‌زنه: «خدای من، خدای من، چرا مرا رها کردی؟» ولی در مقابل، لوقا یه تصویر کاملاً متفاوت رو به نمایش می‌ذاره و عیسی رو در کمال آرامش و تسلیم نشون میده که میگه: «ای پدر، روح خود را به دستانِ تو می‌سپارم.» راستش، این روایات‌ِ متناقض نباید متعجب‌مون کنه. به هر حال، هیچ‌کدوم از کسانی که این حرفا رو گزارش کردن، واقعاً توی صحنه ی ادعاییه مصلوب شدن حضور نداشتن. بیاین ادامه بدیم. مَرقُس میگه عیسی در ساعتِ سوم به صلیب کشیده شد.
ولی یوحَنّا ادعا می‌کنه که اون ساعت ششم، هنوز در حال محاکمه جلوی پِلاطیس، فرماندار روم بود. شام آخر رو ببینین. سه انجیله اول، میگن اون شام، غذای عیدِ پِسَح بود. اما یوحَنّا میگه عیسی اصلاً قبل از اینکه عیدِ پِسَح شروع بشه، مرده بود. حتی سرنوشتِ یهودا هم با خودش تناقض داره. مَتا ادعا می‌کنه یهودا از عذاب وجدان خودش رو حلق‌آویز کرد. در حالی که کتاب اَعمال رسولان، در عهدِ جدید میگه اون بعد از اینکه در یه مزرعه با سر سقوط کرد، مُرد. مَتا میگه یه افسر ارتش روم، پیش عیسی اومد تا رو در رو ازش کمک بخواد. ولی لوقا میگه اون افسر هیچ‌وقت خودش نیومد، بلکه به جاش فقط چند تا قاصد فرستاد. حتی ساده‌ترین دستوراتم با هم تناقض دارن.
موقع فرستادن حواریون به ماموریت، مَرقُس میگه عیسی صراحتاً بهشون گفت یه عصا ببرن و صندل بپوشن. ولی مَتا ادعا می‌کنه عیسی بهشون دستور داد نه عصا ببرن و نه صندل بپوشن. اگه این نویسنده‌ها واقعاً از طرف خدا الهام گرفته بودن، نباید جای هیچ‌گونه ناسازگاریِ جزئی‌ای وجود می‌داشت. در واقع، پژوهشگرا بیش از ۳۰۰ تا تناقض توی عهدِ عتیق و عهدِ جدید پیدا کردن. ما امروز فقط بخش خیلی کوچیکی از اونا رو پوشش دادیم. برای کسانی که می‌خوان مثالای بیشتری رو بررسی کنن، در ادامه ی همین قسمت یه منبع معرفی می‌کنیم. «داشتم کتاب مقدس رو می‌خوندم. اولین آیه‌ای که خوندم این بود که هیچ انسانی نمی‌تونه خدا رو ببینه و بعدش زنده بمونه.
و با خودم فکر کردم، خب مردم به عیسی می‌گفتن خدا، و همه‌شونم عیسی رو دیدن و هیچ‌کس از دیدنش نمرد. خب آیه می‌گفت هیچ‌کس نمی‌تونه به خدا نگاه کنه و زنده بمونه. ورق زدم و رفتم سراغ یه آیه ی دیگه، یه داستانِ دیگه درباره یعقوب. یعقوب نه تنها خدا رو می‌بینه، بلکه با خدا کُشتی می‌گیره و به خدا میگه: «تا مرا برکت ندهی، تو را رها نخواهم کرد.» خب، یه دقیقه وایسا ببینم. همین الان گفتی اگه کسی حتی خدا رو ببینه، نمی‌تونه بعدش زنده بمونه. خب پس چرا یعقوب بعدش زنده موند؟ چیکار کردم؟ منه ۱۴ ساله دستم رو بردم بالا. کشیش اومد سمتم و گفت: چطور می‌تونم کمکت کنم؟ اون دو تا آیه رو نشونش دادم. واکنشش این بود: هومم، اصلاً نمی‌دونستم همچین چیزی تو کتاب مقدس هست.
منم اینجوری شدم که: چی؟؟؟ ولی تو کشیشِ کتابِ مقدسی!» تناقضا فقط به زمان‌بندیا، جزئیات تاریخی، یا این تضادای منطقیه واضح ختم نمیشن. بلکه به اصل و اساسِ عدالتِ الهی هم میرسن. فقط ببینین خدا توی عهدِ عتیق، در سِفر خروج باب ۳۴ آیه ۷ چطوری توصیف شده: «با این حال، او گناهکار را بی‌مجازات نمی‌گذارد؛ او فرزندان و فرزندانه فرزندان را به خاطر گناه والدینشان تا نسل سوم و چهارم مجازات می‌کند.» ولی اگه برین سراغ حزقیال باب ۱۸، آیه ۲۰، یه حکمِ کاملاً برعکس رو می‌بینی. «فرزند بار گناه والدین را به دوش نخواهد کشید، و والدین نیز بار گناهِ فرزند را به دوش نخواهند کشید.
نیکوکاریِ شخص نیکوکار به پای خود او نوشته خواهد شد، و شرارتِ شخص شرور نیز بر عهده ی خودِ او خواهد بود.» خب کدوم یکی قانونِ واقعیه خداست؟ نمی‌تونی هر دو تاش رو با هم بخوای. ضمناً، مسیحیتِ امروزی کاملاً به مفهوم «گناهِ نخستین» وابسته‌ست؛ این باور که هر نوزادی فقط به خاطر اشتباهِ حضرت آدم، گناهکار به دنیا میاد. چطور میشه این عقیده ی اصلی رو با کلماتِ صریحِ حزقیال آشتی داد؟ «چطور ما با یه گناه پا به این دنیا می‌ذاریم؟ ما که کاری جز به دنیا اومدن نکردیم.» «چیزی که اسلام میگه اینه که اصلاً گناهِ نخستین نداریم، اسلام از فطرتِ پاکِ نخستین حرف می‌زنه؛ اینکه هر کودکی، هر نوزادی، و هر انسانی با یه قلب پاک، با یه صفحه ی سفید بی‌گناه و معصوم، و بدون هیچ خدشه‌ای متولد میشه، تا وقتی که به سن بلوغ برسه.
و از اون به بعد، اگه کارای درست بکنی، پاداش می‌گیری. اگه کارای اشتباه بکنی، عواقب داره. پس طبق دیدگاهِ اسلامی، بعد از اینکه آدم و حوّا اون کار اشتباه رو کردن و مرتکب اون خطا شدن، هر دوشون به درگاهِ خدا توبه کردن که «خدایا، لطفاً ما رو ببخش»، و خدا هم بخشیدشون. پایان ماجرا. و هر بچه‌ای با فطرتِ پاک به دنیا میاد. من این جواب رو بارها گفتم، و هر دفعه، تو بازدیدای عمومی مساجد، وقتی مسیحیا این سوال رو می‌پرسن، هر بار میگن: می‌دونی سَبیل، این چیزی که درباره مفهوم رستگاری توی اسلام گفتی، منطقیه، با عقل جور درمیاد.» به سِفر پیدایش و داستان کشتی نوح نگاه کنین. توی پیدایش باب ۶ آیه ۱۹، فرمان کاملاً مشخصه. به نوح گفته میشه که از هر موجود زنده‌ای یک جفت به داخل کشتی ببره، یه نر و یه ماده.
ولی درست در باب بعدی، یعنی پیدایش باب ۷، آیات ۲ و ۳، دستورات بطور چشمگیری تغییر می‌کنه. یهو به نوح دستور داده میشه که از هر حیوانِ پاک، هفت جفت ببره، و از هر حیوان ناپاک یه جفت، و همچنین از هر پرنده‌ای هفت جفت. ما دو تا کتاب مختلف که قرن‌ها با هم فاصله دارن و توسط نویسنده‌های متفاوتی نوشته شدن رو با هم مقایسه نمی‌کنیم. این تناقضات دقیقاً دارن توی یه کتابِ واحد اتفاق میفتن، فقط با یه باب، فاصله. توی اَناجیل و بقیه ی کتابِ مقدس، میشه تناقضات زیادی مثل اینا رو، به راحتی پیدا کرد. ولی همین مثالا هم منظور رو کاملاً واضح میرسونه. کسانی که می‌خوان بیشتر بدونن، می‌تونن به اثر معروفِ رحمت‌الله کایرانُوی هندی، یعنی «اِظهارُ الحَق» مراجعه کنن.
اون توی کتابش ۳۳۵ تناقض و خطا رو با مدرک آورده، که بیش از ۳۳ برابرِ چیزاییه که ما امروز اینجا بحث کردیم. «این کتابِ مقدس رو از یه عتیقه‌فروشی خریدم. فکر کنم مالِ حدودای، بین ۱۸۲۵ تا ۱۸۳۶ باشه. آیه‌هاش رو با دقت بررسی کردم و دیدم بعضی از آیات غیبشون زده. دیگه توش نیستن. دنبالشون گشتم و دیدم کلاً وجود ندارن.» سوالی که قبلا پرسیدیم رو یادتونه؟ اینکه اون قطعات کشف‌شده ی اولیه، چقدر با کتاب مقدس امروزی که توی دست ماست، مطابقت دارن؟ اینم جوابِ حیرت‌انگیزش. ما حدود ۵,۷۰۰ نسخه ی خطیه یونانیه باستان، از عهد جدید داریم. از قطعات ریز پاپیروس گرفته، تا کتابای کامل. اما بینِ تموم اونا، حتی دو نسخه هم عینِ همدیگه نیستن.
