Iso Qanday Qilib Xudoga Aylantirilgan! — Unutilgan Iso | 1-Qism
Nashr sanasi
Agar bugun Iso Masih biror cherkovga kirib borsa, o'z nomi bilan targ'ib qilinayotgan bu dinni qabul qiladimi yoki hatto tanirmikan? Yoki uni ochiqchasiga rad etarmikan? Agar bir masihiy cherkov an'analaridan butunlay uzoqda ulg'aysa-yu, keyin Injilni o'zi mustaqil o'qib chiqsa, u bugungi kunda e'tiqod qilayotgan xuddi shu dinga yetib kelarmidi? Yoki u Isoning aslida nimani ta'lim bergani haqida butunlay boshqacha bir tushunchani kashf etarmidi? “Xudo qanday qilib inson bo'lishi... va qanday o'lishi mumkin? Xo'sh, haqiqiy Iso kim?” sayohatimiz mana shu yerdan boshlanadi. Haqiqatni ochib berish sayohati. Haqiqiy Iso nasroniylik tasvirlagan zotmi... yoki Islom ta'riflagan zotmi?
Bu shunchaki diniy bahs emas. Bu butun bir shaxsiyat va butun bir e'tiqod asrlar davomida qanday qilib butunlay buzib ko'rsatilganini fosh etuvchi ulkan o'zgarish qissasidir. Ushbu turkumda biz Injil sahifalari bo'ylab sayohat qilamiz va satrlar orasidagi yashirin tafsilotlarni ochib beramiz. Biz Iso (alayhissalom) hayotidagi eng ibratli damlarni yana bir bor yodga olamiz va Injillar ilk bor yozma shaklga keltirilgan eng qadimgi davrga qaytamiz. So'ngra uning da'vati Gretsiya va Rimning butparastlik yerlariga yetib borgan muhim burilish nuqtasiga guvoh bo'lamiz, va Isoning haqiqiy shaxsiyatini barcha mumkin bo'lgan tomonlardan o'rganamiz.
“Isoning nima keltirganini eshitdingizmi?” “U bizni ko'zimiz ko'rmaydigan Yagona Xudoga ibodat qilishga chaqirmoqda.” “Bu yangi e'tiqod odamlar orasida tarqalib bormoqda. U bizning nazoratimizdan chiqib ketmasligi kerak.” “Isoning bu yangi dinini targ'ib qilayotgan hech kimni omon qoldirmang.” Biz to'rt qismdan iborat ushbu turkumni keng qamrovli izlanishlar va oylab davom etgan fidokorona mehnat evaziga tayyorladik. Biz siz eshitmoqchi bo'lgan ushbu dalillar bilan taniqli masihiy ilohiyotshunoslarni to'g'ridan-to'g'ri bahsga tortdik. Biroq ular qoniqarli javob bera olmadilar. Lekin biz bu bilan to'xtab qolmadik.
Biz haqiqiy hayotiy qissalarni izladik va xuddi shunday haqiqat izlash yo'liga chiqqan hamda oxir-oqibat o'zlari izlagan javoblarni Islomdan topgan 20 dan ortiq sobiq nasroniylardan intervyu oldik. Shuningdek, ular ushbu yo'lda kashf etgan ba'zi dalillarni o'z so'zlari bilan aytib berishadi. Ushbu video turkumida siz nasroniylikdagi eng asosiy va muhim masalalarni ilgari hech qachon eshitmagan tarzda o'rganasiz. Endi qahvangizni olib, qulay o'rnashib oling va boshlaymiz. Hozir biz 2000 yil oldinga qaytamiz. Quddus ko'chalarida, yonida faqat bir to'da imon keltirganlar bilan turgan bir insonni ko'rasiz.
O'z qavmini abadiy halokatdan qutqarish uchun yonib-kuygan holda, u shahar-shaharma tinimsiz kezib, har kuni o'z hayotini xavf ostiga qo'yadi. Uning ismi — Iso Masih. “Ha, u Xudo yuborgan payg'ambardir.” U hech narsaga ega emas.U hech narsa so'ramaydi. “Isoning o'lik odamni tiriltirganini ko'rdingizmi?” “Ovozingni o'chir! Bu bema'nilikka ishonasanmi? U shunchaki bir sehrgar.” Ammo ular bir kun kelib 2,3 milliarddan ortiq nasroniylar va 2 milliard musulmon unga imon keltirishini tasavvur ham qila olmasdilar. Va ha, bu, ehtimol, nasroniylarning Islom haqidagi eng keng tarqalgan yanglish tushunchasidir.
Ko'pchilik Islomni Isoni inkor etadigan yoki hatto unga hurmatsizlik qiladigan din deb o'ylaydi. Ammo haqiqat buning mutlaqo aksidir. Iso (a.s.)ning payg'ambarligini rad etgan kishi hatto musulmon ham bo'la olmaydi. Islom uni inkor qilish u yoqda tursin, aksincha, yer yuzida yashagan eng buyuk va eng suyukli payg'ambarlardan biri sifatida e'zozlaydi. Qur'on uning ko'plab mo'jizalari haqida, jumladan, ko'rlarni davolagani, o'liklarni tiriltirgani, va hatto pokiza va iffatli Bibi Maryamdan otasiz dunyoga kelgan mo'jizaviy tavalludi haqida so'zlaydi. Eng e'tiborlisi shundaki, Qur'onda Maryam nomi 34 marta zikr qilingan, Injilda esa uning ismi bor-yo'g'i 19 marta uchraydi.
Shuningdek, Qur'on o'sha davrdagi yahudiylarning tuhmatlaridan Maryamning sha'nini himoya qiladi va hatto butun bir surani uning nomi bilan ataydi. Shuncha mushtarak jihatlar bor ekan, bu ikki dinni nima ajratib turadi? Bunga sabab — vaqt o'tishi bilan nasroniylikka kirib kelgan va Isoning shaxsiyati hamda uning da'vatini butunlay o'zgartirib yuborgan uchta o'ziga xos e'tiqoddir. Isoning Xudo ekanligi haqidagi e'tiqod, uning ayni paytda Xudoning O'g'li ekanligiga bo'lgan e'tiqod, va butun insoniyatning gunohlari uchun xochda o'zini qurbon qilgani haqidagi e'tiqod. Bugun biz ikkinchi darajali masalalarga vaqt sarflamaymiz.
Biz ana shu asosiy e'tiqodlarni birma-bir, to'g'ridan-to'g'ri ko'rib chiqamiz. Hech qanday tarafkashliksiz, ko'r-ko'rona e'tiqodsiz. Siz faqat Injil matnlari, tarix va mantiqqa tayanasiz. Axir, mantiqiy fikrlash bu dunyo hayotining har bir sohasida muvaffaqiyatga erishishingizga yordam berar ekan, nima uchun abadiy hayotingizga kelganda Xudo uni o'chirib qo'yishingizni talab qilsin? Keling, sayohatimizni Mark Injilida qayd etilgan qizg'in bahsdan boshlaymiz. Diqqat bilan tinglang. “Tavrot ustozlaridan biri kelib, ularning bahslashayotganini eshitdi.
Isoning ularga yaxshi javob berganini payqab, undan so'radi: ‘Barcha amrlarning ichida eng muhimi qaysi?’ ‘Eng muhimi,’ deb javob berdi Iso, ‘shudir: Tingla, ey Isroil, Rabbimiz bo'lgan Xudo — yagona Rabbdir. Rabbingiz bo'lgan Xudoni butun qalbingiz bilan, butun joningiz bilan, butun aqlingiz bilan va butun quvvatingiz bilan seving.’” Bir narsani sezdingizmi? Isodan: “Eng muhim amr qaysi?” deb so'ralganda, uning javobi Uchlikka ishonish bo'lmadi. Aksincha, bu Rabbimiz bo'lgan Xudoga ishonishdir. Ya'ni U mening Xudoyim, sizning Xudoyingiz va U yagona Xudodir. Boshqacha aytganda, men Xudo emasman. U bu yerda Xudoning yagonaligini ochiq-oydin targ'ib qilmayaptimi?
So'ng suhbat shunday davom etadi: “Juda to'g'ri aytdingiz, Ustoz. Xudo yagona va Undan o'zga hech kim yo'q, deb to'g'ri aytdingiz.” Ammo asrlar davomida deyarli barcha cherkovlarda odamlarga bir paradoksga — Uchlikka ishonish o'rgatildi. “Ammo aqlga sig'maydigan masalalar bor edi.” “Masalan?” “Isoning Xudo va ayni paytda o'zining o'g'li bo'lishi. Bu mening aqlimga sig'masdi. Keyin u qandaydir tarzda Muqaddas Ruhning ham shaxsi emish. Xullas, bilasiz-ku, Uchlik.” “Buni mutlaqo noto'g'ri deb o'yladim. Birinchidan, u juda murakkab edi.” “Uchlik men uchun hech qachon mantiqqa to'g'ri kelmaydigan narsa edi. Undan hech qanday ma'no chiqmasdi.” “Yo Xudo, yordam ber.
Xudoyim, qutqar,” deymiz, to'g'rimi? Lekin men kimga iltijo qilayotganimni bilmasdim. Isoga iltijo qilaymi? Xudogami?” Bu sizga juda g'alati tuyulmayaptimi? Agar muayyan bir e'tiqod butun bir dinning mutlaq asosi bo'lsa, uning muqaddas kitobi bu tushunchaga to'lib-toshgan bo'lishini kutasizmi? Masalan, Qur'onga qarang. Har bir inson Qiyomat kunida qayta tirilishi haqidagi e'tiqod Islomning asosiy ustunlaridan biridir. Va u tub asos bo'lganligi sababli, yuzlab oyatlar oxirat haqida so'z yuritadi. Shunday ekan, o'ylab ko'ring-chi, butun Injil bo'ylab 'Uchlik' so'zi necha marta uchraydi deb o'ylaysiz? Nol marta. Hatto bir marta ham emas. Iso matnning hech bir joyida buni tushuntirmaydi.
Bu bizga juda muhim bir savolni tug'diradi. “Agar Uchlikka e'tiqod qilish najotning yagona yo'li bo'lsa, nega Muqaddas Yozuvning hech bir joyida bu haqda eslatilmagan?” Aksincha, buning mutlaqo teskarisini ko'rsatadigan ko'plab parchalar mavjud. Masalan, Luqo Injilida Iso ochiqchasiga Xudo ekanligini rad etadi. “Boshliqlardan biri so'radi: ‘Ey yaxshi Ustoz, abadiy hayotga ega bo'lish uchun men nima qilishim kerak?’ ‘Nega meni yaxshi deysan?’ deb javob berdi Iso. ‘Yagona Xudodan boshqa hech kim yaxshi emas.’” Demak, bu yerda Iso o'zining Xudodan boshqa ekanligini va faqat Xudoning O'zigina haqiqiy yaxshi ekanini ochiq aytmoqda.
Ishayo kitobida esa biz ushbu oyatni ko'ramiz: “Qodir Egamiz shunday deydi: ‘Birinchi ham Menman, oxirgi ham Menman; Mendan o'zga Xudo yo'qdir.’" Boshqacha aytganda, Undan avval ham hech qanday Xudo bo'lmagan va Undan keyin ham Uning yonida boshqa Xudo aslo bo'lmaydi.
O'sha kitobning boshqa bir bobida esa Xudo shunday deydi: “Men Egangizman, o'zgasi yo'q; Mendan boshqa Xudo yo'qdir.” Chiqish kitobining 20-bobi boshida esa, mashhur O'nta Amrda Xudo aytadi: “Mendan o'zga Xudolaring bo'lmasin.” “Ya'ni, bizga o'rgatilishicha, iblis, Shayton, Iso Masihni sahroda 40 kecha-kunduz ko'tarib yurgan emish, keyin esa u Iso Masihga aytgan emish — Injilni o'qish deganda men aynan shuni nazarda tutyapman, to'g'rimi? U: ‘O'z Xudoyingdan yuz o'gir,’ degan. Bu Isoga aytilgan, ha? ‘O'z Xudoyingdan yuz o'gir va menga bo'ysun.’ Bu holat uni Xudo qiladimi yoki Xudoning payg'ambarimi? Nima demoqchi ekanimni tushunyapsizmi?
Injilda Isoning Xudo emasligini aytadigan shunaqa ko'p narsalar bor.” Agar Iso Xudo bo'lsa, demak u eng boshidanoq mutlaq ilohiy ilmga ega bo'lishi kerak, shundaymi? Ammo Mark Injili 13:32 da nima bo'lishiga qarang. Isodan Oxirgi soat qachon kelishi haqida so'ralganda, u aynan shunday javob beradi: “Ammo u kun yoki soat to'g'risida hech kim bilmaydi, na osmondagi farishtalar, na O'g'il, balki faqat Otagina biladi.” Bu yerda nima tasvirlanganiga qarang. Ilm borasida aniq iyerarxiya ko'rsatilgan. Avval farishtalar, so'ng O'g'il, va eng yuqori cho'qqida — Ota. Agar Iso Xudo bilan teng bo'lsa, qanday qilib u mutlaqo bexabar bo'lgan biror narsa mavjud bo'lishi mumkin?
Cheklangan ilmga ega Xudo bo'lishi mantiqan imkonsizdir. Ko'rib turganingizdek, Iso bu yerda o'zini abadiyatning bir qismi deb da'vo qilmayapti. Aksincha, u yaratilgan bir zot sifatidagi o'z ojizligini ochiq tan olmoqda. “Injildagi yagona Uchlik haqidagi oyat esa, chunki bittasi bor edi, u soxta. Keyinchalik qo'shilgan. Biz buni bilamiz. Bu — 1 Yuhanno 5:7. Zamonaviy Injillaringizga qarasangiz, ko'pchilik zamonaviy nashrlar uni allaqachon chiqarib tashlagan. U yerda: ‘Osmonda uchta guvohlik beruvchi bor: Ota, Kalom va Ruh’, ya'ni Ota, O'g'il va Muqaddas Ruh deyilgan.
Ammo bu to'qib chiqarilgan oyat bo'lib, fundamentalistlardan tashqari hamma olimlar uning Injilga keyin qo'shilganini aytishgan. Agar o'sha Uchlik oyatini olib tashlasangiz, barcha olimlar shunday qilmoqda, Injilda Uchlik haqida so'z yuritadigan hech narsa qolmaydi.” Gefsimaniya bog'idagi qorong'i, sokin kechani tasavvur qiling. Bir inson butunlay yolg'iz, g'am-alamga botgan holda, yuzi bilan yerga yiqilmoqda. Boshqacha aytganda, sajda qilmoqda. U ko'z yosh to'kmoqda, iltijo qilmoqda va nola chekmoqda. Har bir masihiy Isoning hibsga olinishidan oldin duo qilgan ushbu chuqur his-tuyg'ularga boy sahnani biladi.
Ammo bir qadam orqaga chekinib, bu manzaraga yaxshilab qarasangiz, savollar tug'ila boshlaydi. “Agar Iso Xudo bo'lsa, nega u boshqa bir zotga ibodat qiladi? Agar u butun koinotning yaratuvchisi bo'lsa, u aynan kimga nola qilmoqda? U o‘zidan o‘zi iltijo qilib, o‘ziga ibodat qilyaptimi Qanday qilib u o'ziga o'zi duo qilib, o'zidan yolvorib so'rashi mumkin?” Yoki biz aslida ancha sodda bo'lgan bir haqiqatga guvoh bo'lyapmizmi? Ko'rinib turibdiki, bu — butunlay inson bo'lgan, o'zidan oldingi barcha payg'ambarlar qilgan ishni qilib, o'z irodasini Yagona Haqiqiy Xudoga bo'ysundirayotgan bir payg'ambardir.
Biz xuddi shu holatni Luqodan tortib Matto va Ibroniylarga maktubgacha bo'lgan ko'plab parchalarda qayta-qayta ko'ramiz. “Agar biz Isoga ibodat qilishimiz kerak bo'lsa, u kimga ibodat qilgan? Ularga katolik sifatida Iso payg'ambarning yonida bir o'g'ri bo'lgani va Shohlikga kel shunda kechirilasan, deb uni kechirgani aytilgan. Ammo o'sha paytda, xochda turganida u: ‘Nega meni tashlab ketding?’ deydi. Ammo kimga aytyapti buni? U kim bilan gaplashyapti? Nega u doim osmonga qarab, Xudo bilan gaplashishga urinayotgandek tasvirlanadi?
Menimcha, agar biz unga ibodat qilishimiz kerak bo'lsa, nega u duolariga javob olish uchun, hayotidagi muayyan vaziyatlarni hal qilish uchun boshqa birovga murojaat qilmoqda? Xullas, bu mening aqlimga mutlaqo sig'masdi.” “Men ruhoniyning oldiga bordim. Sizga bir savolim bor, dedim. ‘Menda bir muammo bor. Imonim parokanda bo'ldi. Menda bir chigal masala bor. Injilni o'qidim. Injilda Xudo aytishicha, Iso xochda turib shunday degan ekan: ‘Ey Xudoyim, Xudoyim, nega meni tashlab ketding?’ Mening muammom shuki: Iso kimni chaqiryapti?’ dedim. U qo'lini mana bunday qilib yelkamga qo'ydi. ‘O'g'lim, sen shunchaki imon keltirishing kerak,’ dedi. “U esa menga: ‘Sen shunchaki ishonishing kerak,’ derdi.
‘U esa: ‘Bu shunchaki e'tiqod. Shunchaki ishonishing kerak,’ dedi.” “Kufurlik bu. Sen bunday savollarni bermasliging kerak. Axir bu sening e'tiqoding-ku.” “Cherkovda ishlar qanday bo'lishini bilaman, chunki u yerda bo'lganingizda: ‘Biz shunga ishonamiz. Buni shubha ostiga olishga qanday jur'at etding?’ deyishadi. Men buni bitta emas, bir nechta cherkov rohiblaridan so'raganimda o'z boshimdan o'tkazganman.” “Islom esa bizga savol berishga izn beradi. Islom ilm izlashga imkon beradi. Islom bizga: ‘Men buni tushunmadim, menga oydinlik kiritib bera olasizmi?’ deyishga ruxsat beradi.
O'ylaymanki, meni Islomga jalb qilgan jihatlardan biri shu bo'ldi.” Barcha payg'ambarlar silsilasini o'ylab ko'ring. Nuh payg'ambar edi. Ibrohim payg'ambar edi. Yoqub, Muso, Horun va minglab boshqalar — barchasi Xudoning elchilari sifatida yuborilgan edi. Iso esa — Xudoning O'zi emish. Bu tubdan noto'g'ri tuyulmayaptimi? Nega undan oldingi birorta ham payg'ambar buni o'rgatmagan? Bu ulkan bir ziddiyatni keltirib chiqarmayaptimi? Faqat ikkita ehtimol bor.
Yo Isodan oldingi har bir payg'ambar o'z Yaratuvchisining haqiqiy mohiyatini mutlaqo noto'g'ri tushungan va buni to'g'ri o'rgata olmagan, yoki faqat Yagona Xudoga bo'lgan e'tiqod asl da'vat bo'lgan va Uchlik tushunchasi asrlar o'tib to'qib chiqarilgan. Injildan yana ko'plab misollarni osongina keltirish mumkin, ammo hozircha shularning o'zi kifoya. Hatto muqaddas yozuvlarni chetga surib, buni sof mantiq orqali ko'rib chiqsak ham, xulosa juda aniq bo'lib chiqadi. Mana shunday xususiyatlarga ega bo'lgan kimsa haqiqatan ham Xudo bo'lishi mumkinmi? Ochlik va chanqoqlikni his qiladigan Xudo. Tirik qolish uchun har soniyada bir nafas olishga majbur bo'lgan Xudo.
Hojatxonaga borish kabi oddiy jismoniy ehtiyojlarga ega bo'lgan Xudo. Charchaydigan va uxlashi shart bo'lgan Xudo. Tug'iladigan, muhtoj bo'lgan, go'daklik davrini va inson rivojlanishining har bir bosqichini bosib o'tishga majbur bo'lgan Xudo. Hech kim bu barcha mantiqiy ziddiyatlarni shunchaki ko'rmaganga olib: “Ko'r-ko'rona ishonishing kerak,” deya olmaydi. Endi esa nasroniylikning ikkinchi asosiy e'tiqodiga qaraylik. Zamonaviy Injilni ochsangiz, Isoning Xudoning O'g'li deb atalganini ko'rasiz. Yuzaki qaraganda, bu so'zma-so'z, deyarli biologik ma'nodadek tuyulishi mumkin, ammo o'qishda davom etsangiz, bu unvon faqat Isoga xos emasligini tushunasiz.
Matto Injilida, tog'dagi mashhur xutbasida Iso ochiqchasiga shunday deydi: “Tinchlikparvarlar baxtlidir, chunki ular Xudoning o'g'illari deb ataladilar.” Agar “Xudoning O'g'li” degan unvon kimsani avtomatik ravishda ilohiy qilib qo'ysa, u holda yer yuzida tinchlik o'rnatishga uringan har bir kishi Xudo bo'lardi. Bundan tashqari, butun Injil bo'ylab, Xudo bilan yaqin munosabatda bo'lgan solih va taqvodor insonlar qayta-qayta “Xudoning bolalari” deb ataladi. Aksincha, haqiqatni rad etganlar esa “iblisning bolalari” deb nomlanadi.
Yuhanno Injili 8-bob 44-oyatda, Iso unga quloq solishdan bosh tortganlarga aynan shu so'zlarni aytadi: “Sizlarning otangiz — iblisdir, va sizlar otangizning istaklarini bajo keltirishni xohlaysiz.” Bu ibora aslida butun Injil bo'ylab qo'llaniladi. Biz bu kabi unvonlar Dovud uchun, va hatto butun Isroil xalqi uchun ham ishlatilganini ko'ramiz.
Zabur 2:7 da Dovud podshoh aytadi: “Men farmonni e'lon qilaman: Egamiz menga dedi: ‘Sen Mening o'g'limsan; bugun Men Seni tug'dim.’” Yeremiyo 31:9 da esa matn Xudoning shunday deganini tasvirlaydi: “Efrayim — Mening to'ng'ichimdir.” Chiqish 4:22 da esa shunday o'qiymiz: “Isroil — Mening to'ng'ich o'g'limdir.” Demak, bu yerda ushbu unvon hatto butun bir xalq — Isroil uchun qo'llanilgan. Agar Xudoning O'g'li deb atalish kimsani avtomatik tarzda iloh qilib qo'ysa, u holda Injil sizni butun boshli xudolar shajarasini tan olishga majbur qilgan bo'lardi.
Luqo Injilida Isoning nasabnomasi keltirilganda, ushbu parcha mana bunday tugaydi: “Enoshning o'g'li, Setning o'g'li, Odam Atoning o'g'li, Xudoning o'g'li.” Bir lahzaga o'ylab ko'ring. Luqo bugungi nasroniylar faqatgina Iso uchun ishlatadigan xuddi shu unvonni: “Xudoning o'g'li”ni Odam Ato alayhissalomga nisbatan ham ishlatadi. Agar bu unvon kimsaning ilohiy ekanligini so'zma-so'z anglatsa, unda Luqo bizga yer yuzida bir nechta xudolar yurganini, va Adam ham shunchaki ulardan biri bo'lganini aytayotgan bo'lardi. Aslida, agar ushbu so'zma-so'z talqin qilish mantiqiga ergashsangiz, Adamni ilohiy deb atash uchun Isoga qaraganda ancha ko'proq asos topardingiz.
Chunki Isoning otasi bo'lmasa-da, baribir onasi va nasl-nasabi bor edi. Odamning esa, aksincha, umuman ota-onasi bo'lmagan. Na otasi va na onasi. Xo'sh, unda nega asosiy masihiy ilohiyoti Adamga kelganda, bu unvonni shunchaki bir majoz deb qabul qildi-yu, Iso uchun esa so'zma-so'z haqiqat deb e'lon qildi? Vijdonan yondashuv tanlovni talab qiladi. Yo “O'g'il” atamasi Xudoning barcha solih bandalari uchun ishlatiladigan ma'naviy, majoziy bir ibora ekanini qabul qilasiz, yoki cherkov majoziy iborani Rim imperiyasining siyosiy manfaatlari uchun so'zma-so'z haqiqatga aylantirib yuborganini tan olasiz. “Bu kitobni qanchalik ko'p o'qisangiz, masihiy bo'lib qolish shunchalik imkonsiz bo'lib boradi.
Imkonsiz.” “Izlanishni boshlaganim sari, shunchaki hayratda qoldim: ‘Nima? Bu qanday gap va nega men bularni hech qachon bilmaganman?’ O'zimni chindan aldanib qolgandek his qildim. ‘Injilni boshidan oxirigacha o'qib chiqdim. Injilni o'qir ekanman, Injildagi barcha narsani Qur'on menga aytib berayotganidan hayratda qoldim. ‘Subhanalloh,’ dedim. ‘Isoni Xudo deb aytmagan-ku. U Xudoning o'g'li deb aytmagan-ku. Unda nega biz yillar davomida shunday qilib keldik? Nega axir?’ Keyin oilam oldiga borib: ‘Lekin mana bu yerga qarang, nega unday?’ derdim. Dindor bo'lgan buvimga borib: ‘Buvijon, mana bu oyatni menga o'qib bering,’ derdim. U o'qirdi.
Keyin: ‘Yo'q, yo'q, yo'q, yo'q, sen meni chalg'itmoqchisan. Bu haqda gaplashishni istamayman,’ derdi. Shunday, to'g'rimi? U men bilan gaplashishdan qo'rqardi. Men esa: ‘Sizni chalg'itmoqchimasman, bilmoqchiman. Haqiqatni bilmoqchiman. Bilsangiz ayting,’ derdim. Lekin bundan hech qanday mantiq chiqmaydi-da.“ “Bu bola biz uchun xudo bo'ladi.” 2000 yil muqaddam Rim imperatorlari ustiga ‘Divi Filius’ deb yozilgan tangalarni zarb qilishgan, bu esa ‘Xudoning O'g'li’ deb tarjima qilinadi. Yunoniston va Rimning butparast dunyosida xudolarning yer yuzida yuradigan o'g'illari borligi haqidagi g'oya allaqachon juda tanish edi.
Shu sababli, Isoning sof yakka Xudolik da'vati Yahudiyani tark etib, mana shu butparast dunyoga kirib borganida, ulkan to'siqqa duch keldi. Jamiyat esa o'zi eng yaxshi bilgan ishni qildi. U o'zini bor-yo'g'i Xudoning bir bandasi deb atagan payg'ambarni oldi-da, uni Rim yarim xudolari qolipiga solib qo'ydi. Yunon mifologiyasida xudoning inson qiyofasida bo'lishi mutlaqo odatiy hol edi. Ularning soxta xudolaridan biri inson bilan farzand ko'rsa, u bola insonlar orasida yuruvchi ilohiy mavjudot deb hisoblangan. Masalan, mashhur afsonada Zevs Danaya ismli oddiy ayolning oldiga keladi. Keyin ularning Persey ismli o'g'li tug'iladi, va u inson qiyofasidagi xudo deb qaraladi.
Bu sizga tanish eshitilmayaptimi? Bu ularning Iso haqida aytayotgan gaplariga juda o'xshaydimi? O'ylab ko'ring. Yunonlarda Poseydon, Demetra va Asklepiy kabi ko'plab xudolar bor edi, va ularning har biri o'ziga xos qudratga ega deb ishonishgan. Ulardan biri dengizlarni boshqargan, boshqasi hosil keltirgan, yana biri esa kasalliklarni davolagan. Endi aynan o'sha madaniyatga yangi bir e'tiqod tizimi kirib kelganini, va uning markazidagi shaxs quyidagi mo'jizalarni ko'rsatganini tasavvur qiling: U o'liklarni tiriltirdi, ko'rlarning ko'zini ochdi va o'sha davrda davosiz bo'lgan moxov kasalligini tuzatdi. Shu sababli, ellinistik tafakkur uchun xulosa oddiy edi.