تک‌تک این متون دست‌نویس با اون یکی فرق دارن، و حتی یه آیه هم توی کل عهدِ جدید پیدا نمیشه که تموم نسخه‌های خطیه اون آیه، کاملاً با هم یکسان باشن. در واقع، پژوهشگرا تخمین می‌زنن که بیش از ۴۰۰,۰۰۰ اختلافِ متنی در سرتاسر این صفحات وجود داره. حالا یه لحظه به این فکر کنین. کل عهدِ جدیدِ یونانی فقط حدود ۱۳۸,۰۰۰ کلمه داره، یعنی تعداد اختلافا رسماً از تعداد کلماتِ خودِ متن بیشترن. بعد از همه ی اینا، براتون مثل روز روشن نیست که چقدر غیرممکنه بفهمیم متن اصلی واقعاً چی می‌گفته؟ خب، آیا داشتنِ ۵,۷۰۰ نسخه خطی واقعاً چیز خوبیه، یا برای جریان اصلیه مسیحیت بدتره؟ نذار این عدد بزرگ گولت بزنه، چون فقط ۶۰ یا ۷۰ تا از این نُسَخ خطی قدمتشون به سه قرنِ اولِ بعد از عیسی برمی‌گردن.
در واقع، بیش از ۹۰ درصدشون مالِ قرن هشتم تا شانزدهم هستن. آیا دست‌نوشته‌ای که هزار سال بعد از وقایع نوشته شده، هیچ ارزش و اعتبار تاریخی‌ای داره؟ قضاوتش رو می‌ذارم به عهده‌ی خودتون. پژوهشگرا استدلال می‌کنن که ۹۹ درصد از این ۴۰۰,۰۰۰ اختلافِ متنی، کاملاً بی‌ضررن. اونا رو تفاوتای املایی، جابه‌جایی در ترتیب کلمات، و سایر اختلافاتِ جزئیِ رونویسی می‌دونن. ولی توی متنی که ادعا میشه از طرف خداست، هیچ تفاوت یا تغییری رو نباید جزئی و کم‌اهمیت دونست. حتی اگه منطق اونا رو هم بپذیریم، همون ۱ درصد باقی‌مونده بازم حدود ۴,۰۰۰ اختلاف و تناقض متنیِ مهم رو، روی دستت میزاره؛ تفاوتایی که می‌تونه روی معنی، تفسیر و حتی اصول عقاید تاثیر بذاره.
کی می‌تونه همچین چیزی رو توجیه کنه؟ اگه این کتاب واقعاً توسط خدا محافظت می‌شد، نباید فقط یه متنِ واحد می‌داشتیم؟ متاسفانه، به نظر می‌رسه در طول قرن‌ها، کسایی که این نسخه‌های خطی رو می‌نوشتن، متون مقدسشون رو تغییر می‌دادن تا با باورای مذهبیه خودشون جور دربیاد. مثلاً تو نامه‌ی اول یوحَنّا باب ۵، آیات ۷ و ۸، عبارتی که به تثلیث اشاره می‌کنه، یه بخشِ مستنده که بعدها ضمیمه شده. ما این بخش اضافه‌شده رو تو نسخه ی معروفِ شاه جِیمز می‌بینیم.
میگه: «زیرا سه کَس در آسمان شهادت می‌دهند، پدر، کلمه، و روحُ‌القُدُس: و این سه یکی هستند.» با این حال، کتابای مقدس امروزی مثلِ نسخه ی بین‌المللی جدید این اشاره صریح به تثلیث رو حذف کردن، چون پژوهشگرا فهمیدن که این عبارت، توی هیچ‌کدوم از نسخه‌های خطی یونانیِه قبل از قرن چهاردهم وجود نداشته. حالا بیاین ببینیم چطوری اصلاحش کردن: «زیرا سه چیز شهادت می‌دهند: روح، آب و خون؛ و این سه با هم مُتّفِق‌اند.» همون‌طور که می‌بینین توی همین متن، دیگه هیچ اشاره‌ای به تثلیث وجود نداره. «یه مثال دیگه می‌تونه توی اِنجیل یوحَنّا، یعنی اِنجیل چهارم، باب ۷، آیه ۵۳ باشه؛ که درباره اون زنِ بدکاره حرف می‌زنه و اینکه چطور مردم دورش جمع شدن تا سنگسارش کنن.
و عیسی وارد صحنه شد و گفت: «هر کس در میان شما بی‌گناه است، اولین سنگ را پرتاب کند»، درسته؟ احتمالاً این داستان رو شنیدین. این داستان توی نسخه‌هایِ خطیِ باستانی وجود نداره. نسخه ی شاه جیمز دارتِش. ولی نسخه RSV میگه: می‌دونین، این داستان اضافه شده. توی نسخه‌های خطی باستانی نیست. پس یه نفر این داستان رو بهش اضافه کرده.» بیاین یه مثال دیگه بزنیم. مَرقُس باب ۱۶ آیات ۹ تا ۲۰، یکی از اِلحاقاتی هست که بیشترین توافقِ نظر روشه . در واقع، توی بعضی از نسخه‌های کتاب مقدس کاملاً مشخص شده. توی نسخه بین‌المللی جدید میگه: «قدیمی‌ترین نسخه‌های خطی و برخی دیگر از شواهدِ باستانی، آیات ۹ تا ۲۰ را ندارند.» اِنجیل اصلیِه مَرقُس، در آیه ۸ تموم میشه، جایی که زن‌ها با ترس از مقبره خالی فرار می‌کنن.
نه خبری از ظهورِه بعد از رستاخیز هست و نه هیچ فرمان نهایی‌ای از طرف عیسی. همچنین، تو مَرقُس باب ۱، آیه ۱، عبارتِ «پسر خدا» هست که توی بعضی از قدیمی‌ترین نسخه‌های خطی پیدا نمیشه. همون‌طور که می‌بینین، اینا اضافاتِ مهمی هستن که هدفشون تغییرِ بنیادیِ دیدگاه‌های مذهبیه. «من کلکسیونر کتاب مقدسم. ۳۰۰ تا کتاب مقدس توی کلکسیونم دارم. بله. بیاین به کتابخونه‌م سر بزنین. از دوره‌های مختلف تاریخ، به زبانای مختلف، و نسخه‌های مختلف؛ که تک‌تک‌شون با هم فرق دارن. مثال می‌خوای، نه؟ نسخه ی شاه جِیمزِ کتاب مقدس رو داریم که سال ۱۶۱۱ با مجوز و تحت نظارتِ شاه جیمزِ انگلستان منتشر شد. بعد، این کتاب مقدس بین سالای ۱۸۸۱ تا ۱۸۸۵ بازنگری شد، چون خطاهایی داشت و از روی نسخه‌های خطیِ باستانی، رونویسی نشده بود.
برای همین سال ۱۸۸۱ توی انگلستان بازنگری کردنش. اونم یه سری اشتباهات توش داشت. پس سال ۱۹۰۱ دوباره بازنگریش کردن، و اسمش رو گذاشتن «نسخه ی استاندارد آمریکایی». اونم باز اشتباهاتی داشت، چون می‌دونی، مردم کم‌کم نسخه‌های خطی جدیدی رو کشف کردن. و نسخه‌های خطی جدید، با این کتابِ مقدس فرق داشتن، واسه همین باید مدام کتاب مقدس رو به‌روز کنن. چند تا هم مثال می‌زنم، باشه؟ خلاصه، نسخه سال ۱۹۰۱ استاندارد آمریکایی توش اشتباهاتی بود، پس سال ۱۹۵۲ بازنگریش کردن. اونم اشتباه داشت، پس سال ۱۹۷۱ دوباره بازنگریش کردن، شد نسخه ی NASB. باز اشتباه داشت، و سال ۱۹۸۹ و بعدش سالای ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ دوباره بازنگریش کردن. شاید با خودت فکر کنی، خب برادر سَبیل، اینجا چه خبره؟ نکته اینه که، خب باشه، شما مثلاً یه کتاب مقدس دارین.
ولی اگه نسخه‌های خطی جدید کشف کنن، مجبورن این کتاب مقدس رو به‌روز کنن؛ نه ترجمه‌ش رو، بلکه محتواش رو. پس با عقل خودشون نهایت تلاششون رو می‌کنن؛ اکثریت کلمات رو در نظر می‌گیرن که کدوم متن باید بیاد اینجا، کدوم متن باید بره اونجا. این‌طوریه که کُتُب مقدس رو می‌سازن. پس ما مسلمونا، وقتی این حرف رو می‌زنیم که کتاب مقدس تغییر کرده و قرآن حفظ شده، کلی مدرک معتبر برای حرفمون داریم.» تازه ما اصلاً درباره اعتبار تاریخیِه عهدِ عتیق صحبتم نمی‌کنیم. آیا این یه طنز عمیق نیست که تقریباً تموم اطلاعاتی که امروز ردیف کردیم، توسط خودِ پژوهشگران مسیحی برملا شده؟ مردم هر چی عمیق‌تر اسلام رو مطالعه می‌کنن، دلایل بیشتری برای پذیرش قرآن پیدا می‌کنن. ولی هر چی کتاب مقدس رو عمیق‌تر مطالعه می‌کنن، بازم نتیجه همونه.