“Uning ko'zlari yana ko'ra boshladi. U yana bir xudo!” Ularning mifologik dunyoqarashi Isoga xuddi shu ko'z bilan qarashni osonlashtirdi. Bu ortiqcha mubolag'adek tuyulyaptimi? Mayli, keling, faqat o'z xulosalarimizga tayanib qolmaylik, va buni bevosita Injil sahifalarining o'zidan isbotlaylik. Ular faqat Isoga shunday munosabatda bo'lishgan, balki matnga ko'ra, hatto uning havoriylariga ham xudolardek qarashgan. Havoriylar 14-bobda, Pol shol odamni davolagandan so'ng shunday deyiladi: “Omma Polning nima qilganini ko'rgach, likaoniya tilida baqirib yubordi: ‘Xudolar inson qiyofasida oldimizga tushibdi!’ Ular Barnaboni Zevs, Polni esa asosiy notiq bo'lgani uchun Germes deb atay boshladilar.
Shahar tashqarisida ibodatxonasi bo'lgan Zevs kohini shahar darvozasiga buqalar va gulchambarlar olib keldi, chunki u va olomon ularga atab qurbonlik keltirmoqchi edi.” Bu yerda nima bo'layotganini ko'ryapsizmi? Bunday jamiyatda, hatto Isoning o'zi kelib, Xudo emasligini ochiq e'lon qilganida ham, odamlar baribir uni xudo deb bilishning biror yo'lini topgan bo'lardi. Natijada nasroniylik Yaqin Sharqda boshlandi, ammo Yevropaga tarqalar ekan, u yunon mifologiyasi ta'siriga tushdi va asta-sekin Isoning asl ta'limotidan uzoq bo'lgan dinga aylanib bordi. Xo'sh, bu ulkan o'zgarish aslida qanday yuz berdi? Nasroniylikning ushbu butunlay yangi talqini ortida me'mor kim edi?
Javobini topish uchun biz birinchi asrdagi Quddusning qorong'i ko'chalariga qaytishimiz kerak. U shanba kuni tug‘ma ko‘r odamni butun olomon ko‘z o‘ngida davolay oldi. Endi ular uning ortidan ergashmoqda. Yuzlab, minglab odamlar. Yahudiy dunyosining markazida Sanhedrin turardi — 70 nafar oqsoqol va bir bosh ruhoniydan iborat oliy kengash. Ular uchun Iso o'ta jiddiy xavf edi. Va keyingi yillarda bu kengash uning izdoshlari uchun dahshatli tushga aylanadi. Har qanday shafqatsiz kengashga ko'chalarda temir musht kerak bo'ladi. Shu tariqa, bosh ruhoniyning to'liq vakolati bilan Shoul ismli, keyinchalik Pol nomi bilan tanilgan bir kishi ko'chalarni ov maydoniga aylantirdi.
“Uning ortidan ergashgan har bir kishini toping, kishanlang va meni oldimga olib keling.” U xonadonlarga bostirib kirib, erkak va ayollarni sudrab chiqarar, va bu yangi dinga ergashganlari uchun ularni qamoqqa tashlatardi. Ular quvg'in qilindi, jazolandi va e'tiqodlaridan voz kechishga majburlandi. Hatto ulardan biri toshbo'ron qilib o'ldirildi. Imon keltirgan kishini qatl qilish bo'yicha ovoz berilganda esa Pol hech qachon ikkilanmasdi. U doim qatl qilish uchun ovoz berardi. U hech qanday rahm-shafqat ko'rsatmasdi. Bularning barchasini Injilda o'zingiz ham o'qishingiz mumkin. Uning shashti aslo qaytmasdi. Ammo bir necha yil o'tgach, Pol bir narsani payqab qoldi.
Qon to'kish olovni o'chira olmayotgan edi. Aksincha, uni yanada alanga oldirayotgan edi. Isoning izdoshlari to'lqinma-to'lqin ko'payib borardi. Pol esa endi yutqazayotgan tomonda qolishni istamasdi. U qudrat qayerda bo'lsa, o'sha yerda bo'lishni, shunchaki bir jalloddan ko'ra kattaroq narsa bo'lishni xohlardi. Oddiy bir ergashuvchi emas, yetakchi bo'lishni istardi. U tez orada nasroniylik deb nomlanadigan ushbu kengayib borayotgan harakatning me'moriga aylanishni xohlardi. Ammo bitta katta muammo bor edi. Pol butun umri davomida Isoni hatto biror marta ham ko'rmagan edi.
Shunga qaramay, u shunday jur'atli bir da'vo bilan chiqdiki, bu da'vo asl havoriylarni bir chetga surib, butun e'tiborni uni o'ziga qaratdi. Pol Damashq yo'lida Iso birdaniga unga bir vahiydan ko'ringanini da'vo qildi. Va bu hodisa uni ashaddiy dushmandan yahudiy bo'lmagan xalqlarga yuborilgan tanlangan elchiga aylantirgan emish. Pol endi bu dinni hamma joyga yoyishni, ammo ayni paytda uni o'z g'oyalari asosida qayta shakllantirishni istardi. Biroq uning yo'lida to'siqlar bor edi. Xatna qilinish kabi diniy qoidalar, ibodat amallari, cheklovlar va taqiqlar. Bu dinni omma uchun jozibadorroq qilish maqsadida, Pol ularning barchasini birdaniga bekor qildi.
Ammo u shunchaki hech bir tushuntirishsiz bu qoidalarni buzib tashlay olmasdi. Buni oqlash uchun unga hissiy va ilohiyotga asoslangan bir hikoya kerak edi. Shu tariqa, u butunlay yangi bir tushunchani kiritdi: “Iso sizning gunohlaringiz uchun o'zini qurbon qildi va xochda jon berdi.” U Isoning butun insoniyat gunohlari uchun jazoni o'z zimmasiga olganini da'vo qildi. Xoch — Pol uchun Isoning asl ta'limotini almashtirish va e'tiqodni har kim o'z eski hayot tarzidan voz kechmasdan qabul qila oladigan yangi shaklga keltirishning eng asosiy quroliga aylandi. Najot topish uchun ularga kerak bo'lgan yagona narsa — Isoni o'zlarining Egamiz va Qutqaruvchisi deb qabul qilish edi.
Rimliklar ko'zga ko'rinmas Yagona Xudo tushunchasi bilan tanish emas edilar. Ammo aytganimizdek, ular inson qiyofasiga kirgan xudolar haqidagi afsonalar bilan yaxshi tanish edilar. Shunday qilib, Pol ularga qabul qilishga tayyor bo'lgan e'tiqod turini taqdim etdi: Xudoning o'g'li tushunchasi. Uning rejasi shunchalik yaxshi ish berdiki, bugun biz Yangi Ahd deb ataydigan kitobda Polning ovozi xuddi Isoning o'z ovozidek baland eshitiladi. Ushbu kitob yozib olingan paytga kelib esa, Polning g'oyalari allaqachon butun mintaqa bo'ylab yoyilib bo'lgan edi. To'rtta Injil mualliflarining hech biri Isoni shaxsan ko'rmagani sababli, bu matnlar Polning kuchli ta'siri ostida shakllandi.
Ushbu kitoblar aslida qanday yozilgani haqidagi hayratlanarli haqiqat esa ushbu turkumning boshqa bir videosida yoritiladi. Qisqasi, Pol millionlab odamlarga Yagona Haqiqiy Xudoga emas, balki Xudoga ishora qilgan elchiga sig'inishni o'rgatdi. Xo'sh, bularning barchasi sodir bo'layotgan bir paytda, Isoning asl havoriylari nima bilan mashg'ul edi? Quddusda Isoning dastlabki izdoshlari, Petr va Yoqub boshchiligida, Polga qattiq qarshilik ko'rsatmoqda edilar. Yangi Ahdning o'zi ham ana shu keskin to'qnashuvlarni qayd etadi. Pol havoriylarning eng oliy qonuniy vakolatga ega ekanliklarini yaxshi bilardi, chunki ular Isoning haqiqiy vakillari deb tan olinardi.
Shu bois u ularning obro'siga putur yetkazishga qaror qildi. Galatiyaliklarga maktub 2-bob 6-oyatda u Isoning o'zi tanlagan insonni pisand qilmaydi. “Hurmat-e'tiborda bo'lganlarga kelsak, ularning kim bo'lgani men uchun ahamiyatsizdir. Xudo yuzxotirchilik qilmaydi.” Galatiyaliklarga 2-bob 11–13-oyatlarda esa, Pol yanada uzoqroqqa borib, Petr va boshqalarni ikkiyuzlamachilikda ayblaydi. Ular xatna qilinishning muqaddas amrida qat'iy turganlarida esa, Pol o'zining asl qiyofasini ko'rsatdi.
Galatiyaliklarga 5-bob 12-oyatda u hayratlanarli haqoratni yog'diradi: “Sizlarni bezovta qilayotgan o'sha kimsalarga kelsak, koshki edi ular o'zlarini butunlay axta qilib qo'ysalar!” Aynan bitta muqaddas yozuvning ichida ikki qarama-qarshi ta'limot yonma-yon turibdi. Polning maktublari najot faqat imon orqali keladi deb o'rgatadi, u Rimliklarga 3:28 da shunday yozadi: “Zero, biz inson qonun amallaridan tashqari, imon orqali oqlanadi, deb hisoblaymiz.” Ammo boshqa tomondan, Yoqub Polning ta'limotiga to'g'ridan-to'g'ri qarshi chiqadi.
U Yoqub 2:26 da shunday deydi: “Ruhsiz tana o'lik bo'lganidek, amalsiz imon ham o'likdir.” Yoqub 2:20 da esa u “faqat imon” degan dunyoqarashga ochiqdan-ochiq chaqiriq tashlaydi: “Ey nodon inson! Amalsiz imonning foydasiz ekaniga dalil istaysanmi?” Vaziyatning qanchalik bema'ni ekanini tasavvur qiling. Bir tomonda Iso bilan birga yurgan, uning yonida yashagan va uning o'z so'zlarini eshitgan asl havoriylar bor. Boshqa tomonda esa Pol, Isoni hech qachon ko'rmagan, ammo butun vakolatini shaxsiy bir vahiyga asoslagan odam turibdi. Shunchaki Xudoning kalomini o'qish uchun Injilni ochgan masihiy kishini tasavvur qiling.
Siz o'zingizni bir-biriga zid ikki ta'limot o'rtasidagi to'qnashuv markazida topasiz. Bunday chalkashlik ichida yolg'iz qolib va hayron bo'lib: “Men aslida kimning so'zlariga ishonishim mumkin?” deysiz. Ammo Qur'on aslo bunday emas. Uning oyatlarida siz faqat Xudoning kalomini eshitasiz. Xo'sh, Iso (alayhissalom) bu ixtilofda qayerda turgan edi? U shariatsiz dinni targ'ib qiladiganlar haqida ogohlantirish qoldirganmidi? Keling, to'g'ridan-to'g'ri Mettyu Injilining 7-bobiga boraylik. Aslida, hatto Pol sahnaga chiqishidan ancha oldin, Iso qattiq bir ogohlantirish bergan edi.
Qiyomat kunida uning nomidan Xudoga shafoat qilishidan umidvor bo'lib uning oldiga keladiganlarga nima deyishini tasvirlar ekan, u shunday deydi: “O'sha kuni ko'plar menga: ‘Yo Rabbiy, yo Rabbiy! Biz sening nomingdan bashorat qilmadikmi, sening nomingdan jinlarni quvib chiqarmadikmi, va sening nomingdan ko'plab mo'jizalar ko'rsatmadikmi?’ deydilar. O'shanda men ularga ochiq aytaman: ‘Men sizlarni hech qachon tanimaganman; mendan daf bo'ling, ey qonunsizlik qiluvchilar!’” Qonunsizlik qiluvchilar. Mana shu bitta iboraning o'zi hamma narsani aytib turibdi. Butun manzara aynan shu yerda oydinlashadi. Ammo afsuski, tarixni siyosiy urushlarda g'alaba qozonganlar yozadi.
Va Rim imperiyasi oxir-oqibat Polning butparastlarga moslashtirilgan nasroniylik talqinini o'zining rasmiy dini sifatida qabul qilgach, hamma narsa o'zgardi. O'shanda Rim imperiyasida shunday holat yuzaga keldi: nasroniylarning ikkita guruhi bor edi: Uchlikka ishonuvchi nasroniylar, va yagona Xudoga ishonuvchi nasroniylar, ya'ni unitar masihiylar, to'g'rimi? Trinitariylar va unitariylar. Ular o'rtasida to'qnashuvlar va ziddiyatlar bo'lib turadi. Shunda Rim imperatori Konstantin shunday dedi: “Bilasizmi nima, tinchlik va totuvlik bo'lishi kerak. Keling, ularni bir yerga to'playmiz.” Shunday qilib, u barcha masihiy yepiskoplarni to'pladi.
U Nikeya kengashi deb nomlangan butun bir yig'in o'tkazdi. U yerda ular Isoni Ota bilan teng deb qaror qildilar. Faqat bitta Xudo borligiga va Isoning payg'ambar qilib yuborilganiga ishongan ko'plab unitar masihiylar bo'lishiga qaramay, ular bid'atchi deb e'lon qilindi va cherkovlardan haydaldi. Nihoyat, keling, nasroniylikning uchinchi asosiy e'tiqodiga qaraylik va bir muhim savolni beraylik: Polning xochga mixlanish haqidagi ta'limotida biror mantiq bormi? An'anaviy nasroniylik olam boshidan to Qiyomat kunigacha butun insoniyat gunohlari uchun ulkan bir kaforat talab qilinganini da'vo qiladi. Olam boshidan to qiyomat kunigacha bo'lgan.
Ular Isoning ana shu barcha gunohlarni to'lash uchun xochda o'zini qurbon qilganini da'vo qiladilar. Endi bu g'oyadagi yaqqol ziddiyatlarga qarang. Avvalo, agar Iso Xudo bo'lgan bo'lsa, u qanday qilib o'lishi mumkin? O'ladigan Xudo mutlaq qudratli emasdir. Quvvati cheklangan mavjudot esa shunchaki Xudo bo'la olmaydi. Endi kimdir baribir Iso Xudo edi, va u bizning gunohlarimiz uchun eng oliy tovonni to'ladi, deb aytsa ham, savol tug'iladi: u bu tovonni aslida kimga to'ladi?