بازم دلایلی برای پذیرش قرآن پیدا می‌کنن. هر مسیری از تحقیقات دینی و متنی رو، انتخاب کنی، به همون مقصد نهایی ختم میشه: یعنی آخرین وحی. شاید این بخشی از نقشه خداوند بوده که این همه تحقیق توسط پژوهشگران مسیحی روی کتاب مقدس انجام بشه، تا مردم بالاخره بتونن پیام واقعی‌ای که عیسی آورد رو بشناسن، و بفهمن که این در واقع همون پیامیِه که توی قرآن پیدا میشه. پژوهشگرایی که در جستجوی حقیقت، شجاعانه این مطالعات رو دنبال کردن، شایسته تقدیرن. و من باور دارم که تلاشای صادقانه‌شون یه روزی اونا رو به راه راست هدایت می‌کنه، ان‌شاءالله. توی اسلام، هر سوالی یه جوابی داره، به شرطی که بخوای صادقانه دنبالش بگردی.
«اون پژوهشگر، که استادِ کلاس و همچنین کشیش و رهبر کلیسا بود، نگام کرد و گفت: چرا داری سوال می‌پرسی؟ گفتم: خب، باید بدونم در فاصله ی بین چیزی که به یونانی نوشته شده و چیزی که امروز توی کتابای مقدس‌‌مون داریم، چی شده. گفت: ببین، این کلامِ معصوم و خطاناپذیر، یعنی کلامه مطلق و راستینِ خداست. گفتم: چطور ممکنه؟ چون ما ترجمه‌ش کردیم، و شاید یه چیزی توی ترجمه جا افتاده. گفت: بعد از کلاس توی دفترم باهات صحبت می‌کنم. گفتم: باشه، من آماده‌م. کلاس تموم شد و رفتم پیشش، و بهم گفت: اگه به این ایمان نداشته باشی، جات توی آتیش جهنمه. باید ایمان بیاری. گفتم: متاسفم، ولی با این حرفا نمی‌تونی قانعم کنی. با عقل جور درنمیاد. منطقی نیست.
و تا اون موقع، دیگه به اندازه کافی درباره اسلام و خودِ قرآن خونده بودم و می‌دیدم هر چیزی که خوندم منطقیه و انگار سر جای درستش قرار می‌گیره. ولی چیزی که اون بهم گفته بود این‌طوری نبود. اگه اونا حقیقت رو دارن و بازارِ حقیقت، در انحصار خودشونه، پس چرا مجبورن مدام دستکاریش کنن؟ چرا هی دارین تغییرش میدین؟ وقتی ازت به عنوان یه واعظ سوال می‌پرسم، چرا به جای اینکه جواب سوالم رو بدی، منو می‌پیچونی؟ خیلی وقتا سوال می‌پرسیدم، و جوابی که می‌گرفتم این بود که: برادر، فقط باید ایمان داشته باشی. چون عقلانی نیست، منطقی نیست.» «شما میگین انجیل و تورات در اصل از طرف خدا فرستاده شدن، و بعد ادعا می‌کنین که تغییر کردن.
چرا خدا باید اجازه همچین اتفاقی رو بده؟ دلیل اینکه خدا اجازه داد این اتفاق بیفته اینه که این وحی‌های خاص، برای یه قوم خاص و در یه زمان خاص فرستاده شده بودن. ما باور نداریم که تورات برای کل بشریت، فرستاده شده بود. به همین ترتیب، باور نداریم اِنجیلی هم که در اصل بر عیسی مسیح نازل شد، برای تموم مردم در همه ی زمانا بوده باشه. ما معتقدیم قرآن تنها کتابیه که واقعاً برای همه مردم در تموم اعصار فرستاده شده، در کنارِ سنت پیامبر، حضرت محمد (ص). پس نیازِ ضروری و دائمی‌ای برای کل بشریت وجود نداشت که اون وحی‌های قبلی واقعاً حفظ بشن. و به همین دلیله که در معنای این آیه از قرآن به این موضوع اشاره شده: «...بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاءَ».
که اساساً معنیش اینه که حفظ و نگهداری از این کتابا به عهده خودشون، یعنی خاخام‌ها و روحانیونِ قدیم، گذاشته شده بود، و اونا با اینکه خودشون شاهدش بودن، توی این کار کوتاهی کردن. بعبارت دیگه، وقتی این رو با چیزی که خداوند سبحانه و تعالی توی قرآن درباره خودِ قرآن فرموده مقایسه می‌کنی: «إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ». اینکه خودِ خدا حفظش می‌کنه، یه تفاوتِ کاملاً آشکاره. و این تفاوت به خاطر این حقیقت توجیه میشه که اون کتابا مختص به قوم و زمان خودشون بودن، ولی قرآن برای تموم مردم و تموم دوره‌ها فرستاده شد.» «حتی اگه خدا اِنجیل یا همون وحی‌ای که به عیسی داده بود رو حفظ می‌کرد، بازم برای امروزِه ما کافی نبود و راهگشای همه مشکلاتی که درگیرشون هستیم نمیشد.
چون دامنه محدودی داشت، و فقط برای اون مردم و همون دوره زمانی بود. به همین دلیل، خداوند بر اساس حکمتش، تعهدی برای حفظ کردنش نداد. اما قرآن برای کل بشریته، برای همه زمانا، و دارایِ همه راه‌حل‌ها برای هر مشکل، هر فرهنگ و هر نژادی از بشریته. و چون آخرین وحیه، خداوند خودش تعهد داده که حفظش کنه.» به واسطه نوری که حضرت محمد (ص) آورد، یه مسیر روشن پیش پای دنیای مسیحیت گذاشته شد تا به ذاتِ خالصِ پیام عیسی برگردن. اون حقیقتِ اینکه عیسی واقعاً کی بود و چه چیزایی آموزش می‌داد رو دوباره زنده کرد. خداوند آخرین فرستاده‌ش رو فرستاد تا پیروانِ عیسی، و پیروان تموم پیامبرانِ قبلی رو به راه راست برگردونه. به هر حال، اسلام دین جدیدی نیست.
همون پیام مشترک و جهانیه، که توسط هزاران پیامبری که از زمان حضرت آدم (علیه‌السلام) در هر گوشه از زمین مبعوث شدن، تبلیغ شده. از طریق این وحیِ نهایی و تغییرناپذیر، پیام عیسی بالاخره از دستکاریای بشر پاک میشه و به شکل واقعی و تحریف‌نشده ی خودش برمی‌گرده. خب، به پایان قسمت دوم رسیدیم، ولی داستان هنوز تموم نشده. اگه فکر می‌کنین ۴۰۰,۰۰۰ اختلاف توی نُسَخ خطی شوکه‌کننده بود، صبر کنین تا ببینین تحریفِ متون چقدر می‌تونه اصل و اساسِ یه عقیده رو تغییر بده. در قسمت بعدی، مفهوم خدا در مسیحیت و اسلام رو کنار هم میزاریم تا تفاوتای عظیم بینشون رو بررسی کنیم. به نقض‌های منطقیِه واضح در مورد صفاتِ خدایی که توی کتاب مقدس به عنوان «پدر» شناخته میشه، نگاه میندازیم.
و با این کار، نشون میدیم که چطور قرآن تنها تعریفِ بی‌نقصِ شناخته‌شده از خدا رو، برای بشر ارائه میده. همچنین فاش می‌کنیم که تحریفِ نُسَخ خطی، چطور نه تنها متن رو تغییر داد، بلکه تهمتای وحشتناکی رو ب ه پیامبران الهی نسبت داد. کنجکاوی و هیجانتون رو حفظ کنین. و به همه کسانی که دنبال حقیقتن میگم: توی قسمت سوم می‌بینمتون!
پس این کتابا چطوری به وجود اومدن؟ در واقع کی اونها رو نوشته؟ ما به عنوان مسلمون، باور داریم که عیسی یه پیام نابِ الهیِ آورد. ولی وقتی به شواهد تاریخی، نُسَخ خطیِ بی‌نام و نشون، فاصله ی زمانیه چند دهه‌ای، و هزاران اختلاف متنی نگاه می‌کنی، کاملاً مشخص میشه که دست بشر این روایت رو تغییر داده. پس هدف ما ساده‌ست. کشف پیام اصلی‌ای که عیسی واقعاً برای بشریت آورد. توی قسمت اول، باورای اصلیه کلیسا رو بررسی کردیم. تثلیث، خدایی که شکل انسانی گرفت ، و صلیب. و امروز، می‌خوایم حقیقتِ پشتِ اینکه اَناجیل واقعاً چطوری نوشته شدن رو، روو کنیم.
اگه من روزها در مورد موضوعات مختلف باهاتون حرف بزنم، و فقط یه سال بعد ازتون بخوام عین کلماتم رو تکرار کنین، تقریباً غیرممکن نیست؟ حالا تصور کنین ازتون بخوام اون مکالمات رو ۴۰، ۵۰ یا ۶۰ سالِ بعد دقیقاً ثبت کنین. این، مشکل بزرگیه که ما سرِ اَناجیل باهاش روبرو هستیم. طبق نظر اکثریتِ قاطعِ پژوهشگرانِ کتابِ مقدس، قدیمی‌ترین اِنجیل، یعنی اِنجیل مَرقُس، حدود ۴۰ سال بعد از عیسی نوشته شده. مَتا و لوقا دست‌ِکم ۵۰ سال بعد نوشته شدن، و اِنجیل یوحَنّا، حدود ۶۰ تا ۷۰ سال بعد از اون. اینجا باید یه چیزی رو خوب روشن کنیم. اینکه یه اِنجیل ۴۰ سال بعد از عیسی نوشته شده، معنیش این نیست که ما الان اون متنِ اصلی رو در اختیار داریم.
وقتی دنبال اولین نسخه ی خطیه فیزیکی، که تو دستمونه می‌گردی؛ ماجرا کاملاً فرق می‌کنه. قدیمی‌ترین قطعه ی به‌جامونده‌ای که از اَناجیل داریم، P52 هستش، یه تیکه ی خیلی کوچیک از اِنجیل یوحنّا، مالِ حدود سالای ۱۲۵ تا ۱۷۵ میلادی، یعنی تقریباً یه قرن یا بیشتر، بعد از رفتنِ عیسی از این دنیا. تازه همین قطعه، حتی یک‌دهمه درصدِ اِنجیل یوحَنّا رو هم شامل نمیشه. فقط چند تا خطِ نصفه‌و‌نیمه‌ست. در واقع، ۹۰ درصدِ پاپیروسای قرن دوم و سوممون همین قطعاتِ ریزن، که از یه کارت اعتباری بزرگ‌تر نیستن و به زور چند تا آیه روشون نوشته شده. با اینکه اغلب پاپیروسِ P45 رو به خاطر داشتنِ هر چهار اِنجیل برجسته می‌کنن، که قدمتش به حدود ۲۵۰ میلادی می‌رسه، ولی فقط ۳۰ برگ از ۱۱۲ برگِ اصلیش، باقی مونده.
دنیا مجبور شد حدودِ سه قرنِ کامل بعد از عیسی صبر کنه تا اولین نسخه‌های خطیِ کامل از چهار اِنجیل پیدا بشن؛ یعنی کُدِکس سیناتیکوس (نسخه ی سینائی) و کُدِکس واتیکانوس (نسخه ی واتیکانوس)، که عموماً تاریخشون رو حدود ۳۲۵ و ۳۵۰ میلادی می‌دونن. و طنز ماجرا اینجاست که تا که وقتی این نسخه‌های کامل بالاخره جمع‌آوری شدن، شورای نیقیه، همون رویدادِ سرنوشت‌سازی که توی قسمتِ اول بهش اشاره کردیم، دیگه برگزار شده بود.
«ما اینجا گرد آمدیم تا به این اختلاف پایان دهیم و به وحدت برسیم.» اینجا ممکنه بپرسین، شاید بتونیم ردِّ این کتابا رو از طریق پدرانِ اولیه یِ کلیسا بگیریم؟ توی ۱۵۰ سال اول، نوشته‌های چهره‌های اولیه ی مسیحی مثل کِلِمِنت، ایگناتیوس، پولیکارپ و جاستینِ شهید، و حتی متون اولیه‌ای مثل دیدآخه، نقل‌قولای خیلی کمی از اَناجیل دارن. در واقع، همه‌شون روی هم به زور ۱۰ درصد از متونِ اَناجیل امروزی رو پوشش میدن. قدیما یه ادعائیم مطرح بود که می‌گفتن کلِ عهد جدید رو، تقریباً میشه فقط از روی نوشته‌های پدرانِ اولیه ی کلیسا دوباره بازنویسی کرد. ولی خود پژوهشگرانِ مسیحی بعداً این ادعا رو رد کردن و نشون دادن که غلطه. «همون‌طور که به‌درستی گفتی، هر چهار اِنجیل بی‌نام هستن.
مثلاً انجیل مَتا رو در نظر بگیر، اولین بخش توی عهدِ جدید، اولین کتابِ عهد جدید. هیچ‌جاش نگفته، کی نوشتتش. مسیحیایی که باهاشون حرف می‌زنم درباره‌ش باهام موافق نیستن. منم میگم باشه، منتظر می‌مونم. توی هر کدوم از این اَناجیل یه متن بهم نشون بده که توش اسمِ کسی که نوشتتش رو آورده باشه. میگن: اوه آره، آره، نوشته. میگه توی اِنجیل یوحَنّا نوشته. باشه، منتظرم. بفرما اینم کتاب مقدسِت. نشونم بده کجاش نوشته. خب صبر می‌کنم. معمولاً دو دقیقه بهشون وقت میدم، چون بالاخره منم کار و زندگی دارم. و چون این مثل یه بازی شطرنجه، همیشه می‌دونم که قراره برگردن و چی بگن... و بحث رو عوض کنن. فقط بحث رو عوض می‌کنن، چون هیچ‌جای یوحَنّا اسم کسی که نوشتتش رو نیاورده. اصلاً همچین چیزی توش نیست.
ولی اونا باور دارن که هست، چون این چیزیه که بهشون گفته شده.» اولِ هر اِنجیل توی عهدِ جدید، عناوینی می‌بینیم مثلِ «اِنجیل به روایتِ مَتا» یا «اِنجیل به روایتِ مَرقُس». تا حالا از خودتون پرسیدین چرا میگه «به روایتِ»؟ حقیقتش اینه که هر کی بعداً این عناوین رو اضافه کرده، می‌خواسته این متون رو به اون اسامیِ معروف نسبت بده. اگه این افراد واقعاً نویسنده‌هاش بودن، نسخه‌های خطی نمی‌گفتن «به روایتِ مَتا». خیلی ساده می‌گفتن «اِنجیلِ نوشته شده توسط مَتا». اگه اونا واقعاً شاهدِ عینیِ اتفاقاتی بودن که توصیفش کردن، قطعاً برای جلب اعتماد، اسمشون رو روی متن میزاشتن. ولی این کار رو نکردن. چون هیچ‌وقت ادعا نکردن کسانی هستن که اکثر مردم فکر می‌کنن.
این موضوع برای مَرقُس و لوقا منطقیه، چون اونا اصلاً حَواری یا شاهدِ عینی نبودن. ولی مَتا و یوحَنّا چی، که باور بر اینه از حَواریون اصلیِ عیسی بودن؟ مثلاً مَتا باب ۹ آیه ۹ رو ببینین. میگه: «چون عیسی از آنجا می‌گذشت، مردی به نام مَتا را دید که در باجه ی خراج‌گیری نشسته بود. به او گفت: "از من پیروی کن." و مَتا برخاست و از او پیروی کرد.» فکر کن ببین این لحن چقدر عجیبه. اگه قرار بود داستان خودت رو، درباره روزی بنویسی که زندگیت کاملاً عوض شد، می‌گفتی: عیسی مردی به نام مَتا رو دید و بهش گفت ازش پیروی کنه؟ نه. خیلی ساده می‌گفتی: عیسی من رو دید، بهم گفت دنبالش برم، و منم بلند شدم و دنبالش رفتم. علاوه بر این، پژوهشگرانِ امروزیِ کتاب مقدس روی یه حقیقت شوکه‌کننده دیگه هم توافق دارن.
نویسنده اِنجیل مَتا، از اِنجیل مَرقُس به عنوان منبع اصلیش استفاده کرده و بیش از ۹۰ درصدِ کل متنش رو کپی کرده. به تناقض عمیقی که اینجاست، فکر کن. مَتا قراره یه حَواریِ واقعی باشه، یه شاهد عینیِه دستِ‌اول که با عیسی راه رفته، در حالی که مَرقُس این‌طور نبوده. چرا یه حَواری باید روایت، ساختار، و عینِ کلماتِ کسی رو کپی کنه که اصلاً اونجا نبوده؟ چرا مَتا برای به یاد آوردنِ زندگی خودش، باید به متنِ یه نفر دیگه نگاه کنه؟ اگه نویسنده واقعاً یه حَواری بود، نمی‌اومد یه روایت دستِ‌دوم که ۴۰ سال بعد از اتفاقات نوشته شده رو کپی کنه.
حالا مَرقُس دقیقاً کی بود؟ قدیس ایرینائوس، یکی از رهبران اولیه ی مسیحی، در موردش این‌طور نوشته: «مَرقُس، که شاگرد و مترجمِ پطروسِ حَواری بود، موعظه‌های استادش را پس از مرگ پطروس و پُولُس به رشته‌ی تحریر درآورد.» فکر کن ببین این یعنی چی. از اونجایی که پطروس حَواری دیگه زنده نبود، نمی‌تونست متن مَرقُس رو از نظر خطاها، اضافات یا حذفیّات بررسی کنه. پس زنجیره به این شکل درمیاد: انجیل مَتا از روی مَرقُس کپی می‌کنه. مَرقُس حرفای پطروس رو از حفظ می‌نویسه، و پطروس م که قبلاً مرده... بنابراین، چیزی که برات می‌مونه کُپیِ از کُپی‌یه یه خاطره ی بررسی‌نشده‌ست. «تمرکز مطالعات من قرار بود روی نقدِ متنی باشه. که یعنی مطالعه ی قدیمی‌ترین اسنادی که از کتاب مقدس داریم و غیره.
خلاصه، کندوکاو توی کتاب مقدس باعث شد بفهمم که این کتاب، حتی از دیدگاه علمی و پژوهشی م، یه کتاب بی‌نقص نیست. و این همون چیزیه که اون موقع به یکی از اساتیدم توی دانشگاه باب جونز گفتم. باهاش یه گفتگویی داشتم و یه سوال ازش پرسیدم. یه سوالِ منطقی بود. گفتم: آیا خدا کامله؟ گفت: بله. گفتم: خب. اگه خدا کامله، پس بطور پیش‌فرض، هر چیزیم که از طرف خدا میاد ذاتاً باید کامل باشه، درسته؟ گفت: بله. گفتم: آیا کتاب مقدس کامله؟ گفت: نه. اگه خدا کامله و کتابی داره، پس اون کتابم باید کامل و بی‌نقص باشه.» بعدش می‌رسیم به اِنجیل یوحَنّا. تنها انجیلی که توی متنِ خودش ادعا می‌کنه که توسط یکی از شاگردان عیسی نوشته شده. ولی اگه واقعاً بازش کنی و آخرِ کتاب رو ببینی، به یه چیز عجیب بَرمیخوری.