Agar o'z-o'ziga to'lagan bo'lsa, bunda mutlaqo mantiq yo'q, va agar qandaydir adolatning oliy qonuniga to'lagan bo'lsa, u holda o'sha qonun Xudodan ham qudratliroq bo'lib, Xudoni unga bo'ysunishga majbur qilgan bo'lib chiqadi. Yoki mana yana bir ziddiyat. Hayotda kimdir sizga yomonlik qilsa, o'sha odamni kechirish uchun o'zingizning begunoh bolangizni o'ldirarmidingiz? Albatta yo'q. Cherkov esa odamlarni insoniyatni kechirish uchun Xudo o'z o'g'lini qurbon qildi, degan narsaga ishontirmoqchi. Bu har qanday adolat tuyg'usiga zid emasmi? Hatto biz, insonlar ham bunday nohaq yo'l tutmas ekanmiz, qanday qilib mutlaq odil bo'lgan Xudo shunday qilishi mumkin?
Hech qanday tizimga bog'lanmagan o'ta rahmdil Xudo shunchaki kechirish uchun nima sababdan qurbonlikka muhtoj bo'lsin? Bu ta'limot, shuningdek, shaxsiy javobgarlik tushunchasini butunlay yo'qqa chiqaradi. Har qanday sudda jinoyatchi jazo oladi. Agar qotil o'limga hukm qilinsa-yu, uning do'sti kelib: “Uni qatl qilmang, uning o'rniga meni qatl qiling,” desa, birorta sudya buni qabul qiladimi? Mutloq yo'q. Yoki boshqa bir vaziyatni ko'rib chiqing. Agar menga zulm qilinsa va kimdir haqimni poymol etsa, men tabiiyki adolat talab qilaman, to'g'rimi? Ammo keyin kimdir kelib: “Yo'q, bu bunday ishlamaydi. Buning uchun Iso o'lishi kerak,” deydi. Nima? Nega axir? Yo'q, men Isoni yaxshi ko'raman.
Uning boshqa birovning jinoyati uchun o'lishini xohlamayman. Qolaversa, u o'lgan taqdirda ham, bu mening toptalgan haqlarimni qanday qilib qaytarib beradi? Islomga ko'ra esa, yechim mutlaqo boshqacha. Qiyomat kunida har bir inson o'z gunohlari uchun so'roq qilinadi, va har bir kishi mutlaq ilohiy adolatga binoan jazo yoki mukofotini oladi. Islomda oxirat hayotining to'liq tafsilotlarini bilish uchun bizning sun'iy intellekt orqali vizuallashtirilgan Qiyomat kuni turkumimizni ham ko'rishingiz mumkin. “Mantiqan olganda, agar bir inson vafot etsa, o'sha insonning o'limiga ishonish boshqa birov uchun qanday qilib najot bo'lishi mumkin?
Islomga ko'ra, mantiqqa ko'ra, Islom nima deydi: nimaiki qilsang, o'zing javobgar bo'lasan. Dunyodagi har bir sud tizimida aynan Islomning shaxsiy javobgarlik tushunchasi qo'llaniladi. Nimaiki qilsangiz, agar jinoyatchi bir ish qilsa, boshqa birov emas, aynan uning o'zi jazolanadi.” Iso najot yo'li, jannatga borish yo'li — to'g'ri e'tiqodga ega bo'lish va ezgu amallar qilish ekanini aytgan, bu esa Matto Injili 19-bob 16-oyat va undan keyingi oyatlarda bayon etilgan. Demak, qaysi tomondan qaramaylik, aytgancha, hatto Eski Ahddan qarasak ham, to'g'rimi? Hatto Eski Ahdda ham shunday deyilgan: Hizqiyo kitobida: nimaiki qilsang, o'sha ishing uchun o'zing javob berasan.
Demak, Eski Ahd ham buni aytadi, Iso ham, Qur'on ham buni aytadi, mantiq ham, har bir sud tizimi ham shuni aytadi: yomonlik qilgan kimsa jazolanishi kerak, yaxshilik qilgan inson esa mukofotlanishi kerak. Biz bular kabi yana ko'plab boshqa ziddiyatlar va mantiqsiz g'oyalarni topishimiz mumkin. Ammo o'ylaymanki, bu e'tiqodning qanchalik asossiz ekanini ko'rsatish uchun shularning o'zi yetarli. Bu shunchaki Pol Xudo qonunini chetga surishni oqlash uchun foydalangan ilohiyot quroli edi. Musulmonlar sifatida biz Qur'ondan bilamizki, xochga mixlash voqeasi aslida hech qachon yuz bermagan. Iso (alayhissalom) o'ldirilmadi ham, xochga mixlanmadi ham.
Alloh uni dushmanlaridan qutqardi va O'z dargohiga, osmonga ko'tardi. Va Muhammad (s.a.v.)ning ta'limotlariga binoan, Iso o'z vazifasini yakunlash uchun oxirzamonda yerga qaytib tushadi. “Bir kishi Isoning oldiga kelib undan so'raydi: ‘Ey yaxshi Ustoz, jannatga kirishim uchun men nima qilishim kerak?’ Iso shunday dedi: ‘Agar abadiy hayotga ega bo'lishni xohlasang, agar jannatga kirishni istasang, amrlarga itoat qil.’ Ko'ryapsizmi, Iso: ‘Bilasizmi nima, shunchaki bir necha kun, bir necha hafta, bir necha oy kuting. Men o'laman. Ular meni xochga mixlaydilar. Mening o'lganimga ishoning, keyin men tirilaman. Ana shu jannatga yo'ldir,’ deb aytishi mumkin edi. Ammo u hech qachon bunday demagan.
Ushbu ilohiyotni ular keyinchalik qurishdi. ‘U targ'ib qilgan zot — Yagona Xudodir. U Tavhidni targ'ib qiladi.’ ‘Bu juda oson. Men Xudoga duo qila olaman. Mening munosabatim faqat Xudo bilan. Menga yana boshqa ikkitasi kerak emas. Aynan mana shu narsa qalbimni zabt etdi.’ ‘Bir paytlar men Uchlikni qabul qilishga va Isoga ibodat qilishga urinib ko'rganman, lekin bu menga mutlaqo to'g'ri tuyulmagan edi. ‘Men trinitariy emas edim, ammo an'anaviy nasroniylikda Xudo yagona bo'lsa ham, Uning uchta shaxs ekaniga ishonishingiz kerak. Islomda esa bunday narsa yo'q edi. Unda faqat sof Tavhid bor edi. Bu shunchaki sof yakka Xudolik edi.’ ‘Masihiy kishining munosabatida doimo kimdir kerak bo'ladi.
Ibodat qiluvchi bilan Xudoning o'rtasida kimdir turadi: ruhoniy, rohib. Ba'zilar Bibi Maryamga duo qilishadi. Musulmon kishi esa namoz o'qiyotganida, bu faqat uning o'zi bilan Yaratuvchisi o'rtasidagi munosabatdir, va bu holatda hech narsa sajdadan ko'ra yaqinroq bo'la olmaydi, ularning yuzi yerda bo'lib, eng quyi nuqtada turganlarida, ular Xudoga eng yaqin bo'ladilar.’ Nasroniylikning samimiy izdoshi bo'lgan ko'plab insonlar mana shunday dalillarni ko'rgach, Islomni qabul qildilar va Iso chindan rozi bo'ladigan hayotni yashashni boshladilar. ‘Ba'zi odamlar mendan: “Nega Isoning jamoasini tark etding?” deb so'rashadi. Qiziq savol, to'g'rimi?
Men esa ularga: “Men Isoning jamoasini tark etganim yo'q. Iso bizning ham jamoamizda,” deb javob berdim.’ ‘Aslida men Saudiya Arabistoniga ishlashga ketgan edim. U yerga borib, ularga nasroniylik haqida o'rgataman deb o'ylagan edim. Ammo mutlaqo unday bo'lib chiqmadi. Ular menga o'z dinim — nasroniylik haqida, Qutqaruvchim Iso Masih haqida o'zim bilganimdan ham ko'proq narsani o'rgatdilar. Va bu meni tom ma'noda hayratda qoldirdi. Endi men Isoga to'g'ri yo'l bilan ergashyapman. Men Isoni tark etmadim. Men uni topdim. Men Polni tark etdim. Polni tark etib, Isoga ergashishni boshladim. Chunki ‘Xristian’ so'zi Masihga o'xshash bo'lishni anglatadi.
Masih esa Yagona Haqiqiy Xudoning ibodatgo'y bandasi edi. Hozir men shundayman. Men hech qachon nasroniylikni tark etganimni his qilmaganman. Men nasroniylikdan ketishni tanlaganim yo'q. Bu ushbu turli xil amallar va e'tiqodlar orqali yanada yaxshiroq nasroniy bo'lish tanlovi edi. Va keyin angladimki, asl haqiqiy masihiy, Masihning haqiqiy izdoshi — bu musulmon ekan, bilasizmi, Iso Masih, u musulmon bo'lganini va Islomga chaqirganini anglab yetdim.’ Modomiki Iso o'z irodasini Yagona Haqiqiy Xudoga bo'ysundirgan ekan, nega siz ham xuddi shunday qilmaysiz?
Agar siz bunga qo'shilsangiz-u, ammo hali ham o'zingizni ‘Islom’ so'zi bilan bog'lashni tasavvur qila olmasangiz, keling, bu so'z aslida nimani anglatishini aytib beray. Taslim bo'lish. Getsimaniya bog'ida yuzi bilan yerga yiqilib, komil taslim ila o'z Yaratuvchisiga nola qilayotgan Isoga qarang. Mana shu — Islomdir. Taslim bo'lish aslida mana shuni anglatadi. Bu — barcha payg'ambarlarning sof va uzluksiz silsilasidir. Ibrohim, Muso, Iso va Muhammad (s.a.v.), barchalariga salot-u salomlar bo'lsin, xuddi shu tarzda o'zlarini Qodir Allohga taslim etganlar. Ularning sof merosini qabul qiling.
O'z uyingizga qayting, qalbingizni Allohga taslim eting va ruhingiz intizor bo'lib kutayotgan haqiqiy xotirjamlikni toping. Bugun ko'plab masihiylar o'sha davrdagi yahudiy yetakchilariga qarab: “Qanday qilib bunchalik ko'r bo'lishingiz mumkin? Isoni qanday qilib rad etdingiz?” deb so'raydilar. Ammo tarix yana takrorlangan bo'lsa-chi? Taxminan olti asr o'tib, xuddi shunday ochiq-oydin payg'ambarlik belgilari bilan boshqa bir payg'ambar kelgan bo'lsa-yu, ammo bu safar Isoning izdoshlari yuz o'girganlar bo'lib chiqsa-chi? Yahudiylarning Isoni rad etishi Isoning izdoshlari bo'lmish nasroniylarning Muhammad (s.a.v.)ni rad etishiga hayratlanarli darajada o'xshash emasmi?
Qur'on sizni abadiy baxt-saodatga samimiy bir taklif bilan chorlamoqda: “Biz bilan sizning orangizdagi mushtarak bir so'zga keling: Allohdan o'zgaga ibodat qilmaylik, Unga hech narsani sherik qilmaylik, va Allohni qo'yib, bir-birimizni parvardigor qilib qo'ymaylik.” Bu — ozodlikka, insoniy aqidalardan xalos bo'lishga qilingan da'vatdir. Siz bilan Xudoning o'rtasida turadigan cherkovga ehtiyojingiz yo'q. Sizga ruhoniy, tasvirlar yoki avliyolar kerak emas. Sizga Uchlik kabi mutlaqo mantiqsiz bir tushunchaning keragi yo'q va nohaq bir qurbonlikka ishonish uchun mantiqingizni bir chetga surib qo'yishingizga hojat yo'q. Bu Isoga xiyonat qilishga da'vat emas.
Bu — uning merosini insoniy aqidalar qurgan xochdan qutqarishga qilingan da'vatdir. Mana shu bilan biz birinchi qismimizning oxiriga yetib keldik. Ammo bizning sayohatimiz endigina boshlanmoqda. Injillarning hech biri guvohlar tomonidan yozilmaganini bilarmidingiz? Yoki ular nomlari yozilgan shaxslar tomonidan ham yozilmaganini-chi? Bizga ushbu bitiklarga ilohiy vakolat beruvchi bir bayonot kerak. Keyingi qismda siz Injillar ortidagi ko'pchilik masihiylar hatto eshitmagan haqiqatni bilib olasiz. Matndagi farqlar, cheksiz ziddiyatlar, o'zgartirilgan oyatlar va yana ko'plab narsalar. Cherkov tarixchilari biladigan, ammo sukut saqlashni afzal ko'radigan haqiqatlarni ochishga tayyor turing.
2-qismda ko'rishguncha! Towards Eternity jamoasi sifatida biz sizga ushbu videolarni taqdim etish uchun tinimsiz ishlayapmiz. O'tgan Ramazonda "Siyrat" turkumimiz bilan 45 million marta tomosha qilinganidan so'ng, endi, inshaalloh, sun'iy intellekt orqali vizuallashtirilgan butunlay yangi bir turkumni tayyorlamoqchimiz. U payg'ambarlarimiz haqida bo'adi, jumladan Muso (a.s.) Ibrohim (a.s.), Yusuf (a.s.), Yunus (a.s.) va boshqalar Shunday qilib, siz va oilangiz ularning ibratli hayot yo'llarini Towards Eternity'ning yuqori sifatli mahsuloti bilan tomosha qilishingiz mumkin bo'ladi. Biroq bunday turkumni tayyorlash katta xarajatlarni talab qiladi.