در اشاره به این شاگرد، که عموماً باور دارن همون یوحَنّای حواریه، متن میگه: «این همان شاگردی است که بر این امور شهادت می‌دهد و آنها را نوشته است. و ما می‌دانیم که شهادتِ او حق است.» جمله آخر رو با دقت بخونین. «و ما می‌دانیم که شهادتِ او حق است.» یه لحظه صبر کن. این «ما»یِ مرموز کیه؟ اگه یوحَنّای حَواری کسی بوده که قلم دستشه، چرا نگفته: من همون شاگردم و شما می‌دونین که شهادتِ من حقّه؟ پس اگه یوحَنّا نبوده، واقعاً کی اینو نوشته؟ نمی‌دونیم. و وقتی حتی نمی‌دونیم نویسنده کیه، چطور می‌تونیم به این شهادت اعتماد کنیم؟ توی بخشای دیگه ی یوحَنّا هم، باز همین سبکِ روایتِ سوم‌شخص رو می‌بینیم. در سراسر اِنجیل یوحَنّا، مدام به این شخص بعنوانِ «شاگردی که عیسی دوستش می‌داشت» اشاره میشه.
به یوحَنّا باب ۱۳ آیه ۲۳ نگاه کنین. «یکی از آنها، یعنی همان شاگردی که عیسی دوستش می‌داشت، در کنار او تکیه زده بود.» اگه نویسنده خودِ یوحَنّا بوده، نباید خیلی ساده می‌گفته من کنارش تکیه داده بودم»؟ گذشته از این سبکِ روایتِ سوم‌شخص، یه تفاوتِ بزرگ دیگه م هست که اِنجیل یوحَنّا رو کاملاً از اون سه تای دیگه جدا می‌کنه. «و این از نظر تاریخی کم‌اعتبارترین اِنجیل در بین همه‌ست، یعنی اِنجیل یوحَنّا. فقط در یه جا از اَناجیل هست که عیسی راه میفته و میگه: «من نور جهان هستم»، یا «پیش از آنکه ابراهیم پیدا شود، من هستم»، یا «من رستاخیزِ و حیات هستم»، یا «من نور جهان هستم». تموم این جملاتِ «من هستم» فقط توی یه انجیل پیدا میشن، آخرین اِنجیل، یعنی یوحَنّا.
اگه به اَناجیل اولیه نگاه کنی، عیسی هیچ‌وقت این‌طوری حرف نمی‌زنه.» سه اِنجیل اول، که بهشون اَناجیل هم‌نوا م میگن، به شدت رو بُعد انسانیِ عیسی تمرکز دارن و اون رو به عنوان پیامبری تصویر می‌کنن که با تمثیل و داستانای کوتاه اخلاقی، برای مردم عادی و روستائیای ساده موعظه می‌کنه. اما اِنجیل یوحَنّا هم توی سبک و هم توی محتوا کاملاً متفاوته. عیسی رو مثل یه فیلسوف یونانی نشون میده که از طریق سخنرانیای طولانی و پیچیده موعظه می‌کنه. اگه کسی این اِنجیل رو به تنهایی بخونه، عمراً بتونه حدس بزنه که، تمثیل‌ها روشِ اصلیه آموزش عیسی بودن. چون اِنجیل یوحَنّا رسماً هیچ تمثیلِ سنتی‌ای توش نداره. بجاش، میاد این داستانای ساده رو با تمثیلای نمادین و اِستعاره‌های پیچیده جایگزین می‌کنه.
متن پر از مفاهیم الهیاتی و فلسفی درباره عیسی ست که به زبان یونانیه خیلی پیشرفته‌تری، نسبت به سه اِنجیل اول نوشته شده. ولی از همه مهم‌تر، برخلاف بقیه که انسان بودنِ عیسی رو برجسته می‌کنن، هدف اِنجیل یوحَنّا اینه که عیسی رو الهی و خدایی جلوه بده. «توی یوحَنّا، قضیه یه کم پیچیده‌تر میشه. عیسی تا حدی به عنوان یه شخصیت الهی به نظر میاد. انجیل این‌طوری شروع میشه: «در ابتدا کلمه بود، و کلمه نزد خدا بود، و کلمه خدا بود، و کلمه جسم گردید و در میان ما ساکن شد» و الی آخر. خب، تموم اینا مالِ خیلی بعدتره. و اگه عیسی واقعاً این‌ور و اون‌ور می‌رفت و این چیزای عجیب و غریبی که یوحَنّا ادعا می‌کنه رو می‌گفت، چرا هیچ‌کس دیگه‌ای اونا رو گزارش نکرده؟ مثلاً ما یه اِنجیل قدیمی‌تر داریم، اِنجیل لوقا.
توی کل اِنجیل لوقا، عیسی هیچ‌وقت این‌طوری حرف نمی‌زنه. هیچ‌وقت این‌قدر درباره خودش حرف نمی‌زنه.» همه این عوامل باعث شد خیلی از پژوهشگران نتیجه بگیرن، که نویسنده ی یوحَنّا احتمالاً یه یهودیِ تحصیل‌کرده بوده که توی فرهنگ یونانی بزرگ شده، نه یه ماهیگیر ساده مثل یوحنّای حواری. در واقع، توی قرن دوم، بعضی از مسیحیا استدلال می‌کردن که این اِنجیل نوشته ی یوحَنّا نیست، و بعداً به «آلوژی» معروف شدن. «این اِنجیل نمی‌تواند نوشته یوحنا باشد. پس نوشته ی کیست؟ نمی‌دانم.» اما بعداً، به عنوان یه متن رسمی و قانونی پذیرفته شد. «خب، خبر بد اینه که مسیحیا برای موعظه و تبلیغ، از اِنجیل یوحَنّا بیشتر از هر اِنجیل دیگه‌ای استفاده می‌کنن.
مثلاً همون مُبَشّر آمریکایی که چند سال پیش تو لندن دیدمش، می‌گفت عیسی میگه: «من نور جهان هستم.» در حالی که پژوهشگران خودشون میگن نه، اون احتمالاً همچین حرفی نزده. این جنبه تاریخی نداره. و افتضاحِ ماجرا م همینه. مسیحیا عموماً خبر ندارن که پژوهشگران خودشون درباره این موضوع چی میگن. این نگران‌کننده‌ست، چون اگه توشون داستانای ساختگی باشه، چطور می‌تونی بهشون اعتماد کنی؟ توی اَناجیل داستانای ساختگی وجود داره.» خب، چرا پژوهشگران اینو میگن؟ جوابش ساده‌ست. چون هیچ کاتبی دوروبر عیسی نبود که موعظه‌هاش رو کلمه به کلمه ثبت کنه. و هیچ فیلتر رسمی‌ایم نبود که دقت و درستیِ روایات رو بررسی کنه.
برای اطمینان از صحّتشون، هیچ سوال موشکافانه‌ای پرسیده نمیشد؛ مثلاً اینکه: حافظه راویان چقدر قوی بوده؟ آیا آدمای قابل اعتمادی بودن؟ آیا ممکن بود چیزی رو غیر‌دقیق نقل کرده باشن؟ در عوض، ده‌ها سال در این مورد سکوتِ مطلق حاکم بود. تموم ۲۷ کتابِ عهدِ جدید، به چهره‌های سرشناس نسبت داده شدن. ولی پژوهشگران بطور گسترده توافق دارن که فقط هفت تاشون واقعاً توسط همون نویسنده‌گانی که اسمشون روشونه نوشته شدن. و اونام هفت نامه ی پُولُس هستن. و در مورد اینکه پُولُس واقعاً کی بود، توی قسمت اول مفصل حرف زدیم. «نویسنده‌گانی در کتاب مقدس هستن که هنوز ناشناخته‌ان.
و همین‌طور که داشتم تاریخچه ی کتاب مقدس رو یاد می‌گرفتم تا بتونم بقیه رو درباره اعتبارش قانع کنم، کم‌کم نگران شدم، می‌دونی؟ داشتم چیزایی رو یاد می‌گرفتم که نمی‌دونستم. و هرچی بیشتر یاد می‌گرفتم، از حالت یقین، بیشتر به شک می‌افتادم. این روَند ادامه پیدا کرد تا جایی که به نقطه‌ای رسیدم که دیگه ناراحت و کلافه بودم از اینکه چرا این وضعیت بهتر نمیشه.» حالا، ماجرا از اینم پیچیده‌تر میشه. عیسی (علیه‌السلام) به زبانِ آرامی صحبت می‌کرد. پس پیامش رو هم به همین زبان رسوند. ولی اَناجیلی که امروز داریم، همگی در اصل به زبان یونانیه کوینی (Coin) نوشته شدن، نه حتی به عِبری، که زبانِ سنتیِ کُتُب مقدس یهودی بود.