Sun'iy intellekt vositalari, professional ovoz berish, jihozlar va yana ko'plab boshqa narsalar. Afsuski, biz bu barcha xarajatlarni o'zimiz mustaqil qoplay olmaymiz. Biz ushbu loyihani faqat sizning qo'llab-quvvatlovingiz bilan yakunlay olamiz. Jamoamiz umumiy summani 25 dollarlik ulushlarga ajratdi. Siz o'z imkoniyatingizdan kelib chiqib, bir yoki bir nechta ulushga homiylik qilib, loyihani qo'llab-quvvatlashingiz mumkin, inshaalloh. Agar ushbu xayrli ishlarning bir bo'lagi bo'lishni istasangiz, Towards Eternity'ga ehson qiling va bu oltin imkoniyatni qo'ldan boy bermang.
Bu shunchaki diniy bahs emas. Bu butun bir shaxsiyat va butun bir e'tiqod asrlar davomida qanday qilib butunlay buzib ko'rsatilganini fosh etuvchi ulkan o'zgarish qissasidir. Ushbu turkumda biz Injil sahifalari bo'ylab sayohat qilamiz va satrlar orasidagi yashirin tafsilotlarni ochib beramiz. Biz Iso (alayhissalom) hayotidagi eng ibratli damlarni yana bir bor yodga olamiz va Injillar ilk bor yozma shaklga keltirilgan eng qadimgi davrga qaytamiz. So'ngra uning da'vati Gretsiya va Rimning butparastlik yerlariga yetib borgan muhim burilish nuqtasiga guvoh bo'lamiz, va Isoning haqiqiy shaxsiyatini barcha mumkin bo'lgan tomonlardan o'rganamiz.
“Isoning nima keltirganini eshitdingizmi?” “U bizni ko'zimiz ko'rmaydigan Yagona Xudoga ibodat qilishga chaqirmoqda.” “Bu yangi e'tiqod odamlar orasida tarqalib bormoqda. U bizning nazoratimizdan chiqib ketmasligi kerak.” “Isoning bu yangi dinini targ'ib qilayotgan hech kimni omon qoldirmang.” Biz to'rt qismdan iborat ushbu turkumni keng qamrovli izlanishlar va oylab davom etgan fidokorona mehnat evaziga tayyorladik. Biz siz eshitmoqchi bo'lgan ushbu dalillar bilan taniqli masihiy ilohiyotshunoslarni to'g'ridan-to'g'ri bahsga tortdik. Biroq ular qoniqarli javob bera olmadilar. Lekin biz bu bilan to'xtab qolmadik.
Biz haqiqiy hayotiy qissalarni izladik va xuddi shunday haqiqat izlash yo'liga chiqqan hamda oxir-oqibat o'zlari izlagan javoblarni Islomdan topgan 20 dan ortiq sobiq nasroniylardan intervyu oldik. Shuningdek, ular ushbu yo'lda kashf etgan ba'zi dalillarni o'z so'zlari bilan aytib berishadi. Ushbu video turkumida siz nasroniylikdagi eng asosiy va muhim masalalarni ilgari hech qachon eshitmagan tarzda o'rganasiz. Endi qahvangizni olib, qulay o'rnashib oling va boshlaymiz. Hozir biz 2000 yil oldinga qaytamiz. Quddus ko'chalarida, yonida faqat bir to'da imon keltirganlar bilan turgan bir insonni ko'rasiz.
O'z qavmini abadiy halokatdan qutqarish uchun yonib-kuygan holda, u shahar-shaharma tinimsiz kezib, har kuni o'z hayotini xavf ostiga qo'yadi. Uning ismi — Iso Masih. “Ha, u Xudo yuborgan payg'ambardir.” U hech narsaga ega emas.U hech narsa so'ramaydi. “Isoning o'lik odamni tiriltirganini ko'rdingizmi?” “Ovozingni o'chir! Bu bema'nilikka ishonasanmi? U shunchaki bir sehrgar.” Ammo ular bir kun kelib 2,3 milliarddan ortiq nasroniylar va 2 milliard musulmon unga imon keltirishini tasavvur ham qila olmasdilar. Va ha, bu, ehtimol, nasroniylarning Islom haqidagi eng keng tarqalgan yanglish tushunchasidir.
Ko'pchilik Islomni Isoni inkor etadigan yoki hatto unga hurmatsizlik qiladigan din deb o'ylaydi. Ammo haqiqat buning mutlaqo aksidir. Iso (a.s.)ning payg'ambarligini rad etgan kishi hatto musulmon ham bo'la olmaydi. Islom uni inkor qilish u yoqda tursin, aksincha, yer yuzida yashagan eng buyuk va eng suyukli payg'ambarlardan biri sifatida e'zozlaydi. Qur'on uning ko'plab mo'jizalari haqida, jumladan, ko'rlarni davolagani, o'liklarni tiriltirgani, va hatto pokiza va iffatli Bibi Maryamdan otasiz dunyoga kelgan mo'jizaviy tavalludi haqida so'zlaydi. Eng e'tiborlisi shundaki, Qur'onda Maryam nomi 34 marta zikr qilingan, Injilda esa uning ismi bor-yo'g'i 19 marta uchraydi.
Shuningdek, Qur'on o'sha davrdagi yahudiylarning tuhmatlaridan Maryamning sha'nini himoya qiladi va hatto butun bir surani uning nomi bilan ataydi. Shuncha mushtarak jihatlar bor ekan, bu ikki dinni nima ajratib turadi? Bunga sabab — vaqt o'tishi bilan nasroniylikka kirib kelgan va Isoning shaxsiyati hamda uning da'vatini butunlay o'zgartirib yuborgan uchta o'ziga xos e'tiqoddir. Isoning Xudo ekanligi haqidagi e'tiqod, uning ayni paytda Xudoning O'g'li ekanligiga bo'lgan e'tiqod, va butun insoniyatning gunohlari uchun xochda o'zini qurbon qilgani haqidagi e'tiqod. Bugun biz ikkinchi darajali masalalarga vaqt sarflamaymiz.
Biz ana shu asosiy e'tiqodlarni birma-bir, to'g'ridan-to'g'ri ko'rib chiqamiz. Hech qanday tarafkashliksiz, ko'r-ko'rona e'tiqodsiz. Siz faqat Injil matnlari, tarix va mantiqqa tayanasiz. Axir, mantiqiy fikrlash bu dunyo hayotining har bir sohasida muvaffaqiyatga erishishingizga yordam berar ekan, nima uchun abadiy hayotingizga kelganda Xudo uni o'chirib qo'yishingizni talab qilsin? Keling, sayohatimizni Mark Injilida qayd etilgan qizg'in bahsdan boshlaymiz. Diqqat bilan tinglang. “Tavrot ustozlaridan biri kelib, ularning bahslashayotganini eshitdi.
Isoning ularga yaxshi javob berganini payqab, undan so'radi: ‘Barcha amrlarning ichida eng muhimi qaysi?’ ‘Eng muhimi,’ deb javob berdi Iso, ‘shudir: Tingla, ey Isroil, Rabbimiz bo'lgan Xudo — yagona Rabbdir. Rabbingiz bo'lgan Xudoni butun qalbingiz bilan, butun joningiz bilan, butun aqlingiz bilan va butun quvvatingiz bilan seving.’” Bir narsani sezdingizmi? Isodan: “Eng muhim amr qaysi?” deb so'ralganda, uning javobi Uchlikka ishonish bo'lmadi. Aksincha, bu Rabbimiz bo'lgan Xudoga ishonishdir. Ya'ni U mening Xudoyim, sizning Xudoyingiz va U yagona Xudodir. Boshqacha aytganda, men Xudo emasman. U bu yerda Xudoning yagonaligini ochiq-oydin targ'ib qilmayaptimi?
So'ng suhbat shunday davom etadi: “Juda to'g'ri aytdingiz, Ustoz. Xudo yagona va Undan o'zga hech kim yo'q, deb to'g'ri aytdingiz.” Ammo asrlar davomida deyarli barcha cherkovlarda odamlarga bir paradoksga — Uchlikka ishonish o'rgatildi. “Ammo aqlga sig'maydigan masalalar bor edi.” “Masalan?” “Isoning Xudo va ayni paytda o'zining o'g'li bo'lishi. Bu mening aqlimga sig'masdi. Keyin u qandaydir tarzda Muqaddas Ruhning ham shaxsi emish. Xullas, bilasiz-ku, Uchlik.” “Buni mutlaqo noto'g'ri deb o'yladim. Birinchidan, u juda murakkab edi.” “Uchlik men uchun hech qachon mantiqqa to'g'ri kelmaydigan narsa edi. Undan hech qanday ma'no chiqmasdi.” “Yo Xudo, yordam ber.
Xudoyim, qutqar,” deymiz, to'g'rimi? Lekin men kimga iltijo qilayotganimni bilmasdim. Isoga iltijo qilaymi? Xudogami?” Bu sizga juda g'alati tuyulmayaptimi? Agar muayyan bir e'tiqod butun bir dinning mutlaq asosi bo'lsa, uning muqaddas kitobi bu tushunchaga to'lib-toshgan bo'lishini kutasizmi? Masalan, Qur'onga qarang. Har bir inson Qiyomat kunida qayta tirilishi haqidagi e'tiqod Islomning asosiy ustunlaridan biridir. Va u tub asos bo'lganligi sababli, yuzlab oyatlar oxirat haqida so'z yuritadi. Shunday ekan, o'ylab ko'ring-chi, butun Injil bo'ylab 'Uchlik' so'zi necha marta uchraydi deb o'ylaysiz? Nol marta. Hatto bir marta ham emas. Iso matnning hech bir joyida buni tushuntirmaydi.
Bu bizga juda muhim bir savolni tug'diradi. “Agar Uchlikka e'tiqod qilish najotning yagona yo'li bo'lsa, nega Muqaddas Yozuvning hech bir joyida bu haqda eslatilmagan?” Aksincha, buning mutlaqo teskarisini ko'rsatadigan ko'plab parchalar mavjud. Masalan, Luqo Injilida Iso ochiqchasiga Xudo ekanligini rad etadi. “Boshliqlardan biri so'radi: ‘Ey yaxshi Ustoz, abadiy hayotga ega bo'lish uchun men nima qilishim kerak?’ ‘Nega meni yaxshi deysan?’ deb javob berdi Iso. ‘Yagona Xudodan boshqa hech kim yaxshi emas.’” Demak, bu yerda Iso o'zining Xudodan boshqa ekanligini va faqat Xudoning O'zigina haqiqiy yaxshi ekanini ochiq aytmoqda.
Ishayo kitobida esa biz ushbu oyatni ko'ramiz: “Qodir Egamiz shunday deydi: ‘Birinchi ham Menman, oxirgi ham Menman; Mendan o'zga Xudo yo'qdir.’" Boshqacha aytganda, Undan avval ham hech qanday Xudo bo'lmagan va Undan keyin ham Uning yonida boshqa Xudo aslo bo'lmaydi.
O'sha kitobning boshqa bir bobida esa Xudo shunday deydi: “Men Egangizman, o'zgasi yo'q; Mendan boshqa Xudo yo'qdir.” Chiqish kitobining 20-bobi boshida esa, mashhur O'nta Amrda Xudo aytadi: “Mendan o'zga Xudolaring bo'lmasin.” “Ya'ni, bizga o'rgatilishicha, iblis, Shayton, Iso Masihni sahroda 40 kecha-kunduz ko'tarib yurgan emish, keyin esa u Iso Masihga aytgan emish — Injilni o'qish deganda men aynan shuni nazarda tutyapman, to'g'rimi? U: ‘O'z Xudoyingdan yuz o'gir,’ degan. Bu Isoga aytilgan, ha? ‘O'z Xudoyingdan yuz o'gir va menga bo'ysun.’ Bu holat uni Xudo qiladimi yoki Xudoning payg'ambarimi? Nima demoqchi ekanimni tushunyapsizmi?
Injilda Isoning Xudo emasligini aytadigan shunaqa ko'p narsalar bor.” Agar Iso Xudo bo'lsa, demak u eng boshidanoq mutlaq ilohiy ilmga ega bo'lishi kerak, shundaymi? Ammo Mark Injili 13:32 da nima bo'lishiga qarang. Isodan Oxirgi soat qachon kelishi haqida so'ralganda, u aynan shunday javob beradi: “Ammo u kun yoki soat to'g'risida hech kim bilmaydi, na osmondagi farishtalar, na O'g'il, balki faqat Otagina biladi.” Bu yerda nima tasvirlanganiga qarang. Ilm borasida aniq iyerarxiya ko'rsatilgan. Avval farishtalar, so'ng O'g'il, va eng yuqori cho'qqida — Ota. Agar Iso Xudo bilan teng bo'lsa, qanday qilib u mutlaqo bexabar bo'lgan biror narsa mavjud bo'lishi mumkin?
Cheklangan ilmga ega Xudo bo'lishi mantiqan imkonsizdir. Ko'rib turganingizdek, Iso bu yerda o'zini abadiyatning bir qismi deb da'vo qilmayapti. Aksincha, u yaratilgan bir zot sifatidagi o'z ojizligini ochiq tan olmoqda. “Injildagi yagona Uchlik haqidagi oyat esa, chunki bittasi bor edi, u soxta. Keyinchalik qo'shilgan. Biz buni bilamiz. Bu — 1 Yuhanno 5:7. Zamonaviy Injillaringizga qarasangiz, ko'pchilik zamonaviy nashrlar uni allaqachon chiqarib tashlagan. U yerda: ‘Osmonda uchta guvohlik beruvchi bor: Ota, Kalom va Ruh’, ya'ni Ota, O'g'il va Muqaddas Ruh deyilgan.
Ammo bu to'qib chiqarilgan oyat bo'lib, fundamentalistlardan tashqari hamma olimlar uning Injilga keyin qo'shilganini aytishgan. Agar o'sha Uchlik oyatini olib tashlasangiz, barcha olimlar shunday qilmoqda, Injilda Uchlik haqida so'z yuritadigan hech narsa qolmaydi.” Gefsimaniya bog'idagi qorong'i, sokin kechani tasavvur qiling. Bir inson butunlay yolg'iz, g'am-alamga botgan holda, yuzi bilan yerga yiqilmoqda. Boshqacha aytganda, sajda qilmoqda. U ko'z yosh to'kmoqda, iltijo qilmoqda va nola chekmoqda. Har bir masihiy Isoning hibsga olinishidan oldin duo qilgan ushbu chuqur his-tuyg'ularga boy sahnani biladi.