این یعنی به جز چند کلمه ی مجزّا، ما حتی یه سخنرانیه ثبت‌شده از عیسی، به زبانی که واقعاً بهش حرف می‌زد نداریم. وقتی تموم این تیکه‌های پازل رو کنار هم می‌ذاریم، دقیقاً می‌بینیم که چطور اون عقایدِ غیرمنطقی‌ای که توی قسمت اول در موردشون حرف زدیم، با آموزه‌های حقیقیه عیسی قاطی شدن. پیامبر بزرگواری مثل اون، هرگز چیزی تا این حد مخالفِ عقل رو، تبلیغ نمی‌کرد. و تموم اینا مجبورمون می‌کنه که یه سوال اساسی بپرسیم.
آیا متنی که بر اساس یه زنجیره‌ی بررسی‌نشده از خاطرات شکل گرفته و ده‌ها سال بعد از عیسی، به یه زبانِ دیگه نوشته شده، واقعاً می‌تونه چیزی باشه که آخرتت رو بهش بسپاری؟ همه اینا نه فقط برای ما امروزیا، بلکه برای کسانی که می‌خواستن این متون رو به عنوان منبع مقدس معرفی کنن هم، غیرقابل اعتماد به نظر می‌رسید. برای همین مجبور شدن یه داستان بسازن. روایتی می‌خواهیم که به این نوشته‌ها اعتبار الهی ببخشد.» اونا گفتن این کتابا از طریق الهام الهی نوشته شدن. اما هیچ مدرکی برای این ادعا وجود نداره. و از همه مهم‌تر، نویسنده‌های اصلی هیچ‌وقت همچین ادعایی درباره خودشون نکردن. فقط کافیه این چهار تا اِنجیل رو بذاری کنار هم. یادت باشه، قراره همه‌شون دقیقاً یه داستانِ واحد رو درباره عیسی تعریف کنن.
با این حال، می‌بینی که مدام همدیگر رو نقض می‌کنن، ترتیبِ اتفاقات رو عوض می‌کنن، حقایق رو تغییر میدن، و درباره رویدادای یکسان، جزئیات کاملاً متفاوتی ارائه میدن. مثلاً لحظات آخرِ عیسی رو در نظر بگیرین. توی مَرقُس، عیسی با ناامیدی فریاد می‌زنه: «خدای من، خدای من، چرا مرا رها کردی؟» ولی در مقابل، لوقا یه تصویر کاملاً متفاوت رو به نمایش می‌ذاره و عیسی رو در کمال آرامش و تسلیم نشون میده که میگه: «ای پدر، روح خود را به دستانِ تو می‌سپارم.» راستش، این روایات‌ِ متناقض نباید متعجب‌مون کنه. به هر حال، هیچ‌کدوم از کسانی که این حرفا رو گزارش کردن، واقعاً توی صحنه ی ادعاییه مصلوب شدن حضور نداشتن. بیاین ادامه بدیم. مَرقُس میگه عیسی در ساعتِ سوم به صلیب کشیده شد.
ولی یوحَنّا ادعا می‌کنه که اون ساعت ششم، هنوز در حال محاکمه جلوی پِلاطیس، فرماندار روم بود. شام آخر رو ببینین. سه انجیله اول، میگن اون شام، غذای عیدِ پِسَح بود. اما یوحَنّا میگه عیسی اصلاً قبل از اینکه عیدِ پِسَح شروع بشه، مرده بود. حتی سرنوشتِ یهودا هم با خودش تناقض داره. مَتا ادعا می‌کنه یهودا از عذاب وجدان خودش رو حلق‌آویز کرد. در حالی که کتاب اَعمال رسولان، در عهدِ جدید میگه اون بعد از اینکه در یه مزرعه با سر سقوط کرد، مُرد. مَتا میگه یه افسر ارتش روم، پیش عیسی اومد تا رو در رو ازش کمک بخواد. ولی لوقا میگه اون افسر هیچ‌وقت خودش نیومد، بلکه به جاش فقط چند تا قاصد فرستاد. حتی ساده‌ترین دستوراتم با هم تناقض دارن.
موقع فرستادن حواریون به ماموریت، مَرقُس میگه عیسی صراحتاً بهشون گفت یه عصا ببرن و صندل بپوشن. ولی مَتا ادعا می‌کنه عیسی بهشون دستور داد نه عصا ببرن و نه صندل بپوشن. اگه این نویسنده‌ها واقعاً از طرف خدا الهام گرفته بودن، نباید جای هیچ‌گونه ناسازگاریِ جزئی‌ای وجود می‌داشت. در واقع، پژوهشگرا بیش از ۳۰۰ تا تناقض توی عهدِ عتیق و عهدِ جدید پیدا کردن. ما امروز فقط بخش خیلی کوچیکی از اونا رو پوشش دادیم. برای کسانی که می‌خوان مثالای بیشتری رو بررسی کنن، در ادامه ی همین قسمت یه منبع معرفی می‌کنیم. «داشتم کتاب مقدس رو می‌خوندم. اولین آیه‌ای که خوندم این بود که هیچ انسانی نمی‌تونه خدا رو ببینه و بعدش زنده بمونه.
و با خودم فکر کردم، خب مردم به عیسی می‌گفتن خدا، و همه‌شونم عیسی رو دیدن و هیچ‌کس از دیدنش نمرد. خب آیه می‌گفت هیچ‌کس نمی‌تونه به خدا نگاه کنه و زنده بمونه. ورق زدم و رفتم سراغ یه آیه ی دیگه، یه داستانِ دیگه درباره یعقوب. یعقوب نه تنها خدا رو می‌بینه، بلکه با خدا کُشتی می‌گیره و به خدا میگه: «تا مرا برکت ندهی، تو را رها نخواهم کرد.» خب، یه دقیقه وایسا ببینم. همین الان گفتی اگه کسی حتی خدا رو ببینه، نمی‌تونه بعدش زنده بمونه. خب پس چرا یعقوب بعدش زنده موند؟ چیکار کردم؟ منه ۱۴ ساله دستم رو بردم بالا. کشیش اومد سمتم و گفت: چطور می‌تونم کمکت کنم؟ اون دو تا آیه رو نشونش دادم. واکنشش این بود: هومم، اصلاً نمی‌دونستم همچین چیزی تو کتاب مقدس هست.
منم اینجوری شدم که: چی؟؟؟ ولی تو کشیشِ کتابِ مقدسی!» تناقضا فقط به زمان‌بندیا، جزئیات تاریخی، یا این تضادای منطقیه واضح ختم نمیشن. بلکه به اصل و اساسِ عدالتِ الهی هم میرسن. فقط ببینین خدا توی عهدِ عتیق، در سِفر خروج باب ۳۴ آیه ۷ چطوری توصیف شده: «با این حال، او گناهکار را بی‌مجازات نمی‌گذارد؛ او فرزندان و فرزندانه فرزندان را به خاطر گناه والدینشان تا نسل سوم و چهارم مجازات می‌کند.» ولی اگه برین سراغ حزقیال باب ۱۸، آیه ۲۰، یه حکمِ کاملاً برعکس رو می‌بینی. «فرزند بار گناه والدین را به دوش نخواهد کشید، و والدین نیز بار گناهِ فرزند را به دوش نخواهند کشید.
نیکوکاریِ شخص نیکوکار به پای خود او نوشته خواهد شد، و شرارتِ شخص شرور نیز بر عهده ی خودِ او خواهد بود.» خب کدوم یکی قانونِ واقعیه خداست؟ نمی‌تونی هر دو تاش رو با هم بخوای. ضمناً، مسیحیتِ امروزی کاملاً به مفهوم «گناهِ نخستین» وابسته‌ست؛ این باور که هر نوزادی فقط به خاطر اشتباهِ حضرت آدم، گناهکار به دنیا میاد. چطور میشه این عقیده ی اصلی رو با کلماتِ صریحِ حزقیال آشتی داد؟ «چطور ما با یه گناه پا به این دنیا می‌ذاریم؟ ما که کاری جز به دنیا اومدن نکردیم.» «چیزی که اسلام میگه اینه که اصلاً گناهِ نخستین نداریم، اسلام از فطرتِ پاکِ نخستین حرف می‌زنه؛ اینکه هر کودکی، هر نوزادی، و هر انسانی با یه قلب پاک، با یه صفحه ی سفید بی‌گناه و معصوم، و بدون هیچ خدشه‌ای متولد میشه، تا وقتی که به سن بلوغ برسه.
و از اون به بعد، اگه کارای درست بکنی، پاداش می‌گیری. اگه کارای اشتباه بکنی، عواقب داره. پس طبق دیدگاهِ اسلامی، بعد از اینکه آدم و حوّا اون کار اشتباه رو کردن و مرتکب اون خطا شدن، هر دوشون به درگاهِ خدا توبه کردن که «خدایا، لطفاً ما رو ببخش»، و خدا هم بخشیدشون. پایان ماجرا. و هر بچه‌ای با فطرتِ پاک به دنیا میاد. من این جواب رو بارها گفتم، و هر دفعه، تو بازدیدای عمومی مساجد، وقتی مسیحیا این سوال رو می‌پرسن، هر بار میگن: می‌دونی سَبیل، این چیزی که درباره مفهوم رستگاری توی اسلام گفتی، منطقیه، با عقل جور درمیاد.» به سِفر پیدایش و داستان کشتی نوح نگاه کنین. توی پیدایش باب ۶ آیه ۱۹، فرمان کاملاً مشخصه. به نوح گفته میشه که از هر موجود زنده‌ای یک جفت به داخل کشتی ببره، یه نر و یه ماده.