Ammo bir qadam orqaga chekinib, bu manzaraga yaxshilab qarasangiz, savollar tug'ila boshlaydi. “Agar Iso Xudo bo'lsa, nega u boshqa bir zotga ibodat qiladi? Agar u butun koinotning yaratuvchisi bo'lsa, u aynan kimga nola qilmoqda? U o‘zidan o‘zi iltijo qilib, o‘ziga ibodat qilyaptimi Qanday qilib u o'ziga o'zi duo qilib, o'zidan yolvorib so'rashi mumkin?” Yoki biz aslida ancha sodda bo'lgan bir haqiqatga guvoh bo'lyapmizmi? Ko'rinib turibdiki, bu — butunlay inson bo'lgan, o'zidan oldingi barcha payg'ambarlar qilgan ishni qilib, o'z irodasini Yagona Haqiqiy Xudoga bo'ysundirayotgan bir payg'ambardir.
Biz xuddi shu holatni Luqodan tortib Matto va Ibroniylarga maktubgacha bo'lgan ko'plab parchalarda qayta-qayta ko'ramiz. “Agar biz Isoga ibodat qilishimiz kerak bo'lsa, u kimga ibodat qilgan? Ularga katolik sifatida Iso payg'ambarning yonida bir o'g'ri bo'lgani va Shohlikga kel shunda kechirilasan, deb uni kechirgani aytilgan. Ammo o'sha paytda, xochda turganida u: ‘Nega meni tashlab ketding?’ deydi. Ammo kimga aytyapti buni? U kim bilan gaplashyapti? Nega u doim osmonga qarab, Xudo bilan gaplashishga urinayotgandek tasvirlanadi?
Menimcha, agar biz unga ibodat qilishimiz kerak bo'lsa, nega u duolariga javob olish uchun, hayotidagi muayyan vaziyatlarni hal qilish uchun boshqa birovga murojaat qilmoqda? Xullas, bu mening aqlimga mutlaqo sig'masdi.” “Men ruhoniyning oldiga bordim. Sizga bir savolim bor, dedim. ‘Menda bir muammo bor. Imonim parokanda bo'ldi. Menda bir chigal masala bor. Injilni o'qidim. Injilda Xudo aytishicha, Iso xochda turib shunday degan ekan: ‘Ey Xudoyim, Xudoyim, nega meni tashlab ketding?’ Mening muammom shuki: Iso kimni chaqiryapti?’ dedim. U qo'lini mana bunday qilib yelkamga qo'ydi. ‘O'g'lim, sen shunchaki imon keltirishing kerak,’ dedi. “U esa menga: ‘Sen shunchaki ishonishing kerak,’ derdi.
‘U esa: ‘Bu shunchaki e'tiqod. Shunchaki ishonishing kerak,’ dedi.” “Kufurlik bu. Sen bunday savollarni bermasliging kerak. Axir bu sening e'tiqoding-ku.” “Cherkovda ishlar qanday bo'lishini bilaman, chunki u yerda bo'lganingizda: ‘Biz shunga ishonamiz. Buni shubha ostiga olishga qanday jur'at etding?’ deyishadi. Men buni bitta emas, bir nechta cherkov rohiblaridan so'raganimda o'z boshimdan o'tkazganman.” “Islom esa bizga savol berishga izn beradi. Islom ilm izlashga imkon beradi. Islom bizga: ‘Men buni tushunmadim, menga oydinlik kiritib bera olasizmi?’ deyishga ruxsat beradi.
O'ylaymanki, meni Islomga jalb qilgan jihatlardan biri shu bo'ldi.” Barcha payg'ambarlar silsilasini o'ylab ko'ring. Nuh payg'ambar edi. Ibrohim payg'ambar edi. Yoqub, Muso, Horun va minglab boshqalar — barchasi Xudoning elchilari sifatida yuborilgan edi. Iso esa — Xudoning O'zi emish. Bu tubdan noto'g'ri tuyulmayaptimi? Nega undan oldingi birorta ham payg'ambar buni o'rgatmagan? Bu ulkan bir ziddiyatni keltirib chiqarmayaptimi? Faqat ikkita ehtimol bor.
Yo Isodan oldingi har bir payg'ambar o'z Yaratuvchisining haqiqiy mohiyatini mutlaqo noto'g'ri tushungan va buni to'g'ri o'rgata olmagan, yoki faqat Yagona Xudoga bo'lgan e'tiqod asl da'vat bo'lgan va Uchlik tushunchasi asrlar o'tib to'qib chiqarilgan. Injildan yana ko'plab misollarni osongina keltirish mumkin, ammo hozircha shularning o'zi kifoya. Hatto muqaddas yozuvlarni chetga surib, buni sof mantiq orqali ko'rib chiqsak ham, xulosa juda aniq bo'lib chiqadi. Mana shunday xususiyatlarga ega bo'lgan kimsa haqiqatan ham Xudo bo'lishi mumkinmi? Ochlik va chanqoqlikni his qiladigan Xudo. Tirik qolish uchun har soniyada bir nafas olishga majbur bo'lgan Xudo.
Hojatxonaga borish kabi oddiy jismoniy ehtiyojlarga ega bo'lgan Xudo. Charchaydigan va uxlashi shart bo'lgan Xudo. Tug'iladigan, muhtoj bo'lgan, go'daklik davrini va inson rivojlanishining har bir bosqichini bosib o'tishga majbur bo'lgan Xudo. Hech kim bu barcha mantiqiy ziddiyatlarni shunchaki ko'rmaganga olib: “Ko'r-ko'rona ishonishing kerak,” deya olmaydi. Endi esa nasroniylikning ikkinchi asosiy e'tiqodiga qaraylik. Zamonaviy Injilni ochsangiz, Isoning Xudoning O'g'li deb atalganini ko'rasiz. Yuzaki qaraganda, bu so'zma-so'z, deyarli biologik ma'nodadek tuyulishi mumkin, ammo o'qishda davom etsangiz, bu unvon faqat Isoga xos emasligini tushunasiz.
Matto Injilida, tog'dagi mashhur xutbasida Iso ochiqchasiga shunday deydi: “Tinchlikparvarlar baxtlidir, chunki ular Xudoning o'g'illari deb ataladilar.” Agar “Xudoning O'g'li” degan unvon kimsani avtomatik ravishda ilohiy qilib qo'ysa, u holda yer yuzida tinchlik o'rnatishga uringan har bir kishi Xudo bo'lardi. Bundan tashqari, butun Injil bo'ylab, Xudo bilan yaqin munosabatda bo'lgan solih va taqvodor insonlar qayta-qayta “Xudoning bolalari” deb ataladi. Aksincha, haqiqatni rad etganlar esa “iblisning bolalari” deb nomlanadi.
Yuhanno Injili 8-bob 44-oyatda, Iso unga quloq solishdan bosh tortganlarga aynan shu so'zlarni aytadi: “Sizlarning otangiz — iblisdir, va sizlar otangizning istaklarini bajo keltirishni xohlaysiz.” Bu ibora aslida butun Injil bo'ylab qo'llaniladi. Biz bu kabi unvonlar Dovud uchun, va hatto butun Isroil xalqi uchun ham ishlatilganini ko'ramiz.
Zabur 2:7 da Dovud podshoh aytadi: “Men farmonni e'lon qilaman: Egamiz menga dedi: ‘Sen Mening o'g'limsan; bugun Men Seni tug'dim.’” Yeremiyo 31:9 da esa matn Xudoning shunday deganini tasvirlaydi: “Efrayim — Mening to'ng'ichimdir.” Chiqish 4:22 da esa shunday o'qiymiz: “Isroil — Mening to'ng'ich o'g'limdir.” Demak, bu yerda ushbu unvon hatto butun bir xalq — Isroil uchun qo'llanilgan. Agar Xudoning O'g'li deb atalish kimsani avtomatik tarzda iloh qilib qo'ysa, u holda Injil sizni butun boshli xudolar shajarasini tan olishga majbur qilgan bo'lardi.
Luqo Injilida Isoning nasabnomasi keltirilganda, ushbu parcha mana bunday tugaydi: “Enoshning o'g'li, Setning o'g'li, Odam Atoning o'g'li, Xudoning o'g'li.” Bir lahzaga o'ylab ko'ring. Luqo bugungi nasroniylar faqatgina Iso uchun ishlatadigan xuddi shu unvonni: “Xudoning o'g'li”ni Odam Ato alayhissalomga nisbatan ham ishlatadi. Agar bu unvon kimsaning ilohiy ekanligini so'zma-so'z anglatsa, unda Luqo bizga yer yuzida bir nechta xudolar yurganini, va Adam ham shunchaki ulardan biri bo'lganini aytayotgan bo'lardi. Aslida, agar ushbu so'zma-so'z talqin qilish mantiqiga ergashsangiz, Adamni ilohiy deb atash uchun Isoga qaraganda ancha ko'proq asos topardingiz.
Chunki Isoning otasi bo'lmasa-da, baribir onasi va nasl-nasabi bor edi. Odamning esa, aksincha, umuman ota-onasi bo'lmagan. Na otasi va na onasi. Xo'sh, unda nega asosiy masihiy ilohiyoti Adamga kelganda, bu unvonni shunchaki bir majoz deb qabul qildi-yu, Iso uchun esa so'zma-so'z haqiqat deb e'lon qildi? Vijdonan yondashuv tanlovni talab qiladi. Yo “O'g'il” atamasi Xudoning barcha solih bandalari uchun ishlatiladigan ma'naviy, majoziy bir ibora ekanini qabul qilasiz, yoki cherkov majoziy iborani Rim imperiyasining siyosiy manfaatlari uchun so'zma-so'z haqiqatga aylantirib yuborganini tan olasiz. “Bu kitobni qanchalik ko'p o'qisangiz, masihiy bo'lib qolish shunchalik imkonsiz bo'lib boradi.
Imkonsiz.” “Izlanishni boshlaganim sari, shunchaki hayratda qoldim: ‘Nima? Bu qanday gap va nega men bularni hech qachon bilmaganman?’ O'zimni chindan aldanib qolgandek his qildim. ‘Injilni boshidan oxirigacha o'qib chiqdim. Injilni o'qir ekanman, Injildagi barcha narsani Qur'on menga aytib berayotganidan hayratda qoldim. ‘Subhanalloh,’ dedim. ‘Isoni Xudo deb aytmagan-ku. U Xudoning o'g'li deb aytmagan-ku. Unda nega biz yillar davomida shunday qilib keldik? Nega axir?’ Keyin oilam oldiga borib: ‘Lekin mana bu yerga qarang, nega unday?’ derdim. Dindor bo'lgan buvimga borib: ‘Buvijon, mana bu oyatni menga o'qib bering,’ derdim. U o'qirdi.
Keyin: ‘Yo'q, yo'q, yo'q, yo'q, sen meni chalg'itmoqchisan. Bu haqda gaplashishni istamayman,’ derdi. Shunday, to'g'rimi? U men bilan gaplashishdan qo'rqardi. Men esa: ‘Sizni chalg'itmoqchimasman, bilmoqchiman. Haqiqatni bilmoqchiman. Bilsangiz ayting,’ derdim. Lekin bundan hech qanday mantiq chiqmaydi-da.“ “Bu bola biz uchun xudo bo'ladi.” 2000 yil muqaddam Rim imperatorlari ustiga ‘Divi Filius’ deb yozilgan tangalarni zarb qilishgan, bu esa ‘Xudoning O'g'li’ deb tarjima qilinadi. Yunoniston va Rimning butparast dunyosida xudolarning yer yuzida yuradigan o'g'illari borligi haqidagi g'oya allaqachon juda tanish edi.
Shu sababli, Isoning sof yakka Xudolik da'vati Yahudiyani tark etib, mana shu butparast dunyoga kirib borganida, ulkan to'siqqa duch keldi. Jamiyat esa o'zi eng yaxshi bilgan ishni qildi. U o'zini bor-yo'g'i Xudoning bir bandasi deb atagan payg'ambarni oldi-da, uni Rim yarim xudolari qolipiga solib qo'ydi. Yunon mifologiyasida xudoning inson qiyofasida bo'lishi mutlaqo odatiy hol edi. Ularning soxta xudolaridan biri inson bilan farzand ko'rsa, u bola insonlar orasida yuruvchi ilohiy mavjudot deb hisoblangan. Masalan, mashhur afsonada Zevs Danaya ismli oddiy ayolning oldiga keladi. Keyin ularning Persey ismli o'g'li tug'iladi, va u inson qiyofasidagi xudo deb qaraladi.
Bu sizga tanish eshitilmayaptimi? Bu ularning Iso haqida aytayotgan gaplariga juda o'xshaydimi? O'ylab ko'ring. Yunonlarda Poseydon, Demetra va Asklepiy kabi ko'plab xudolar bor edi, va ularning har biri o'ziga xos qudratga ega deb ishonishgan. Ulardan biri dengizlarni boshqargan, boshqasi hosil keltirgan, yana biri esa kasalliklarni davolagan. Endi aynan o'sha madaniyatga yangi bir e'tiqod tizimi kirib kelganini, va uning markazidagi shaxs quyidagi mo'jizalarni ko'rsatganini tasavvur qiling: U o'liklarni tiriltirdi, ko'rlarning ko'zini ochdi va o'sha davrda davosiz bo'lgan moxov kasalligini tuzatdi. Shu sababli, ellinistik tafakkur uchun xulosa oddiy edi.
“Uning ko'zlari yana ko'ra boshladi. U yana bir xudo!” Ularning mifologik dunyoqarashi Isoga xuddi shu ko'z bilan qarashni osonlashtirdi. Bu ortiqcha mubolag'adek tuyulyaptimi? Mayli, keling, faqat o'z xulosalarimizga tayanib qolmaylik, va buni bevosita Injil sahifalarining o'zidan isbotlaylik. Ular faqat Isoga shunday munosabatda bo'lishgan, balki matnga ko'ra, hatto uning havoriylariga ham xudolardek qarashgan. Havoriylar 14-bobda, Pol shol odamni davolagandan so'ng shunday deyiladi: “Omma Polning nima qilganini ko'rgach, likaoniya tilida baqirib yubordi: ‘Xudolar inson qiyofasida oldimizga tushibdi!’ Ular Barnaboni Zevs, Polni esa asosiy notiq bo'lgani uchun Germes deb atay boshladilar.