ولی درست در باب بعدی، یعنی پیدایش باب ۷، آیات ۲ و ۳، دستورات بطور چشمگیری تغییر می‌کنه. یهو به نوح دستور داده میشه که از هر حیوانِ پاک، هفت جفت ببره، و از هر حیوان ناپاک یه جفت، و همچنین از هر پرنده‌ای هفت جفت. ما دو تا کتاب مختلف که قرن‌ها با هم فاصله دارن و توسط نویسنده‌های متفاوتی نوشته شدن رو با هم مقایسه نمی‌کنیم. این تناقضات دقیقاً دارن توی یه کتابِ واحد اتفاق میفتن، فقط با یه باب، فاصله. توی اَناجیل و بقیه ی کتابِ مقدس، میشه تناقضات زیادی مثل اینا رو، به راحتی پیدا کرد. ولی همین مثالا هم منظور رو کاملاً واضح میرسونه. کسانی که می‌خوان بیشتر بدونن، می‌تونن به اثر معروفِ رحمت‌الله کایرانُوی هندی، یعنی «اِظهارُ الحَق» مراجعه کنن.
اون توی کتابش ۳۳۵ تناقض و خطا رو با مدرک آورده، که بیش از ۳۳ برابرِ چیزاییه که ما امروز اینجا بحث کردیم. «این کتابِ مقدس رو از یه عتیقه‌فروشی خریدم. فکر کنم مالِ حدودای، بین ۱۸۲۵ تا ۱۸۳۶ باشه. آیه‌هاش رو با دقت بررسی کردم و دیدم بعضی از آیات غیبشون زده. دیگه توش نیستن. دنبالشون گشتم و دیدم کلاً وجود ندارن.» سوالی که قبلا پرسیدیم رو یادتونه؟ اینکه اون قطعات کشف‌شده ی اولیه، چقدر با کتاب مقدس امروزی که توی دست ماست، مطابقت دارن؟ اینم جوابِ حیرت‌انگیزش. ما حدود ۵,۷۰۰ نسخه ی خطیه یونانیه باستان، از عهد جدید داریم. از قطعات ریز پاپیروس گرفته، تا کتابای کامل. اما بینِ تموم اونا، حتی دو نسخه هم عینِ همدیگه نیستن.
تک‌تک این متون دست‌نویس با اون یکی فرق دارن، و حتی یه آیه هم توی کل عهدِ جدید پیدا نمیشه که تموم نسخه‌های خطیه اون آیه، کاملاً با هم یکسان باشن. در واقع، پژوهشگرا تخمین می‌زنن که بیش از ۴۰۰,۰۰۰ اختلافِ متنی در سرتاسر این صفحات وجود داره. حالا یه لحظه به این فکر کنین. کل عهدِ جدیدِ یونانی فقط حدود ۱۳۸,۰۰۰ کلمه داره، یعنی تعداد اختلافا رسماً از تعداد کلماتِ خودِ متن بیشترن. بعد از همه ی اینا، براتون مثل روز روشن نیست که چقدر غیرممکنه بفهمیم متن اصلی واقعاً چی می‌گفته؟ خب، آیا داشتنِ ۵,۷۰۰ نسخه خطی واقعاً چیز خوبیه، یا برای جریان اصلیه مسیحیت بدتره؟ نذار این عدد بزرگ گولت بزنه، چون فقط ۶۰ یا ۷۰ تا از این نُسَخ خطی قدمتشون به سه قرنِ اولِ بعد از عیسی برمی‌گردن.
در واقع، بیش از ۹۰ درصدشون مالِ قرن هشتم تا شانزدهم هستن. آیا دست‌نوشته‌ای که هزار سال بعد از وقایع نوشته شده، هیچ ارزش و اعتبار تاریخی‌ای داره؟ قضاوتش رو می‌ذارم به عهده‌ی خودتون. پژوهشگرا استدلال می‌کنن که ۹۹ درصد از این ۴۰۰,۰۰۰ اختلافِ متنی، کاملاً بی‌ضررن. اونا رو تفاوتای املایی، جابه‌جایی در ترتیب کلمات، و سایر اختلافاتِ جزئیِ رونویسی می‌دونن. ولی توی متنی که ادعا میشه از طرف خداست، هیچ تفاوت یا تغییری رو نباید جزئی و کم‌اهمیت دونست. حتی اگه منطق اونا رو هم بپذیریم، همون ۱ درصد باقی‌مونده بازم حدود ۴,۰۰۰ اختلاف و تناقض متنیِ مهم رو، روی دستت میزاره؛ تفاوتایی که می‌تونه روی معنی، تفسیر و حتی اصول عقاید تاثیر بذاره.
کی می‌تونه همچین چیزی رو توجیه کنه؟ اگه این کتاب واقعاً توسط خدا محافظت می‌شد، نباید فقط یه متنِ واحد می‌داشتیم؟ متاسفانه، به نظر می‌رسه در طول قرن‌ها، کسایی که این نسخه‌های خطی رو می‌نوشتن، متون مقدسشون رو تغییر می‌دادن تا با باورای مذهبیه خودشون جور دربیاد. مثلاً تو نامه‌ی اول یوحَنّا باب ۵، آیات ۷ و ۸، عبارتی که به تثلیث اشاره می‌کنه، یه بخشِ مستنده که بعدها ضمیمه شده. ما این بخش اضافه‌شده رو تو نسخه ی معروفِ شاه جِیمز می‌بینیم.
میگه: «زیرا سه کَس در آسمان شهادت می‌دهند، پدر، کلمه، و روحُ‌القُدُس: و این سه یکی هستند.» با این حال، کتابای مقدس امروزی مثلِ نسخه ی بین‌المللی جدید این اشاره صریح به تثلیث رو حذف کردن، چون پژوهشگرا فهمیدن که این عبارت، توی هیچ‌کدوم از نسخه‌های خطی یونانیِه قبل از قرن چهاردهم وجود نداشته. حالا بیاین ببینیم چطوری اصلاحش کردن: «زیرا سه چیز شهادت می‌دهند: روح، آب و خون؛ و این سه با هم مُتّفِق‌اند.» همون‌طور که می‌بینین توی همین متن، دیگه هیچ اشاره‌ای به تثلیث وجود نداره. «یه مثال دیگه می‌تونه توی اِنجیل یوحَنّا، یعنی اِنجیل چهارم، باب ۷، آیه ۵۳ باشه؛ که درباره اون زنِ بدکاره حرف می‌زنه و اینکه چطور مردم دورش جمع شدن تا سنگسارش کنن.
و عیسی وارد صحنه شد و گفت: «هر کس در میان شما بی‌گناه است، اولین سنگ را پرتاب کند»، درسته؟ احتمالاً این داستان رو شنیدین. این داستان توی نسخه‌هایِ خطیِ باستانی وجود نداره. نسخه ی شاه جیمز دارتِش. ولی نسخه RSV میگه: می‌دونین، این داستان اضافه شده. توی نسخه‌های خطی باستانی نیست. پس یه نفر این داستان رو بهش اضافه کرده.» بیاین یه مثال دیگه بزنیم. مَرقُس باب ۱۶ آیات ۹ تا ۲۰، یکی از اِلحاقاتی هست که بیشترین توافقِ نظر روشه . در واقع، توی بعضی از نسخه‌های کتاب مقدس کاملاً مشخص شده. توی نسخه بین‌المللی جدید میگه: «قدیمی‌ترین نسخه‌های خطی و برخی دیگر از شواهدِ باستانی، آیات ۹ تا ۲۰ را ندارند.» اِنجیل اصلیِه مَرقُس، در آیه ۸ تموم میشه، جایی که زن‌ها با ترس از مقبره خالی فرار می‌کنن.
نه خبری از ظهورِه بعد از رستاخیز هست و نه هیچ فرمان نهایی‌ای از طرف عیسی. همچنین، تو مَرقُس باب ۱، آیه ۱، عبارتِ «پسر خدا» هست که توی بعضی از قدیمی‌ترین نسخه‌های خطی پیدا نمیشه. همون‌طور که می‌بینین، اینا اضافاتِ مهمی هستن که هدفشون تغییرِ بنیادیِ دیدگاه‌های مذهبیه. «من کلکسیونر کتاب مقدسم. ۳۰۰ تا کتاب مقدس توی کلکسیونم دارم. بله. بیاین به کتابخونه‌م سر بزنین. از دوره‌های مختلف تاریخ، به زبانای مختلف، و نسخه‌های مختلف؛ که تک‌تک‌شون با هم فرق دارن. مثال می‌خوای، نه؟ نسخه ی شاه جِیمزِ کتاب مقدس رو داریم که سال ۱۶۱۱ با مجوز و تحت نظارتِ شاه جیمزِ انگلستان منتشر شد. بعد، این کتاب مقدس بین سالای ۱۸۸۱ تا ۱۸۸۵ بازنگری شد، چون خطاهایی داشت و از روی نسخه‌های خطیِ باستانی، رونویسی نشده بود.
برای همین سال ۱۸۸۱ توی انگلستان بازنگری کردنش. اونم یه سری اشتباهات توش داشت. پس سال ۱۹۰۱ دوباره بازنگریش کردن، و اسمش رو گذاشتن «نسخه ی استاندارد آمریکایی». اونم باز اشتباهاتی داشت، چون می‌دونی، مردم کم‌کم نسخه‌های خطی جدیدی رو کشف کردن. و نسخه‌های خطی جدید، با این کتابِ مقدس فرق داشتن، واسه همین باید مدام کتاب مقدس رو به‌روز کنن. چند تا هم مثال می‌زنم، باشه؟ خلاصه، نسخه سال ۱۹۰۱ استاندارد آمریکایی توش اشتباهاتی بود، پس سال ۱۹۵۲ بازنگریش کردن. اونم اشتباه داشت، پس سال ۱۹۷۱ دوباره بازنگریش کردن، شد نسخه ی NASB. باز اشتباه داشت، و سال ۱۹۸۹ و بعدش سالای ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ دوباره بازنگریش کردن. شاید با خودت فکر کنی، خب برادر سَبیل، اینجا چه خبره؟ نکته اینه که، خب باشه، شما مثلاً یه کتاب مقدس دارین.
ولی اگه نسخه‌های خطی جدید کشف کنن، مجبورن این کتاب مقدس رو به‌روز کنن؛ نه ترجمه‌ش رو، بلکه محتواش رو. پس با عقل خودشون نهایت تلاششون رو می‌کنن؛ اکثریت کلمات رو در نظر می‌گیرن که کدوم متن باید بیاد اینجا، کدوم متن باید بره اونجا. این‌طوریه که کُتُب مقدس رو می‌سازن. پس ما مسلمونا، وقتی این حرف رو می‌زنیم که کتاب مقدس تغییر کرده و قرآن حفظ شده، کلی مدرک معتبر برای حرفمون داریم.» تازه ما اصلاً درباره اعتبار تاریخیِه عهدِ عتیق صحبتم نمی‌کنیم. آیا این یه طنز عمیق نیست که تقریباً تموم اطلاعاتی که امروز ردیف کردیم، توسط خودِ پژوهشگران مسیحی برملا شده؟ مردم هر چی عمیق‌تر اسلام رو مطالعه می‌کنن، دلایل بیشتری برای پذیرش قرآن پیدا می‌کنن. ولی هر چی کتاب مقدس رو عمیق‌تر مطالعه می‌کنن، بازم نتیجه همونه.
بازم دلایلی برای پذیرش قرآن پیدا می‌کنن. هر مسیری از تحقیقات دینی و متنی رو، انتخاب کنی، به همون مقصد نهایی ختم میشه: یعنی آخرین وحی. شاید این بخشی از نقشه خداوند بوده که این همه تحقیق توسط پژوهشگران مسیحی روی کتاب مقدس انجام بشه، تا مردم بالاخره بتونن پیام واقعی‌ای که عیسی آورد رو بشناسن، و بفهمن که این در واقع همون پیامیِه که توی قرآن پیدا میشه. پژوهشگرایی که در جستجوی حقیقت، شجاعانه این مطالعات رو دنبال کردن، شایسته تقدیرن. و من باور دارم که تلاشای صادقانه‌شون یه روزی اونا رو به راه راست هدایت می‌کنه، ان‌شاءالله. توی اسلام، هر سوالی یه جوابی داره، به شرطی که بخوای صادقانه دنبالش بگردی.
«اون پژوهشگر، که استادِ کلاس و همچنین کشیش و رهبر کلیسا بود، نگام کرد و گفت: چرا داری سوال می‌پرسی؟ گفتم: خب، باید بدونم در فاصله ی بین چیزی که به یونانی نوشته شده و چیزی که امروز توی کتابای مقدس‌‌مون داریم، چی شده. گفت: ببین، این کلامِ معصوم و خطاناپذیر، یعنی کلامه مطلق و راستینِ خداست. گفتم: چطور ممکنه؟ چون ما ترجمه‌ش کردیم، و شاید یه چیزی توی ترجمه جا افتاده. گفت: بعد از کلاس توی دفترم باهات صحبت می‌کنم. گفتم: باشه، من آماده‌م. کلاس تموم شد و رفتم پیشش، و بهم گفت: اگه به این ایمان نداشته باشی، جات توی آتیش جهنمه. باید ایمان بیاری. گفتم: متاسفم، ولی با این حرفا نمی‌تونی قانعم کنی. با عقل جور درنمیاد. منطقی نیست.
و تا اون موقع، دیگه به اندازه کافی درباره اسلام و خودِ قرآن خونده بودم و می‌دیدم هر چیزی که خوندم منطقیه و انگار سر جای درستش قرار می‌گیره. ولی چیزی که اون بهم گفته بود این‌طوری نبود. اگه اونا حقیقت رو دارن و بازارِ حقیقت، در انحصار خودشونه، پس چرا مجبورن مدام دستکاریش کنن؟ چرا هی دارین تغییرش میدین؟ وقتی ازت به عنوان یه واعظ سوال می‌پرسم، چرا به جای اینکه جواب سوالم رو بدی، منو می‌پیچونی؟ خیلی وقتا سوال می‌پرسیدم، و جوابی که می‌گرفتم این بود که: برادر، فقط باید ایمان داشته باشی. چون عقلانی نیست، منطقی نیست.» «شما میگین انجیل و تورات در اصل از طرف خدا فرستاده شدن، و بعد ادعا می‌کنین که تغییر کردن.
چرا خدا باید اجازه همچین اتفاقی رو بده؟ دلیل اینکه خدا اجازه داد این اتفاق بیفته اینه که این وحی‌های خاص، برای یه قوم خاص و در یه زمان خاص فرستاده شده بودن. ما باور نداریم که تورات برای کل بشریت، فرستاده شده بود. به همین ترتیب، باور نداریم اِنجیلی هم که در اصل بر عیسی مسیح نازل شد، برای تموم مردم در همه ی زمانا بوده باشه. ما معتقدیم قرآن تنها کتابیه که واقعاً برای همه مردم در تموم اعصار فرستاده شده، در کنارِ سنت پیامبر، حضرت محمد (ص). پس نیازِ ضروری و دائمی‌ای برای کل بشریت وجود نداشت که اون وحی‌های قبلی واقعاً حفظ بشن. و به همین دلیله که در معنای این آیه از قرآن به این موضوع اشاره شده: «...بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاءَ».
که اساساً معنیش اینه که حفظ و نگهداری از این کتابا به عهده خودشون، یعنی خاخام‌ها و روحانیونِ قدیم، گذاشته شده بود، و اونا با اینکه خودشون شاهدش بودن، توی این کار کوتاهی کردن. بعبارت دیگه، وقتی این رو با چیزی که خداوند سبحانه و تعالی توی قرآن درباره خودِ قرآن فرموده مقایسه می‌کنی: «إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ». اینکه خودِ خدا حفظش می‌کنه، یه تفاوتِ کاملاً آشکاره. و این تفاوت به خاطر این حقیقت توجیه میشه که اون کتابا مختص به قوم و زمان خودشون بودن، ولی قرآن برای تموم مردم و تموم دوره‌ها فرستاده شد.» «حتی اگه خدا اِنجیل یا همون وحی‌ای که به عیسی داده بود رو حفظ می‌کرد، بازم برای امروزِه ما کافی نبود و راهگشای همه مشکلاتی که درگیرشون هستیم نمیشد.
چون دامنه محدودی داشت، و فقط برای اون مردم و همون دوره زمانی بود. به همین دلیل، خداوند بر اساس حکمتش، تعهدی برای حفظ کردنش نداد. اما قرآن برای کل بشریته، برای همه زمانا، و دارایِ همه راه‌حل‌ها برای هر مشکل، هر فرهنگ و هر نژادی از بشریته. و چون آخرین وحیه، خداوند خودش تعهد داده که حفظش کنه.» به واسطه نوری که حضرت محمد (ص) آورد، یه مسیر روشن پیش پای دنیای مسیحیت گذاشته شد تا به ذاتِ خالصِ پیام عیسی برگردن. اون حقیقتِ اینکه عیسی واقعاً کی بود و چه چیزایی آموزش می‌داد رو دوباره زنده کرد. خداوند آخرین فرستاده‌ش رو فرستاد تا پیروانِ عیسی، و پیروان تموم پیامبرانِ قبلی رو به راه راست برگردونه. به هر حال، اسلام دین جدیدی نیست.
همون پیام مشترک و جهانیه، که توسط هزاران پیامبری که از زمان حضرت آدم (علیه‌السلام) در هر گوشه از زمین مبعوث شدن، تبلیغ شده. از طریق این وحیِ نهایی و تغییرناپذیر، پیام عیسی بالاخره از دستکاریای بشر پاک میشه و به شکل واقعی و تحریف‌نشده ی خودش برمی‌گرده. خب، به پایان قسمت دوم رسیدیم، ولی داستان هنوز تموم نشده. اگه فکر می‌کنین ۴۰۰,۰۰۰ اختلاف توی نُسَخ خطی شوکه‌کننده بود، صبر کنین تا ببینین تحریفِ متون چقدر می‌تونه اصل و اساسِ یه عقیده رو تغییر بده. در قسمت بعدی، مفهوم خدا در مسیحیت و اسلام رو کنار هم میزاریم تا تفاوتای عظیم بینشون رو بررسی کنیم. به نقض‌های منطقیِه واضح در مورد صفاتِ خدایی که توی کتاب مقدس به عنوان «پدر» شناخته میشه، نگاه میندازیم.
و با این کار، نشون میدیم که چطور قرآن تنها تعریفِ بی‌نقصِ شناخته‌شده از خدا رو، برای بشر ارائه میده. همچنین فاش می‌کنیم که تحریفِ نُسَخ خطی، چطور نه تنها متن رو تغییر داد، بلکه تهمتای وحشتناکی رو ب ه پیامبران الهی نسبت داد. کنجکاوی و هیجانتون رو حفظ کنین. و به همه کسانی که دنبال حقیقتن میگم: توی قسمت سوم می‌بینمتون!