Shahar tashqarisida ibodatxonasi bo'lgan Zevs kohini shahar darvozasiga buqalar va gulchambarlar olib keldi, chunki u va olomon ularga atab qurbonlik keltirmoqchi edi.” Bu yerda nima bo'layotganini ko'ryapsizmi? Bunday jamiyatda, hatto Isoning o'zi kelib, Xudo emasligini ochiq e'lon qilganida ham, odamlar baribir uni xudo deb bilishning biror yo'lini topgan bo'lardi. Natijada nasroniylik Yaqin Sharqda boshlandi, ammo Yevropaga tarqalar ekan, u yunon mifologiyasi ta'siriga tushdi va asta-sekin Isoning asl ta'limotidan uzoq bo'lgan dinga aylanib bordi. Xo'sh, bu ulkan o'zgarish aslida qanday yuz berdi? Nasroniylikning ushbu butunlay yangi talqini ortida me'mor kim edi?
Javobini topish uchun biz birinchi asrdagi Quddusning qorong'i ko'chalariga qaytishimiz kerak. U shanba kuni tug‘ma ko‘r odamni butun olomon ko‘z o‘ngida davolay oldi. Endi ular uning ortidan ergashmoqda. Yuzlab, minglab odamlar. Yahudiy dunyosining markazida Sanhedrin turardi — 70 nafar oqsoqol va bir bosh ruhoniydan iborat oliy kengash. Ular uchun Iso o'ta jiddiy xavf edi. Va keyingi yillarda bu kengash uning izdoshlari uchun dahshatli tushga aylanadi. Har qanday shafqatsiz kengashga ko'chalarda temir musht kerak bo'ladi. Shu tariqa, bosh ruhoniyning to'liq vakolati bilan Shoul ismli, keyinchalik Pol nomi bilan tanilgan bir kishi ko'chalarni ov maydoniga aylantirdi.
“Uning ortidan ergashgan har bir kishini toping, kishanlang va meni oldimga olib keling.” U xonadonlarga bostirib kirib, erkak va ayollarni sudrab chiqarar, va bu yangi dinga ergashganlari uchun ularni qamoqqa tashlatardi. Ular quvg'in qilindi, jazolandi va e'tiqodlaridan voz kechishga majburlandi. Hatto ulardan biri toshbo'ron qilib o'ldirildi. Imon keltirgan kishini qatl qilish bo'yicha ovoz berilganda esa Pol hech qachon ikkilanmasdi. U doim qatl qilish uchun ovoz berardi. U hech qanday rahm-shafqat ko'rsatmasdi. Bularning barchasini Injilda o'zingiz ham o'qishingiz mumkin. Uning shashti aslo qaytmasdi. Ammo bir necha yil o'tgach, Pol bir narsani payqab qoldi.
Qon to'kish olovni o'chira olmayotgan edi. Aksincha, uni yanada alanga oldirayotgan edi. Isoning izdoshlari to'lqinma-to'lqin ko'payib borardi. Pol esa endi yutqazayotgan tomonda qolishni istamasdi. U qudrat qayerda bo'lsa, o'sha yerda bo'lishni, shunchaki bir jalloddan ko'ra kattaroq narsa bo'lishni xohlardi. Oddiy bir ergashuvchi emas, yetakchi bo'lishni istardi. U tez orada nasroniylik deb nomlanadigan ushbu kengayib borayotgan harakatning me'moriga aylanishni xohlardi. Ammo bitta katta muammo bor edi. Pol butun umri davomida Isoni hatto biror marta ham ko'rmagan edi.
Shunga qaramay, u shunday jur'atli bir da'vo bilan chiqdiki, bu da'vo asl havoriylarni bir chetga surib, butun e'tiborni uni o'ziga qaratdi. Pol Damashq yo'lida Iso birdaniga unga bir vahiydan ko'ringanini da'vo qildi. Va bu hodisa uni ashaddiy dushmandan yahudiy bo'lmagan xalqlarga yuborilgan tanlangan elchiga aylantirgan emish. Pol endi bu dinni hamma joyga yoyishni, ammo ayni paytda uni o'z g'oyalari asosida qayta shakllantirishni istardi. Biroq uning yo'lida to'siqlar bor edi. Xatna qilinish kabi diniy qoidalar, ibodat amallari, cheklovlar va taqiqlar. Bu dinni omma uchun jozibadorroq qilish maqsadida, Pol ularning barchasini birdaniga bekor qildi.
Ammo u shunchaki hech bir tushuntirishsiz bu qoidalarni buzib tashlay olmasdi. Buni oqlash uchun unga hissiy va ilohiyotga asoslangan bir hikoya kerak edi. Shu tariqa, u butunlay yangi bir tushunchani kiritdi: “Iso sizning gunohlaringiz uchun o'zini qurbon qildi va xochda jon berdi.” U Isoning butun insoniyat gunohlari uchun jazoni o'z zimmasiga olganini da'vo qildi. Xoch — Pol uchun Isoning asl ta'limotini almashtirish va e'tiqodni har kim o'z eski hayot tarzidan voz kechmasdan qabul qila oladigan yangi shaklga keltirishning eng asosiy quroliga aylandi. Najot topish uchun ularga kerak bo'lgan yagona narsa — Isoni o'zlarining Egamiz va Qutqaruvchisi deb qabul qilish edi.
Rimliklar ko'zga ko'rinmas Yagona Xudo tushunchasi bilan tanish emas edilar. Ammo aytganimizdek, ular inson qiyofasiga kirgan xudolar haqidagi afsonalar bilan yaxshi tanish edilar. Shunday qilib, Pol ularga qabul qilishga tayyor bo'lgan e'tiqod turini taqdim etdi: Xudoning o'g'li tushunchasi. Uning rejasi shunchalik yaxshi ish berdiki, bugun biz Yangi Ahd deb ataydigan kitobda Polning ovozi xuddi Isoning o'z ovozidek baland eshitiladi. Ushbu kitob yozib olingan paytga kelib esa, Polning g'oyalari allaqachon butun mintaqa bo'ylab yoyilib bo'lgan edi. To'rtta Injil mualliflarining hech biri Isoni shaxsan ko'rmagani sababli, bu matnlar Polning kuchli ta'siri ostida shakllandi.
Ushbu kitoblar aslida qanday yozilgani haqidagi hayratlanarli haqiqat esa ushbu turkumning boshqa bir videosida yoritiladi. Qisqasi, Pol millionlab odamlarga Yagona Haqiqiy Xudoga emas, balki Xudoga ishora qilgan elchiga sig'inishni o'rgatdi. Xo'sh, bularning barchasi sodir bo'layotgan bir paytda, Isoning asl havoriylari nima bilan mashg'ul edi? Quddusda Isoning dastlabki izdoshlari, Petr va Yoqub boshchiligida, Polga qattiq qarshilik ko'rsatmoqda edilar. Yangi Ahdning o'zi ham ana shu keskin to'qnashuvlarni qayd etadi. Pol havoriylarning eng oliy qonuniy vakolatga ega ekanliklarini yaxshi bilardi, chunki ular Isoning haqiqiy vakillari deb tan olinardi.
Shu bois u ularning obro'siga putur yetkazishga qaror qildi. Galatiyaliklarga maktub 2-bob 6-oyatda u Isoning o'zi tanlagan insonni pisand qilmaydi. “Hurmat-e'tiborda bo'lganlarga kelsak, ularning kim bo'lgani men uchun ahamiyatsizdir. Xudo yuzxotirchilik qilmaydi.” Galatiyaliklarga 2-bob 11–13-oyatlarda esa, Pol yanada uzoqroqqa borib, Petr va boshqalarni ikkiyuzlamachilikda ayblaydi. Ular xatna qilinishning muqaddas amrida qat'iy turganlarida esa, Pol o'zining asl qiyofasini ko'rsatdi.
Galatiyaliklarga 5-bob 12-oyatda u hayratlanarli haqoratni yog'diradi: “Sizlarni bezovta qilayotgan o'sha kimsalarga kelsak, koshki edi ular o'zlarini butunlay axta qilib qo'ysalar!” Aynan bitta muqaddas yozuvning ichida ikki qarama-qarshi ta'limot yonma-yon turibdi. Polning maktublari najot faqat imon orqali keladi deb o'rgatadi, u Rimliklarga 3:28 da shunday yozadi: “Zero, biz inson qonun amallaridan tashqari, imon orqali oqlanadi, deb hisoblaymiz.” Ammo boshqa tomondan, Yoqub Polning ta'limotiga to'g'ridan-to'g'ri qarshi chiqadi.
U Yoqub 2:26 da shunday deydi: “Ruhsiz tana o'lik bo'lganidek, amalsiz imon ham o'likdir.” Yoqub 2:20 da esa u “faqat imon” degan dunyoqarashga ochiqdan-ochiq chaqiriq tashlaydi: “Ey nodon inson! Amalsiz imonning foydasiz ekaniga dalil istaysanmi?” Vaziyatning qanchalik bema'ni ekanini tasavvur qiling. Bir tomonda Iso bilan birga yurgan, uning yonida yashagan va uning o'z so'zlarini eshitgan asl havoriylar bor. Boshqa tomonda esa Pol, Isoni hech qachon ko'rmagan, ammo butun vakolatini shaxsiy bir vahiyga asoslagan odam turibdi. Shunchaki Xudoning kalomini o'qish uchun Injilni ochgan masihiy kishini tasavvur qiling.
Siz o'zingizni bir-biriga zid ikki ta'limot o'rtasidagi to'qnashuv markazida topasiz. Bunday chalkashlik ichida yolg'iz qolib va hayron bo'lib: “Men aslida kimning so'zlariga ishonishim mumkin?” deysiz. Ammo Qur'on aslo bunday emas. Uning oyatlarida siz faqat Xudoning kalomini eshitasiz. Xo'sh, Iso (alayhissalom) bu ixtilofda qayerda turgan edi? U shariatsiz dinni targ'ib qiladiganlar haqida ogohlantirish qoldirganmidi? Keling, to'g'ridan-to'g'ri Mettyu Injilining 7-bobiga boraylik. Aslida, hatto Pol sahnaga chiqishidan ancha oldin, Iso qattiq bir ogohlantirish bergan edi.
Qiyomat kunida uning nomidan Xudoga shafoat qilishidan umidvor bo'lib uning oldiga keladiganlarga nima deyishini tasvirlar ekan, u shunday deydi: “O'sha kuni ko'plar menga: ‘Yo Rabbiy, yo Rabbiy! Biz sening nomingdan bashorat qilmadikmi, sening nomingdan jinlarni quvib chiqarmadikmi, va sening nomingdan ko'plab mo'jizalar ko'rsatmadikmi?’ deydilar. O'shanda men ularga ochiq aytaman: ‘Men sizlarni hech qachon tanimaganman; mendan daf bo'ling, ey qonunsizlik qiluvchilar!’” Qonunsizlik qiluvchilar. Mana shu bitta iboraning o'zi hamma narsani aytib turibdi. Butun manzara aynan shu yerda oydinlashadi. Ammo afsuski, tarixni siyosiy urushlarda g'alaba qozonganlar yozadi.
Va Rim imperiyasi oxir-oqibat Polning butparastlarga moslashtirilgan nasroniylik talqinini o'zining rasmiy dini sifatida qabul qilgach, hamma narsa o'zgardi. O'shanda Rim imperiyasida shunday holat yuzaga keldi: nasroniylarning ikkita guruhi bor edi: Uchlikka ishonuvchi nasroniylar, va yagona Xudoga ishonuvchi nasroniylar, ya'ni unitar masihiylar, to'g'rimi? Trinitariylar va unitariylar. Ular o'rtasida to'qnashuvlar va ziddiyatlar bo'lib turadi. Shunda Rim imperatori Konstantin shunday dedi: “Bilasizmi nima, tinchlik va totuvlik bo'lishi kerak. Keling, ularni bir yerga to'playmiz.” Shunday qilib, u barcha masihiy yepiskoplarni to'pladi.
U Nikeya kengashi deb nomlangan butun bir yig'in o'tkazdi. U yerda ular Isoni Ota bilan teng deb qaror qildilar. Faqat bitta Xudo borligiga va Isoning payg'ambar qilib yuborilganiga ishongan ko'plab unitar masihiylar bo'lishiga qaramay, ular bid'atchi deb e'lon qilindi va cherkovlardan haydaldi. Nihoyat, keling, nasroniylikning uchinchi asosiy e'tiqodiga qaraylik va bir muhim savolni beraylik: Polning xochga mixlanish haqidagi ta'limotida biror mantiq bormi? An'anaviy nasroniylik olam boshidan to Qiyomat kunigacha butun insoniyat gunohlari uchun ulkan bir kaforat talab qilinganini da'vo qiladi. Olam boshidan to qiyomat kunigacha bo'lgan.
Ular Isoning ana shu barcha gunohlarni to'lash uchun xochda o'zini qurbon qilganini da'vo qiladilar. Endi bu g'oyadagi yaqqol ziddiyatlarga qarang. Avvalo, agar Iso Xudo bo'lgan bo'lsa, u qanday qilib o'lishi mumkin? O'ladigan Xudo mutlaq qudratli emasdir. Quvvati cheklangan mavjudot esa shunchaki Xudo bo'la olmaydi. Endi kimdir baribir Iso Xudo edi, va u bizning gunohlarimiz uchun eng oliy tovonni to'ladi, deb aytsa ham, savol tug'iladi: u bu tovonni aslida kimga to'ladi?
Agar o'z-o'ziga to'lagan bo'lsa, bunda mutlaqo mantiq yo'q, va agar qandaydir adolatning oliy qonuniga to'lagan bo'lsa, u holda o'sha qonun Xudodan ham qudratliroq bo'lib, Xudoni unga bo'ysunishga majbur qilgan bo'lib chiqadi. Yoki mana yana bir ziddiyat. Hayotda kimdir sizga yomonlik qilsa, o'sha odamni kechirish uchun o'zingizning begunoh bolangizni o'ldirarmidingiz? Albatta yo'q. Cherkov esa odamlarni insoniyatni kechirish uchun Xudo o'z o'g'lini qurbon qildi, degan narsaga ishontirmoqchi. Bu har qanday adolat tuyg'usiga zid emasmi? Hatto biz, insonlar ham bunday nohaq yo'l tutmas ekanmiz, qanday qilib mutlaq odil bo'lgan Xudo shunday qilishi mumkin?
Hech qanday tizimga bog'lanmagan o'ta rahmdil Xudo shunchaki kechirish uchun nima sababdan qurbonlikka muhtoj bo'lsin? Bu ta'limot, shuningdek, shaxsiy javobgarlik tushunchasini butunlay yo'qqa chiqaradi. Har qanday sudda jinoyatchi jazo oladi. Agar qotil o'limga hukm qilinsa-yu, uning do'sti kelib: “Uni qatl qilmang, uning o'rniga meni qatl qiling,” desa, birorta sudya buni qabul qiladimi? Mutloq yo'q. Yoki boshqa bir vaziyatni ko'rib chiqing. Agar menga zulm qilinsa va kimdir haqimni poymol etsa, men tabiiyki adolat talab qilaman, to'g'rimi? Ammo keyin kimdir kelib: “Yo'q, bu bunday ishlamaydi. Buning uchun Iso o'lishi kerak,” deydi. Nima? Nega axir? Yo'q, men Isoni yaxshi ko'raman.
Uning boshqa birovning jinoyati uchun o'lishini xohlamayman. Qolaversa, u o'lgan taqdirda ham, bu mening toptalgan haqlarimni qanday qilib qaytarib beradi? Islomga ko'ra esa, yechim mutlaqo boshqacha. Qiyomat kunida har bir inson o'z gunohlari uchun so'roq qilinadi, va har bir kishi mutlaq ilohiy adolatga binoan jazo yoki mukofotini oladi. Islomda oxirat hayotining to'liq tafsilotlarini bilish uchun bizning sun'iy intellekt orqali vizuallashtirilgan Qiyomat kuni turkumimizni ham ko'rishingiz mumkin. “Mantiqan olganda, agar bir inson vafot etsa, o'sha insonning o'limiga ishonish boshqa birov uchun qanday qilib najot bo'lishi mumkin?
Islomga ko'ra, mantiqqa ko'ra, Islom nima deydi: nimaiki qilsang, o'zing javobgar bo'lasan. Dunyodagi har bir sud tizimida aynan Islomning shaxsiy javobgarlik tushunchasi qo'llaniladi. Nimaiki qilsangiz, agar jinoyatchi bir ish qilsa, boshqa birov emas, aynan uning o'zi jazolanadi.” Iso najot yo'li, jannatga borish yo'li — to'g'ri e'tiqodga ega bo'lish va ezgu amallar qilish ekanini aytgan, bu esa Matto Injili 19-bob 16-oyat va undan keyingi oyatlarda bayon etilgan. Demak, qaysi tomondan qaramaylik, aytgancha, hatto Eski Ahddan qarasak ham, to'g'rimi? Hatto Eski Ahdda ham shunday deyilgan: Hizqiyo kitobida: nimaiki qilsang, o'sha ishing uchun o'zing javob berasan.
Demak, Eski Ahd ham buni aytadi, Iso ham, Qur'on ham buni aytadi, mantiq ham, har bir sud tizimi ham shuni aytadi: yomonlik qilgan kimsa jazolanishi kerak, yaxshilik qilgan inson esa mukofotlanishi kerak. Biz bular kabi yana ko'plab boshqa ziddiyatlar va mantiqsiz g'oyalarni topishimiz mumkin. Ammo o'ylaymanki, bu e'tiqodning qanchalik asossiz ekanini ko'rsatish uchun shularning o'zi yetarli. Bu shunchaki Pol Xudo qonunini chetga surishni oqlash uchun foydalangan ilohiyot quroli edi. Musulmonlar sifatida biz Qur'ondan bilamizki, xochga mixlash voqeasi aslida hech qachon yuz bermagan. Iso (alayhissalom) o'ldirilmadi ham, xochga mixlanmadi ham.
Alloh uni dushmanlaridan qutqardi va O'z dargohiga, osmonga ko'tardi. Va Muhammad (s.a.v.)ning ta'limotlariga binoan, Iso o'z vazifasini yakunlash uchun oxirzamonda yerga qaytib tushadi. “Bir kishi Isoning oldiga kelib undan so'raydi: ‘Ey yaxshi Ustoz, jannatga kirishim uchun men nima qilishim kerak?’ Iso shunday dedi: ‘Agar abadiy hayotga ega bo'lishni xohlasang, agar jannatga kirishni istasang, amrlarga itoat qil.’ Ko'ryapsizmi, Iso: ‘Bilasizmi nima, shunchaki bir necha kun, bir necha hafta, bir necha oy kuting. Men o'laman. Ular meni xochga mixlaydilar. Mening o'lganimga ishoning, keyin men tirilaman. Ana shu jannatga yo'ldir,’ deb aytishi mumkin edi. Ammo u hech qachon bunday demagan.
Ushbu ilohiyotni ular keyinchalik qurishdi. ‘U targ'ib qilgan zot — Yagona Xudodir. U Tavhidni targ'ib qiladi.’ ‘Bu juda oson. Men Xudoga duo qila olaman. Mening munosabatim faqat Xudo bilan. Menga yana boshqa ikkitasi kerak emas. Aynan mana shu narsa qalbimni zabt etdi.’ ‘Bir paytlar men Uchlikni qabul qilishga va Isoga ibodat qilishga urinib ko'rganman, lekin bu menga mutlaqo to'g'ri tuyulmagan edi. ‘Men trinitariy emas edim, ammo an'anaviy nasroniylikda Xudo yagona bo'lsa ham, Uning uchta shaxs ekaniga ishonishingiz kerak. Islomda esa bunday narsa yo'q edi. Unda faqat sof Tavhid bor edi. Bu shunchaki sof yakka Xudolik edi.’ ‘Masihiy kishining munosabatida doimo kimdir kerak bo'ladi.
Ibodat qiluvchi bilan Xudoning o'rtasida kimdir turadi: ruhoniy, rohib. Ba'zilar Bibi Maryamga duo qilishadi. Musulmon kishi esa namoz o'qiyotganida, bu faqat uning o'zi bilan Yaratuvchisi o'rtasidagi munosabatdir, va bu holatda hech narsa sajdadan ko'ra yaqinroq bo'la olmaydi, ularning yuzi yerda bo'lib, eng quyi nuqtada turganlarida, ular Xudoga eng yaqin bo'ladilar.’ Nasroniylikning samimiy izdoshi bo'lgan ko'plab insonlar mana shunday dalillarni ko'rgach, Islomni qabul qildilar va Iso chindan rozi bo'ladigan hayotni yashashni boshladilar. ‘Ba'zi odamlar mendan: “Nega Isoning jamoasini tark etding?” deb so'rashadi. Qiziq savol, to'g'rimi?
Men esa ularga: “Men Isoning jamoasini tark etganim yo'q. Iso bizning ham jamoamizda,” deb javob berdim.’ ‘Aslida men Saudiya Arabistoniga ishlashga ketgan edim. U yerga borib, ularga nasroniylik haqida o'rgataman deb o'ylagan edim. Ammo mutlaqo unday bo'lib chiqmadi. Ular menga o'z dinim — nasroniylik haqida, Qutqaruvchim Iso Masih haqida o'zim bilganimdan ham ko'proq narsani o'rgatdilar. Va bu meni tom ma'noda hayratda qoldirdi. Endi men Isoga to'g'ri yo'l bilan ergashyapman. Men Isoni tark etmadim. Men uni topdim. Men Polni tark etdim. Polni tark etib, Isoga ergashishni boshladim. Chunki ‘Xristian’ so'zi Masihga o'xshash bo'lishni anglatadi.
Masih esa Yagona Haqiqiy Xudoning ibodatgo'y bandasi edi. Hozir men shundayman. Men hech qachon nasroniylikni tark etganimni his qilmaganman. Men nasroniylikdan ketishni tanlaganim yo'q. Bu ushbu turli xil amallar va e'tiqodlar orqali yanada yaxshiroq nasroniy bo'lish tanlovi edi. Va keyin angladimki, asl haqiqiy masihiy, Masihning haqiqiy izdoshi — bu musulmon ekan, bilasizmi, Iso Masih, u musulmon bo'lganini va Islomga chaqirganini anglab yetdim.’ Modomiki Iso o'z irodasini Yagona Haqiqiy Xudoga bo'ysundirgan ekan, nega siz ham xuddi shunday qilmaysiz?
Agar siz bunga qo'shilsangiz-u, ammo hali ham o'zingizni ‘Islom’ so'zi bilan bog'lashni tasavvur qila olmasangiz, keling, bu so'z aslida nimani anglatishini aytib beray. Taslim bo'lish. Getsimaniya bog'ida yuzi bilan yerga yiqilib, komil taslim ila o'z Yaratuvchisiga nola qilayotgan Isoga qarang. Mana shu — Islomdir. Taslim bo'lish aslida mana shuni anglatadi. Bu — barcha payg'ambarlarning sof va uzluksiz silsilasidir. Ibrohim, Muso, Iso va Muhammad (s.a.v.), barchalariga salot-u salomlar bo'lsin, xuddi shu tarzda o'zlarini Qodir Allohga taslim etganlar. Ularning sof merosini qabul qiling.
O'z uyingizga qayting, qalbingizni Allohga taslim eting va ruhingiz intizor bo'lib kutayotgan haqiqiy xotirjamlikni toping. Bugun ko'plab masihiylar o'sha davrdagi yahudiy yetakchilariga qarab: “Qanday qilib bunchalik ko'r bo'lishingiz mumkin? Isoni qanday qilib rad etdingiz?” deb so'raydilar. Ammo tarix yana takrorlangan bo'lsa-chi? Taxminan olti asr o'tib, xuddi shunday ochiq-oydin payg'ambarlik belgilari bilan boshqa bir payg'ambar kelgan bo'lsa-yu, ammo bu safar Isoning izdoshlari yuz o'girganlar bo'lib chiqsa-chi? Yahudiylarning Isoni rad etishi Isoning izdoshlari bo'lmish nasroniylarning Muhammad (s.a.v.)ni rad etishiga hayratlanarli darajada o'xshash emasmi?
Qur'on sizni abadiy baxt-saodatga samimiy bir taklif bilan chorlamoqda: “Biz bilan sizning orangizdagi mushtarak bir so'zga keling: Allohdan o'zgaga ibodat qilmaylik, Unga hech narsani sherik qilmaylik, va Allohni qo'yib, bir-birimizni parvardigor qilib qo'ymaylik.” Bu — ozodlikka, insoniy aqidalardan xalos bo'lishga qilingan da'vatdir. Siz bilan Xudoning o'rtasida turadigan cherkovga ehtiyojingiz yo'q. Sizga ruhoniy, tasvirlar yoki avliyolar kerak emas. Sizga Uchlik kabi mutlaqo mantiqsiz bir tushunchaning keragi yo'q va nohaq bir qurbonlikka ishonish uchun mantiqingizni bir chetga surib qo'yishingizga hojat yo'q. Bu Isoga xiyonat qilishga da'vat emas.
Bu — uning merosini insoniy aqidalar qurgan xochdan qutqarishga qilingan da'vatdir. Mana shu bilan biz birinchi qismimizning oxiriga yetib keldik. Ammo bizning sayohatimiz endigina boshlanmoqda. Injillarning hech biri guvohlar tomonidan yozilmaganini bilarmidingiz? Yoki ular nomlari yozilgan shaxslar tomonidan ham yozilmaganini-chi? Bizga ushbu bitiklarga ilohiy vakolat beruvchi bir bayonot kerak. Keyingi qismda siz Injillar ortidagi ko'pchilik masihiylar hatto eshitmagan haqiqatni bilib olasiz. Matndagi farqlar, cheksiz ziddiyatlar, o'zgartirilgan oyatlar va yana ko'plab narsalar. Cherkov tarixchilari biladigan, ammo sukut saqlashni afzal ko'radigan haqiqatlarni ochishga tayyor turing.
2-qismda ko'rishguncha! Towards Eternity jamoasi sifatida biz sizga ushbu videolarni taqdim etish uchun tinimsiz ishlayapmiz. O'tgan Ramazonda "Siyrat" turkumimiz bilan 45 million marta tomosha qilinganidan so'ng, endi, inshaalloh, sun'iy intellekt orqali vizuallashtirilgan butunlay yangi bir turkumni tayyorlamoqchimiz. U payg'ambarlarimiz haqida bo'adi, jumladan Muso (a.s.) Ibrohim (a.s.), Yusuf (a.s.), Yunus (a.s.) va boshqalar Shunday qilib, siz va oilangiz ularning ibratli hayot yo'llarini Towards Eternity'ning yuqori sifatli mahsuloti bilan tomosha qilishingiz mumkin bo'ladi. Biroq bunday turkumni tayyorlash katta xarajatlarni talab qiladi.
Sun'iy intellekt vositalari, professional ovoz berish, jihozlar va yana ko'plab boshqa narsalar. Afsuski, biz bu barcha xarajatlarni o'zimiz mustaqil qoplay olmaymiz. Biz ushbu loyihani faqat sizning qo'llab-quvvatlovingiz bilan yakunlay olamiz. Jamoamiz umumiy summani 25 dollarlik ulushlarga ajratdi. Siz o'z imkoniyatingizdan kelib chiqib, bir yoki bir nechta ulushga homiylik qilib, loyihani qo'llab-quvvatlashingiz mumkin, inshaalloh. Agar ushbu xayrli ishlarning bir bo'lagi bo'lishni istasangiz, Towards Eternity'ga ehson qiling va bu oltin imkoniyatni qo'ldan boy bermang.